dost
(isim, sıfat, mecaz)
Farsça dūst
· 6 anlam
Yakınlık duyulan kişi veya hayvan; bir şeye ilgi gösteren ya da iyi ilişki kuran.
Seçili Derlem İstatistikleri
İLERİ ÇÖZÜMLEMELER
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 317 · Tarihsel Derlem
eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1069–1070 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: tarihsel söz varlığından çağdaş yakın anlamlılara bağlantı
-
1
Tarihsel kaynak
1069–1070
Karahanlı Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi
Biçim: aḍaş, aḍaşḳa, aḍaşlar, aḍaşı, aḍaşıġ · ad
Dönem anlamı
Birlikte bulunma, yoldaşlık ve karşılıklı bağlılık ilişkisi içindeki kimse.
tarihsel söz varlığından çağdaş yakın anlamlılara bağlantıKutadgu Bilig’de kişi ilişkilerini anlatan yalın, çokluk ve iyelikli aḍaş tanıkları sözcüğün toplumsal yakınlık bildirdiğini gösterir.
Günümüze uzanan değişim
Tarihsel aḍaşın yakınlık alanı çağdaş arkadaş ve dost maddelerine dağılmıştır; biçimsel süreklilik arkadaşın ikinci bölümünde izlenebilir.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
uḳuş ol saŋa eḍgü andlıġ adaş bilig ol saŋa keḍ baġırsaḳ ḳadaş
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 317 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
adaş tuttı ay toldı eḍgü kişi küsemiş atı erdi eḍgü işi
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 502 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, çekimli biçim ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
-
2
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: dost
1. güncel anlam
Arada karşılıklı yakınlık, güven ve içtenlik bulunan kişi; ilgili: → arkadaş.
2. güncel anlam
Evlilik bağı olmaksızın duygusal veya cinsel beraberlik yaşanan kişi; ilgili: → sevgili.
3. güncel anlam
Birlikte yaşadığı insana yakınlık ve bağlılık gösteren hayvan; ilgili: → hayvan.
4. güncel anlam
Belirli uğraşı veya varlığı seven, onunla ilgilenip onu gözeten kimse; ilgili: → meraklı.
5. güncel anlam
Aralarında yakınlık bulunan veya başkalarına içten ve iyi davranan; ilgili: → yakın.
6. güncel anlam
Belirtilen şeye zarar vermeyen, onun işleyişine veya yararına uygun olan; ilgili: → uygun.
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Karahanlı Türkçesiaḍaşad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: aḍaş, aḍaşḳa, aḍaşlar, aḍaşı, aḍaşıġ
Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḍ, ḳ, ġ işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Birlikte bulunma, yoldaşlık ve karşılıklı bağlılık ilişkisi içindeki kimse.
Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de kişi ilişkilerini anlatan yalın, çokluk ve iyelikli aḍaş tanıkları sözcüğün toplumsal yakınlık bildirdiğini gösterir.
Anlamsal gelişim notu: Tarihsel aḍaşın yakınlık alanı çağdaş arkadaş ve dost maddelerine dağılmıştır; biçimsel süreklilik arkadaşın ikinci bölümünde izlenebilir.
Çağdaş arama bağı: arkadaş, dost · tarihsel söz varlığından çağdaş yakın anlamlılara bağlantı · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- aḍaş (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 317, 1697, 2276, 2575, 3174, 3213, 3297, 3327, 3349, 3392, 3396, 3409, 3493, 4162, 4186, 4193, 4207, 4209, 4217, 4233, 4235, 4259, 4269, 4273, 4375, 4397, 4470, 4542, 4565, 4571, 4576, 6012, 6030, 6084, 6537, 6582, 6586. beyitler - aḍaşḳa (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5594. beyit - aḍaşlar (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3209. beyit - aḍaşı (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1698. beyit - aḍaşıġ (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 4208, 4649. beyitler
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · dost
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Bu maddeye atıf
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
İlgili Sözler
dostça
dostluk
dostsuz
dost sesi
dostlanma
dostlaşma
dost olmak
dostlaşmak
dostsuzluk
dostçasına
dost tutmak
dostluk ağı
dostluk bağı
dostluk maçı
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.