arkadaş

(isim)

· 2 anlam

1.

(isim) Birbirlerine karşı sevgi ve anlayış gösteren kimselerden her biri; yoldaş.
Son güncelleme (Türkiye saati): 24.09.2026 09:56:23
2.

(isim) Bir ortamda birlikte bulunanlardan her biri; refik, yâren.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat

Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 317 · Tarihsel Derlem

eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1069–1070 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: tarihsel söz varlığından çağdaş yakın anlamlılara bağlantı

1

1069–1070
Karahanlı Türkçesi
Tarihsel kaynak

Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi

Biçim: aḍaş, aḍaşḳa, aḍaşlar, aḍaşı, aḍaşıġ · ad

Dönem anlamı

Birlikte bulunma, yoldaşlık ve karşılıklı bağlılık ilişkisi içindeki kimse.
tarihsel söz varlığından çağdaş yakın anlamlılara bağlantı
Kutadgu Bilig’de kişi ilişkilerini anlatan yalın, çokluk ve iyelikli aḍaş tanıkları sözcüğün toplumsal yakınlık bildirdiğini gösterir.

Günümüze uzanan değişim
Tarihsel aḍaşın yakınlık alanı çağdaş arkadaş ve dost maddelerine dağılmıştır; biçimsel süreklilik arkadaşın ikinci bölümünde izlenebilir.

Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

Birincil metin tanıklarını aç (2)
uḳuş ol saŋa eḍgü andlıġ adaş bilig ol saŋa keḍ baġırsaḳ ḳadaş
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 317 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
adaş tuttı ay toldı eḍgü kişi küsemiş atı erdi eḍgü işi
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 502 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

Kaynak dayanağını aç (2)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, çekimli biçim ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
2

Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Güncel sözlük

Biçim: arkadaş

1. güncel anlam

Birbirlerine karşı sevgi ve anlayış gösteren kimselerden her biri; yoldaş

2. güncel anlam

Bir ortamda birlikte bulunanlardan her biri; refik, yâren

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Karahanlı Türkçesiaḍaşad

Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: aḍaş, aḍaşḳa, aḍaşlar, aḍaşı, aḍaşıġ

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḍ, ḳ, ġ işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Birlikte bulunma, yoldaşlık ve karşılıklı bağlılık ilişkisi içindeki kimse.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de kişi ilişkilerini anlatan yalın, çokluk ve iyelikli aḍaş tanıkları sözcüğün toplumsal yakınlık bildirdiğini gösterir.

Anlamsal gelişim notu: Tarihsel aḍaşın yakınlık alanı çağdaş arkadaş ve dost maddelerine dağılmıştır; biçimsel süreklilik arkadaşın ikinci bölümünde izlenebilir.

Çağdaş arama bağı: arkadaş, dost · tarihsel söz varlığından çağdaş yakın anlamlılara bağlantı · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

aḍaş (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 317, 1697, 2276, 2575, 3174, 3213, 3297, 3327, 3349, 3392, 3396, 3409, 3493, 4162, 4186, 4193, 4207, 4209, 4217, 4233, 4235, 4259, 4269, 4273, 4375, 4397, 4470, 4542, 4565, 4571, 4576, 6012, 6030, 6084, 6537, 6582, 6586. beyitler
aḍaşḳa (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5594. beyit
aḍaşlar (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3209. beyit
aḍaşı (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1698. beyit
aḍaşıġ (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 4208, 4649. beyitler

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · arkadaş

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

arkadaşlı arkadaşça arkadaşlık arkadaşsız arkadaşvari arkadaş olmak arkadaşsızlık arkadaşlık bankı arkadaşlık etmek arkadaşlık kurmak arkadaşsız kalmak arkadaşlık duygusu arkadaş değil, arka taşı arkadaş dediğinin gölgesinde suç işlenir

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.