esas

Bitigçi Sözlük Maddesi

esas

(isim, sıfat)
[esa:sı] Arapça esās · 4 meanings

Bir şeyin kurucu dayanağı, doğru uygulanışı veya öncelikli yönü.

  1. 1.

    Kurucu dayanak

    (isim) Bütünün niteliğini ve işleyişini belirleyen kurucu öge; ilgili: → temel.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 00:31:18 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    İşin doğrusu

    (isim) Söylenenin veya yapılanın olması gereken, hatasız kabul edilen biçimi; ilgili: → doğru.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 00:31:18 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Başlıca kabul edilen

    (sıfat) Ötekilerin kendisine dayandırıldığı, öncelikli ve belirleyici; ilgili: → temel.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 00:31:18 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.
    Yeni

    Uygulama ilkesi

    (isim) Bir işin hangi koşullarla ve hangi yolda yürütüleceğini belirleyen kabul veya kural; ilgili: → ilke.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 00:31:18 · Türkiye saati (UTC+3)

ADVANCED ANALYSES

esas etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Esas, Arapça asās ‘temel’ sözünden alınmıştır. Stachowski, sözü aynı Arapça kökten gelen uss ile de ilişkilendiren görüşü anar; uss Türkiye Türkçesine üs olarak geçmiştir. En eski tanık XIV. yüzyılda Kıpçak sahasında Gülistan Tercümesi'ndedir; Anadolu'da Gülşehrî'nin 1317 tarihli Mantıku't-Tayr'ında, ardından Ahmed-i Dâ'î'de, XV. yüzyılda Nevâyî'nin eserlerinde görülür. Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nde söz çoğunlukla yapı temelini anlatır (esâs hafrı, vaz‘-ı esâs). ‘Temel’ anlamından ‘asıl’, ‘gerçeklik’ ve sıfat olarak ‘başlıca, ana’ anlamları gelişmiştir.

  1. 14. yüzyıl · Kıpçak Türkçesi: esās
  2. 14. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: esās
  3. 15. yüzyıl · Çağatay Türkçesi: esās
  4. 16. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: esâs
  5. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: esâs
  6. 18. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: esâs
  7. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: esâs
  8. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: esas
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

BD Bağlam Gösterimi · esas

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.