güç

Bitigçi Sözlük Maddesi

güç

I (isim, coğrafya, fizik, mecaz)
· 11 meanings

Etkileme yetisi, kuvvet, kudret, verim ve sözü geçen devlet ya da kişi.

  1. 1.

    Etkileme yetisi

    (isim) Bedence, zihince ya da ahlakça bir şeyi etkileyebilme veya etkiye karşı koyabilme yetisi; çelim, efor.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.11.2026 22:18:20 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Kuvvet

    (isim) Değişikliğe, bir olayın doğmasına neden olan itici etken; fer.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.11.2026 22:18:20 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Mutlak kudret

    (isim) Hiçbir sınır tanımayan, her şeye yeten kudret.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.11.2026 22:18:20 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Etkililik

    (isim) Sözünü geçirmeyi, sonuç doğurmayı sağlayan nüfuz.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.11.2026 22:18:20 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Makine verimi

    (isim) Motorun, makinenin ya da aygıtın çalışırken ortaya koyabildiği verim.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.11.2026 22:18:20 · Türkiye saati (UTC+3)
  6. 6.

    Etkili devlet

    (isim) Uluslararası ilişkilerde sözü geçen, öteki ülkeleri yönlendirebilen ülke ya da ülkeler birliği.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.11.2026 22:18:20 · Türkiye saati (UTC+3)
  7. 7.

    Kaynak toplamı

    (isim) Ulusun ya da ordunun elindeki insan, üretim ve silah olanaklarının bütünü.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.11.2026 22:18:20 · Türkiye saati (UTC+3)
  8. 8.

    Toprak verimi

    (isim) Toprağın ürün verme, bitki besleme yeterliği.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.11.2026 22:18:20 · Türkiye saati (UTC+3)
  9. 9.

    Sözü geçen kişi

    (isim, mecaz) Sözü geçen, elinde yetki ve olanak bulunan kişi ya da çevre.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.11.2026 22:18:20 · Türkiye saati (UTC+3)
  10. 10.

    Akarsuyun aşındırması

    (isim, coğrafya) Akarsuyun yatağını oyup malzeme sürükleme yeterliği.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.11.2026 22:18:20 · Türkiye saati (UTC+3)
  11. 11.

    Enerji aktarım hızı

    (isim, fizik) Saniyede harcanan ya da aktarılan enerji miktarı (birimi vat).

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.11.2026 22:18:20 · Türkiye saati (UTC+3)

ADVANCED ANALYSES

güç etymology and historical periods

Güç, Eski Türkçe küç ‘kuvvet’ sözünün Oğuz kolundaki g'li biçimidir. Söz VIII. yüzyıl Orhon yazıtlarından başlayarak tanıklanır: Bilge Kağan Yazıtı'nda _teŋri küç bertük üçün_ ‘Tanrı güç verdiği için’ denir. Kâşgarlı Mahmud XI. yüzyılda küç'ü hem ‘kuvvet’ hem ‘zulüm, zor kullanma’ anlamıyla kaydeder; zor, güçlük ve zulüm anlamları Bitigçi'de güç (II) maddesinde izlenir. Stachowski Ortak Türkçe *kǖč biçimini kurar. Clauson'a göre söz Moğolcaya güčü(n) olarak, ayrıca Farsçaya geçmiştir; EDA ise Moğolca biçimi alıntı saymayıp Altay kuramı çerçevesinde ortak kökten görür.

  1. 8. yüzyıl · Old Turkic (Orkhon): küç
  2. 9. yüzyıl · Old Uyghur Turkish: küç
  3. 11. yüzyıl · Karakhanid Turkish: küç
  4. 13. yüzyıl · Old Anatolian Turkish: güç ~ güc
  5. 14. yüzyıl · Khwarezmian Turkish: küç
  6. 14. yüzyıl · Kipchak Turkish: küç
  7. 14. yüzyıl · Old Anatolian Turkish: güç ~ güc
  8. 15. yüzyıl · Old Anatolian Turkish: güc
  9. 16. yüzyıl · Ottoman Turkish: güc
  10. 17. yüzyıl · Ottoman Turkish: güc
  11. 19. yüzyıl · Ottoman Turkish: güc
  12. 20. yüzyıl · Modern Turkish: güç
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

Historical vocabulary

Patterns across historical periods of Turkish

Open / close

Earliest historical attestation: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 32

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

3 denetlenmiş basamak

720–735 · Orkhon Turkish kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · anlam ve biçim sürekliliği

  1. 1

    720–735

    Orkhon Turkish

    Historical source

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: küç, küçüg · ad

    Dönem anlamı

    Bir işi yapabilme, etki oluşturabilme ya da direnebilme yetisi.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Open primary-text attestations (2)
    t(a)bg(a)ç : âtin : tut(u)p(a)n : t(a)bg(a)ç : k(a)g(a)nka : (KT D8) körm(i)ş : (e)l(i)g yıl : iş(i)g küç(ü)g : birm(i)ş : ilg(e)rü : küün : tugs(ı)kda : bükli : k(a)g(a)nka : t(e)gi : sül(e)yü : birm(i)ş :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 32

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    (KT D30) bod(u)n(u)g : koop : b(a)z kılt(ı)m : y(a)g(ı)sız : kılt(ı)m : koop m(a)na : körti: i(ş)(i)g küç(ü)g : birür : bunça : törüg : k(a)zg(a)n(ı)p : in(i)m : kül tig(i)n : özi (a)nça : k(e)rg(e)k boltı: k(a)n(ı)m k(a)g(a)n :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 38

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Open supporting sources (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    1072–1300

    Karakhanid Turkish

    Historical source

    Tarihleme dayanağı: eserin telif dönemi · nüsha ve dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: küç, küçiñge, küçti, küçtiler, küçtim, küçün · ad

    Dönem anlamı

    Bir işi yapma, direnme veya başkaları üzerinde etkide bulunma yetisi; fiziksel ya da toplumsal kuvvet.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Rylands tercümesi ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’te küç, kişinin etkisi, dayanma imkânı ve kudretiyle ilgili bağlamlarda kullanılır.

    Günümüze uzanan değişim

    Küç > güç gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş; yapabilme ve etki oluşturma anlamı korunmuştur.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Open primary-text attestations (2)
    Alp-lar arıġ alḳışur Küç bir ḳılıp arḳaşur Bir bir üze alḳaşur

    Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT I, 237 · Open source

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    135 Anlar kim kaçan (3) kılsalar körksüz işni azu küç kılsalar [7al] özleringe yad kılurlar Tangrım, yarlıkatu kolarlar (2) yazuklannı kim yarhkasa yazuklannı (3)

    Karakhanid Turkish Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 45

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Open supporting sources (2)

    Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

    Tarihsel madde biçimleri, sözlük madde numaraları ve yazma yapraklarının karşılaştırma kaynağı.

    Ata, Aysu (2019). Karakhanid Turkishnde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Yandex yerel kitaplığındaki metin ve eksiksiz Türkçe dizin; cilt, yaprak, satır, sure ve ayet tanıklığı.

  3. 3

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Current dictionary

    Biçim: güç

    1. güncel anlam

    Bedence, zihince ya da ahlakça bir şeyi etkileyebilme veya etkiye karşı koyabilme yetisi; çelim, efor.

    2. güncel anlam

    Değişikliğe, bir olayın doğmasına neden olan itici etken; fer.

    3. güncel anlam

    Hiçbir sınır tanımayan, her şeye yeten kudret.

    4. güncel anlam

    Sözünü geçirmeyi, sonuç doğurmayı sağlayan nüfuz.

    5. güncel anlam

    Motorun, makinenin ya da aygıtın çalışırken ortaya koyabildiği verim.

    6. güncel anlam

    Uluslararası ilişkilerde sözü geçen, öteki ülkeleri yönlendirebilen ülke ya da ülkeler birliği.

    7. güncel anlam

    Ulusun ya da ordunun elindeki insan, üretim ve silah olanaklarının bütünü.

    8. güncel anlam

    Toprağın ürün verme, bitki besleme yeterliği.

    9. güncel anlam

    Sözü geçen, elinde yetki ve olanak bulunan kişi ya da çevre.

    10. güncel anlam

    Akarsuyun yatağını oyup malzeme sürükleme yeterliği.

    11. güncel anlam

    Saniyede harcanan ya da aktarılan enerji miktarı (birimi vat).

Method and dating limitations

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orkhon Turkishküçad

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir işi yapabilme, etki oluşturabilme ya da direnebilme yetisi.

Çağdaş arama bağı: güç · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • küç (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 12. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 11., 32. satırlar
  • küçüg (inflected form)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, batı yüzü; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 8., 9., 10., 30. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 8., 9. satırlar
Karakhanid Turkishküçad
Kaynak çevriyazıları:İlk Kur’an Tercümesi (Rylands): küç, küçiñge, küçti, küçtiler, küçtim, küçünDîvânu Lugâti’t-Türk: küç

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ñg işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir işi yapma, direnme veya başkaları üzerinde etkide bulunma yetisi; fiziksel ya da toplumsal kuvvet.

Historical context: Rylands tercümesi ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’te küç, kişinin etkisi, dayanma imkânı ve kudretiyle ilgili bağlamlarda kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Küç > güç gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş; yapabilme ve etki oluşturma anlamı korunmuştur.

Çağdaş arama bağı: güç, kuvvet · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • küç (yalın biçim)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 33. cilt, 84b yaprağı, 3. satır; 35. sure, 44. ayet
  • küç (yalın biçim)
    Tanıklık: Dîvânu Lugâti’t-Türk, 248a yaprağı, 5157. sözlük maddesi
  • küçiñge (inflected form)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 32. cilt, 9b yaprağı, 2. satır; 28. sure, 14. ayet
  • küçti (inflected form)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 38. cilt, 77a yaprağı, 3. satır; 65. sure, 1. ayet
  • küçtiler (inflected form)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 35. cilt, 4b yaprağı, 3. satır; 39. sure, 47. ayet
  • küçtim (inflected form)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 32. cilt, 11b yaprağı, 2. satır; 28. sure, 16. ayet
  • küçün (inflected form)
    Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 35. cilt, 34a yaprağı, 3. satır; 40. sure, 21. ayet

Corpus lines from historical sources

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

k(a)g(a)nka : körm(i)ş : (e)l(i)g yıl] (BK D8) iş(i)g küç(ü)g : birm(i)ş : ilg(e)rü : kün : tugs(ı)k(k)a : bükli [k](a)g(a)nka : t(e)gi : sül(e)yü : birm(i)ş : kuur(ı)g(a)ru : t(e)m(i)r :

Orkhon Turkish · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 58 · çevriyazı güveni A

(BK Dil) inm(i)ş : tir(i)l(i)p : y(e)tm(i)ş (e)r : bolm(ı)ş : t(e)nri : küç birtük : üç(ü)n : k(a)n(ı)m k(a)g(a)n : süsi : böri t(e)g : (e)rm(i)ş : y(a)g(ı)si :

Orkhon Turkish · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 60 · çevriyazı güveni A

özleringizni, (2) Ol Tangn erür sizke rahim. 30 Kim kim (3) kılsa ol haddin keçmek küçün [8b 1] her-âyine munu kigrür-miz anı otka, erür (2) Ol Tangn üze âsân.

Karakhanid Turkish · Karakhanid Turkish Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 48 · çevriyazı güveni B

Source publications and reading notes

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Ata, Aysu (2019). Karakhanid Turkishnde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · güç

Note: The sentences in this section are selected automatically by the corpus sentence-selection algorithm. Their views, wording and content belong to the source texts; they do not bind Bitigçi or represent its views or position.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Spelling and Variants Verified relationships, frequency by period and usage share

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

Earliest Attestation and Dispersion Source publication dates, confidence level and stages of dispersion

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.