hüküm sürmek

Bitigçi Sözlük Maddesi

hüküm sürmek

· 3 meanings · 0 occurrences
  1. 1.

    işbaşında olmak.

  2. 2.

    yaygın olmak.

  3. 3.

    etki, hız vb. sürmek, devam etmek.

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 26

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: olur-, olurmış, olursar, olurtaçı, olurtı, olurtukda, olurtukınta, olurtukka, olurtukum, olurtukuma, olurtum, olurup, olurupan, olurur · fiil

    Dönem anlamı

    Bir yere yerleşip durmak; tarihsel yönetim bağlamında tahta çıkıp hüküm sürmek.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    (KT Gl) t(e)nri t(e)g : t(e)nride : bolm(ı)ş : türük : bilge : k(a)g(a)n : bu ödke : ol(u)rt(u)m : s(a)b(ı)m(ı)n : tük(e)ti : (e)şidg(i)I : ul(a)yu : in(i)ygün(ü)m : ogl(a)n(ı)m : birki: ug(u)ş(u)m : bod(u)n(u)m :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    (KT G8) ol y(e)rg(e)rü : b(a)rs(a)r : türük : bod(u)n : ölt(e)çi s(e)n : ötük(e)n : yir : ol(u)r(u)p : (a)rk(ı)ş : tirk(i)ş : ıs(a)r : n(e)n bun(u)g yok ötük(e)n : yış : ol(u)rs(a)r : b(e)ngü : il tuta : ol(u)rt(a)çı s(e)n : türük : bod(u)n :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: hüküm sürmek

    1. güncel anlam

    işbaşında olmak

    2. güncel anlam

    yaygın olmak

    3. güncel anlam

    etki, hız vb. sürmek, devam etmek

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesiolur-fiilAnlamdan eşleşti: hüküm sürmek

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir yere yerleşip durmak; tarihsel yönetim bağlamında tahta çıkıp hüküm sürmek.

Çağdaş arama bağı: oturmak · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • olurmış ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 1., 5. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 3., 6. satırlar
  • olursar ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 3., 8. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 2., 6. satırlar
  • olurtaçı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 8. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 6. satır
  • olurtı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 16. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 14. satır
  • olurtukda ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 17. satır
  • olurtukınta ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Tengri Kağan Yazıtı, güney yüzü, 13. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 9. satır
  • olurtukka ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 14. satır
  • olurtukum ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 36. satır
  • olurtukuma ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 9. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 2. satır
  • olurtum ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 1., 9. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 26. satır; Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 9. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 1., 7. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 2., 15. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, batı yüzü
  • olurup ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 4., 8., 9. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, güneydoğu yüzü; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 7. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 2. satır
  • olurupan ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 1., 16. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 3., 14. satırlar
  • olurur ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 3. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 4. satır

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

(KT Gl) t(e)nri t(e)g : t(e)nride : bolm(ı)ş : türük : bilge : k(a)g(a)n : bu ödke : ol(u)rt(u)m : s(a)b(ı)m(ı)n : tük(e)ti : (e)şidg(i)I : ul(a)yu : in(i)ygün(ü)m : ogl(a)n(ı)m : birki: ug(u)ş(u)m : bod(u)n(u)m :

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26 · çevriyazı güveni A

(KT G8) ol y(e)rg(e)rü : b(a)rs(a)r : türük : bod(u)n : ölt(e)çi s(e)n : ötük(e)n : yir : ol(u)r(u)p : (a)rk(ı)ş : tirk(i)ş : ıs(a)r : n(e)n bun(u)g yok ötük(e)n : yış : ol(u)rs(a)r : b(e)ngü : il tuta : ol(u)rt(a)çı s(e)n : türük : bod(u)n :

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28 · çevriyazı güveni A

(BK Kİ) t(e)nri t(e)g : t(e)nride : bolm(ı)ş : türük bilge k(a)g(a)n : bödke : ol(u)rt(u)m : s(a)b(ı)m(ı)n : tük(e)ti: (e)ş(i)d : ul(a)yu : in(i)ygün(ü)m: ogl(a)n(ı)m : bir(i)ki: ug(u)ş(u)m : [bod(u)n(u)m]...........

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A

ölt(ü)g : ol y(e)r[g(e)r]ü : b(a)rs(a)r : türük : bod(u)n : ölt(e)çi s(e)n : ötük(e)n : y(e)r : o[l](u)r(u)p [(a)rk(ı)ş] : tirk(i)ş : ıs(a)r : n(e)n bu[n(u)g yo]k : ö[tük(e)n y]iş : ol(u)rs(a)r : b(e)ngü [il tuta

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 52 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · hüküm sürmek

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Entry history and citation

Loading the current content revision and documented editorial events.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

hüküm kasıp kavurmak tabiat

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.