lisan
(isim, mecaz)İletişim sistemi; bir çevrenin anlatım biçimi veya söz dışı anlatım yolu.
-
1.
Anlaşma sistemi
(isim) → dil (I).
Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 18.10.2026 00:31:20 · Türkiye saati (UTC+3)
İletişim sistemi; bir çevrenin anlatım biçimi veya söz dışı anlatım yolu.
(isim) → dil (I).
Historical vocabulary
Earliest historical attestation: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 25 · Historical Corpus
eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23
Anlamsal gelişim çizgisi
1069–1220 · Karakhanid Turkish kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: ad aktarmasıyla anlam genişlemesi
1069–1220
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi · yaklaşık telif dönemi
Biçim: til, tilde, tildin, tili, tilig, tilim, tilin, tilinde, tilindin, tiling, tilke, tillerinde, tilni · ad
Dönem anlamı
Bir topluluğun anlaşmasını sağlayan söz, ses ve anlam düzeni; konuşulan dil.
ad aktarmasıyla anlam genişlemesiKarahanlı metinlerinde til, konuşma organından hareketle kişinin veya topluluğun sözle anlaşma aracını adlandırır.
Günümüze uzanan değişim
Organ adından iletişim dizgesine kurulan aktarma çağdaş dilde de dil sözcüğünün iki temel anlamını bir arada tutar.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
aya birke bütmiş tiliŋ birle ög köŋül bütti şeksiz amul tutġıl ög
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 25 · Open source
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
‘atik erdi aşnu ḳamuġda oza bayatḳa bütügli köŋül til tüze
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 51 · Open source
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, inflected form ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: lisan
1. güncel anlam
→ dil (I)
2. güncel anlam
Bir kişi veya çevrenin konuşma ve yazışmalarında benimsediği söz varlığı ve anlatım düzeni; ilgili: → dil (I).
3. güncel anlam
Sözlerin yerine hareket, görüntü veya başka belirtilerle kurulan anlatım yolu; ilgili: → dil (I).
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Atebetü’l-Hakayık baskısının işaretsiz çevriyazısı kendi tanıklarında aynen bırakılmıştır; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir topluluğun anlaşmasını sağlayan söz, ses ve anlam düzeni; konuşulan dil.
Historical context: Karahanlı metinlerinde til, konuşma organından hareketle kişinin veya topluluğun sözle anlaşma aracını adlandırır.
Anlamsal gelişim notu: Organ adından iletişim dizgesine kurulan aktarma çağdaş dilde de dil sözcüğünün iki temel anlamını bir arada tutar.
Çağdaş arama bağı: dil · ad aktarmasıyla anlam genişlemesi · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.
aleyhirrahmetü ve'l gufranu 41 aya til törüt medh ötüngil kanı 42 men artut kılayın şahımga anı
Karakhanid Turkish · Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 20 · çevriyazı güveni A
119 biligsiz ne aysa ayur ukmadın 120 anın öz tili öz başını yiyür 121 bilig birle bilnür törütgen idi
Karakhanid Turkish · Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 30 · çevriyazı güveni A
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Note: The sentences in this section are selected automatically by the corpus sentence-selection algorithm. Their views, wording and content belong to the source texts; they do not bind Bitigçi or represent its views or position.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Preparing citation formats for the current entry.
The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit