Bir bütünün bitişi, kenarı veya en dış bölümü; sivri parça ve aşırılık.
(isim) → sınır.
(isim, tarih) → sınır boyu.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 45 · Tarihsel Derlem
eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23
Anlamsal gelişim çizgisi
1069–1077 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: mecazlaşmayla anlam genişlemesi
1069–1077
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi · eserin telif dönemi
Biçim: baş, başa, başḳa, başta, başı, başım, başın, başında, başıġ · ad
Dönem anlamı
Bir varlığın, yolun, işin ya da sıralamanın başladığı, önde veya üstte bulunan bölüm.
mecazlaşmayla anlam genişlemesiKutadgu Bilig’de baş, bedendeki üst ve ön konumundan hareketle başlangıç, öncelik ve üst bölüm bildiren bağlamlara aktarılır.
Günümüze uzanan değişim
Organ adından başlangıç ve öncelik alanına kurulan uzamsal mecaz çağdaş baş ve başlangıç kullanımlarında sürer.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
başı erdi öŋdün ḳamuġ başçıḳa kiḍin boldı tamġa ḳamuġ sawçıḳa
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 45 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
basa faruḳ erdi kişi öḍrümi tili köŋli bir teg boḍun köḍrümi
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 53 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, (PHP 3, PHP 4) ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.
Tarihsel madde biçimleri, sözlük madde numaraları ve yazma yapraklarının karşılaştırma kaynağı.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: uç
1. güncel anlam
Uzayıp incelen gövdenin sivri bitiş yeri; ilgili: → sivri.
2. güncel anlam
Uzanan bir bütünün başlangıcını veya bitişini belirleyen nokta; ilgili: → konum.
3. güncel anlam
Nesnenin orta bölümünden uzakta kalan kenar kesimi; ilgili: → kenar.
4. güncel anlam
Merkez olarak görülen alanın çevresinde kalan dış bölge; ilgili: → çevre.
5. güncel anlam
Başlangıçtan ölçülen mesafenin bittiği yer; ilgili: → konum.
6. güncel anlam
Nesnenin en yukarıda kalan baş bölümü; ilgili: → tepe.
7. güncel anlam
Kâğıtta iz bırakan, pencilin grafit esaslı yazıcı parçası; ilgili: → grafit.
8. güncel anlam
→ sınır
9. güncel anlam
Görüş veya tutumunda alışılmış ölçüyü aşacak kadar keskin bir bağlılık gösteren; ilgili: → aşırı.
10. güncel anlam
Komşu ülkeye bakan hat boyunca Türk siyasal yapılarında oluşturulmuş yönetim bölgesi; ilgili: → eyalet.
11. güncel anlam
→ sınır boyu
12. güncel anlam
Orta veya olağan sayılan değerden çok uzak bir düzeyde bulunan; ilgili: → aşırı.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḳ, ġ işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir varlığın, yolun, işin ya da sıralamanın başladığı, önde veya üstte bulunan bölüm.
Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de baş, bedendeki üst ve ön konumundan hareketle başlangıç, öncelik ve üst bölüm bildiren bağlamlara aktarılır.
Anlamsal gelişim notu: Organ adından başlangıç ve öncelik alanına kurulan uzamsal mecaz çağdaş baş ve başlangıç kullanımlarında sürer.
Çağdaş arama bağı: başlangıç · mecazlaşmayla anlam genişlemesi · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Preparing citation formats for the current entry.
The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit