yazmak

Bitigçi Sözlük Maddesi

yazmak

I (-i, -de, nesnesiz, mecaz, ağızlardan)
· 10 meanings

Dili görünür işaretlere aktarma, metin üretme, bildirme ve kayıt oluşturma.

  1. 1.

    İşaretlerle aktarım

    (-i) Konuşma veya düşünce içeriğini harflerden ya da başka bir gösterge sisteminden yararlanarak yüzey üzerinde görünür kılmak; ilgili: → yazı (I).

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 22.10.2026 13:36:08 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Metinle ifade

    (-i) Duygu, görüş veya anlatılacak konuyu sözcükleri bir metin düzeninde bir araya getirerek ifade etmek; ilgili: → anlatmak.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 22.10.2026 13:36:08 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Meslek olarak

    (-de) Gazete, dergi veya başka bir yayında metin üretimini meslek olarak sürdürmek; ilgili: → eser.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 22.10.2026 13:36:08 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Okura bildirme

    (nesnesiz) Okura bir gelişmeyi veya bilgiyi metin aracılığıyla duyurmak; ilgili: → belirtmek.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 22.10.2026 13:36:08 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Yapıt üretme

    (-i) Edebiyat veya bilim alanında düşünsel emeğe dayanan bir metni tasarlayıp tamamlamak; ilgili: → eser.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 22.10.2026 13:36:08 · Türkiye saati (UTC+3)
  6. 6.

    Aygıtın gösterdiği miktar

    (nesnesiz) Cihazın ölçtüğü büyüklüğü rakamlarla görünür bir değer olarak göstermek; ilgili: → kaydetmek.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 22.10.2026 13:36:08 · Türkiye saati (UTC+3)
  7. 7.

    Kurum kaydı

    (-i) → kaydetmek.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 22.10.2026 13:36:08 · Türkiye saati (UTC+3)
  8. 8.

    İşe atama

    (-i) Kuruluş bünyesinde belirli bir işi yürütmesi için birini göreve yerleştirmek; ilgili: → görevlendirmek.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 22.10.2026 13:36:08 · Türkiye saati (UTC+3)
  9. 9.

    Yazgıyı belirleme

    (-i, mecaz) Kader inancında kişinin ileride yaşayacaklarını önceden kararlaştırmak; ilgili: → kader.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 22.10.2026 13:36:08 · Türkiye saati (UTC+3)
  10. 10.

    Gelin bezemesi

    (-i, ağızlardan) Evlenecek kadının çehresine renkli bezekler uygulayarak onu düğün törenine hazırlamak; ilgili: → süslemek.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 22.10.2026 13:36:08 · Türkiye saati (UTC+3)

ADVANCED ANALYSES

yazmak etimolojisi ve tarihsel dönemleri

‘Yazı yazmak’ anlamındaki yazmak Ortak Türkçe *yaz- fiiline dayanır; Stachowski kökün ilk anlamını ‘işaret koymak, işaret yapmak’ diye verir. Clauson'a göre fiil temelde Oğuzcadır ama çok eskidir: Kâşgarlı Mahmud ol bitik yazdı ‘o, kitap yazdı’ örneğini Oğuzca diye kaydeder; Kâmûs-ı Türkî de bu anlamın asıl Türkçe karşılığının bitmek olduğunu not eder. Aynı yazılışlı yaz- ‘yanılmak’ ve yaz- ‘çözmek, yaymak’ fiillerinden ayrı bir sözdür. Eski Anadolu Türkçesinde ‘nakşetmek, resim çizmek’ anlamı da gelişmiştir. Çuvaşça śır- ile akraba olan söz, Clauson'a göre çok erken bir dönemde Macarcaya ír- olarak geçmiştir.

  1. 11. yüzyıl · Karahanlı Türkçesi: yaz-
  2. 13. yüzyıl · Harezm Türkçesi: yaz-
  3. 13. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: yaz-
  4. 14. yüzyıl · Kıpçak Türkçesi: yaz-
  5. 14. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: yaz-
  6. 15. yüzyıl · Çağatay Türkçesi: yaz-
  7. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: yazmak
  8. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: yazmak
  9. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: yazmak
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 28

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: biti-, bitidim, bitidimiz, bitigme · fiil

    Dönem anlamı

    Düşünce ve sözleri harf ya da başka işaretlerle görünür duruma getirmek.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    irs(e)r (a)nça : (e)r(i)g y(e)rte : b(e)ngü t(a)ş : tokıtd(ı)m : biti(t)d(i)m (a)nı kör(ü)p : (a)nça bil(i)n :ol [...... tokıt]d(ı)m : bu bit(i)g : bit(i)gme (a)tısi: yol(lu)g t[ig(i)n] b[itidim].

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kül Tigin Güney-Doğu Yüzü (KT GD) bunça : bit(i)g : bit(i)gme : kül tig(i)n : (a)tısi : yol(lu)g tig(i)n : bitid(i)m : yig(i)rmi : kün : ol(u)r(u)p : bu t(a)şka : bu tamka : koop

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 46

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: yazmak

    1. güncel anlam

    Konuşma veya düşünce içeriğini harflerden ya da başka bir gösterge sisteminden yararlanarak yüzey üzerinde görünür kılmak; ilgili: → yazı (I).

    2. güncel anlam

    Duygu, görüş veya anlatılacak konuyu sözcükleri bir metin düzeninde bir araya getirerek ifade etmek; ilgili: → anlatmak.

    3. güncel anlam

    Gazete, dergi veya başka bir yayında metin üretimini meslek olarak sürdürmek; ilgili: → eser.

    4. güncel anlam

    Okura bir gelişmeyi veya bilgiyi metin aracılığıyla duyurmak; ilgili: → belirtmek.

    5. güncel anlam

    Edebiyat veya bilim alanında düşünsel emeğe dayanan bir metni tasarlayıp tamamlamak; ilgili: → eser.

    6. güncel anlam

    Cihazın ölçtüğü büyüklüğü rakamlarla görünür bir değer olarak göstermek; ilgili: → kaydetmek.

    7. güncel anlam

    → kaydetmek

    8. güncel anlam

    Kuruluş bünyesinde belirli bir işi yürütmesi için birini göreve yerleştirmek; ilgili: → görevlendirmek.

    9. güncel anlam

    Kader inancında kişinin ileride yaşayacaklarını önceden kararlaştırmak; ilgili: → kader.

    10. güncel anlam

    Evlenecek kadının çehresine renkli bezekler uygulayarak onu düğün törenine hazırlamak; ilgili: → süslemek.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesibiti-fiil

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Düşünce ve sözleri harf ya da başka işaretlerle görünür duruma getirmek.

Çağdaş arama bağı: yazmak · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • bitidim ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güneybatı yüzü; Kül Tigin Yazıtı, güneydoğu yüzü; Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 13. satır; Bilge Kağan Yazıtı, güneybatı yüzü
  • bitidimiz ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güneybatı yüzü
  • bitigme ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 13. satır; Kül Tigin Yazıtı, güneydoğu yüzü

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

Bilge Kağan Güney-Batı Yüzü (BK GB) [ — bilge] k(a)g(a)n : b[it(i)gin] : yol(lu)g tig(i)n : bit(i)d(i)m : bunça b(a)rk(ı)g : b(e)d(i)z(i)g : uz(u)g : [..... k](a)g(a)n : (a)tısi :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 74 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · yazmak

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Questions and Answers About This Entry

Selected answers explaining dictionary information together with live BD measurements.

Open all
Türk dilleri Headword

Kitap yazmak, Kâşgarlı Mahmud'un gözünde hangi Türk boyunun işiydi?

Oğuzların. Kâşgarlı Mahmud XI. yüzyılda ol bitik yazdı ‘o, kitap yazdı’ örneğini Oğuzca diye kaydeder; aynı yazılışlı öbür yaz- fiilleri ise ‘çözmek’ ve ‘yanılmak’ anlamı taşıyordu.

Related Entries

yazma yazılma yazılmak yazılabilir formül koymak yaymak anahtar kesik manat özgün açık gözlemci kodlamak

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.