Bitigçi'ye Yeni Eklenenler

Bitigçi · Yeni madde, sözcük ve gönderme kayıtları

Sadece eklemeler

Yeni eklenen deyimler ve birleşik fiiller

Toplam sayıyı kart başlığında görebilir, maddeleri incelemek için kartı açabilirsiniz.

Yeni eklenen deyimlerSayı hesaplanıyor…

Yeni eklenen birleşik fiillerSayı hesaplanıyor…

Güncel liste

Yeni eklenen sözcükler

En yeni sözlük maddeleri üstte gösterilir; sözcüğe dokunarak madde sayfasına gidebilirsiniz.

Yalnız Bitigçi'ye yeni eklenen kayıtlar içinde arar.
Öneriler için en az iki harf yazın.

Son yayımlanan sözlük maddeleri

  1. devşirici

    1. (sf.) İnsanları, ürünleri veya düşünsel birikimi farklı yer ve kaynaklardan seçip belirli bir amaç çevresinde toplayan; topladıklarını yeni bir yapı içinde değerlendiren.
  2. restoratif

    1. (sf., tıp.) Hasar görmüş diş, doku, yapı veya kültür varlığının işlevini ve görünümünü koruyarak yeniden kazandırmayı amaçlayan onarıcı uygulamalar için kullanılan.
  3. invazyon

    1. (a., tıp.) Hastalık oluşturan hücre ya da mikroorganizmanın komşu dokuya girip normal sınırları aşarak yayılması; klinik ve patolojik incelemede saptanan doku istilası.
  4. malignite

    1. (a., tıp.) Bir tümörün çevre dokulara ilerleme, uzak organlara yayılma ve denetimsiz büyüme gösterme gibi kötü huylu özelliklere sahip olma durumu.
  5. fintech

    1. (a., tekno.) Ödeme, kredi, yatırım, sigorta ve benzeri finansal hizmetleri yazılım, veri çözümlemesi ve çevrim içi platformlarla daha hızlı veya erişilebilir sunan teknoloji alanı ve girişimleri.
  6. malpraktis

    1. (a., tıp.) Sağlık hizmeti sunan kişinin kabul edilen mesleki bilgi, dikkat veya bakım ölçüsünden sapması sonucunda hastanın zarar görmesine yol açan hatalı uygulama.
  7. aptamer

    1. (a., biy.) Belirli bir protein, küçük molekül veya hücre yüzeyine yüksek seçicilikle bağlanacak biçimde laboratuvarda seçilen kısa, tek zincirli DNA ya da RNA dizisi.
  8. kriyojel

    1. (a., kim.) Bir çözeltinin donmuş durumdayken çapraz bağlanması ve çözücünün uzaklaştırılmasıyla elde edilen; geniş, birbirine bağlı gözenekleri bulunan süngerimsi jel malzeme.
  9. nanotoksisite

    1. (a., tıp.) Nanometre boyutundaki parçacık ve yapıların hücre, doku, canlı veya çevre üzerinde oluşturabileceği zararlı etkilerin niteliği ve şiddeti.
  10. nizamlamak

    1. (nsz.) Dağınık öğeleri belirli bir sıra, kural ve işleyiş içinde düzenlemek; bir alan veya kurumun çalışma biçimini bağlayıcı hükümlerle düzene koymak.
  11. kumlanmak

    1. (nsz., tek.) Metal, cam, seramik veya başka bir yüzeyin temizlenmesi, pürüzlendirilmesi ya da kaplamaya hazırlanması için basınçla püskürtülen kum veya aşındırıcı parçacıklarla işlenmek.
  12. tığlamak

    1. (nsz.) Alevi-Bektaşi tören geleneğinde bir hayvanı belirlenmiş usul ve dualarla kurban olarak kesmek ve topluluk içinde paylaşılmaya hazırlamak.
  13. tığlanmak

    1. (nsz.) Alevi-Bektaşi inanç ve tören geleneğinde bir hayvanın kurban edilmek üzere usulüne uygun biçimde kesilmesi; kurbanın tören içinde sunulması.
  14. kastlaşma

    1. (a.) Bir topluluk veya kurum içindeki tabakalar arasındaki geçişin giderek güçleşmesi, ayrıcalık ve görevlerin kapalı gruplarda kalıcılaşarak katı bir hiyerarşi oluşturması.
  15. kriyoprezervasyon

    1. (a., tıp.) Hücre, doku, embriyo veya biyolojik örneğin yaşamsal özelliklerini uzun süre korumak amacıyla çok düşük sıcaklıkta, buz kristali hasarını sınırlayan koşullarda saklanması.
  16. triboelektrik

    1. (sf., fiz.) İki farklı malzemenin temas edip ayrılması veya sürtünmesi sırasında elektron aktarımıyla yüzeylerinde karşıt elektrik yükleri oluşmasına dayanan olay ve sistemler için kullanılan.
  17. polielektrolit

    1. (a., kim.) Zinciri boyunca iyonlaşabilen çok sayıda grup taşıdığı için suda elektrik yükü kazanan; parçacıkları çöktürme, yüzey kaplama ve biyomalzeme üretiminde kullanılan polimer.
  18. tonlamak

    1. (nsz., tek.) Bir görüntü, yüzey veya sesin temel rengini ve açıklık-koyuluk ya da vurgu derecesini ayarlamak; istenen genel tona ulaşması için ince değişiklikler yapmak.
  19. kaynaklamak

    1. (nsz., müh.) Metal ya da termoplastik parçaları birleşme yüzeylerinde ısı, basınç veya ikisini birlikte uygulayarak kalıcı ve dayanıklı bir bağlantı oluşturacak biçimde birleştirmek.
  20. paslamak

    1. (nsz., sp.) Bir işi, sorumluluğu, soruyu veya fırsatı başka bir kişiye aktarmak; sporda topu takım arkadaşının kullanabileceği biçimde ona göndermek.
  21. dolgulamak

    1. (nsz.) Bir boşluk, oyuk veya yüzey aralığını uygun malzemeyle kapatıp tamamlamak; mimari ya da süslemede boş kalan bölümü desen ve öğelerle doldurmak.
  22. çoklamak

    1. (nsz., mat.) Bir hedef fonksiyonun alabileceği değeri koşullar ve kısıtlar içinde olabilecek en yüksek düzeye çıkaracak seçenekleri belirlemek; en büyükleme işlemi uygulamak.
  23. kültürlemek

    1. (nsz., biy.) Mikroorganizma, hücre veya dokuyu gelişmesi için gerekli besin ve çevre koşullarının sağlandığı denetimli bir ortamda çoğaltmak ve incelemeye uygun hâle getirmek.
  24. prangalamak

    1. (nsz.) Birini prangayla hareket edemez duruma getirmek; mecaz yoluyla kişi, kurum veya düşünceyi ağır koşul ve bağımlılıklarla özgürce davranamaz hâle sokmak.
Diğer özellikler İstatistik, takvim, dağılım ve kılavuz özelliklerini görmek için bu kartı açın.
📖 Bu Sayfa Nedir? — Kılavuz

Amaç

Bitigçi'ye yeni eklenen madde, sözcük ve gönderme kayıtlarını en yeni üstte olacak biçimde göstermek; her kaydın sözlüğe alınma gerekçesini tanım kaynağı ve derlem kanıtıyla izlenebilir kılmak.

Ne İşe Yarar?

  • Bu sayfada yalnızca sözlüğe yeni eklenen madde/sözcük ve gönderme kayıtları listelenir; mevcut maddelere eklenen yeni anlamlar ayrı bölümde gösterilir.
  • Kartlarda maddebaşı, kategori/alan etiketi, söz türü, tanım, köken/alan bilgisi, zaman damgası ve tanım kaynağı birlikte verilir.
  • Bitigçi için özgün olarak hazırlanan tanımlarda + BİTİGÇİ özgün içerik üretimi; doğrudan insan editör tarafından yazılan tanımlarda Editör tanımı rozeti görünür.
  • Derlemde yazım farklılığıyla yakalanan biçimler ayrıca işaretlenir; varsa ilgili standart maddeye gönderme bağlantısı korunur.
  • Derlem kanıtı kartı ClickHouse derlem özetlerinden geçiş sayısını, varsa farklı cümle sayısını, milyon başına kullanımı, yaygınlık bandını, sıra/yüzdeliği ve öne çıkan çekimli biçimleri gösterir.
  • Derlem kanıtları ve alan rozetleri sayfa verisi alınırken güncel hesaplanır; üst istatistikler yalnız yüklenen 100 kayıtla değil, tüm yeni eklenenler havuzuyla üretilir.
  • Belge türü dağılımı, tüm zamanlardaki yeni maddelerin gözden geçirilmiş tanıklarını ve eski kayıtların maddebaşı kaynak profillerini birlikte sınıflandırır; yeni maddeler yayımlandıkça kümülatif sonuçlar kendiliğinden yenilenir.
  • Liste 24 kayıtlık sayfalara bölünür; rozet filtresi seçildiğinde ilgili etiketin tüm kayıtları içinde sayfalama yapılır.
  • Yeni sözcük ekleme takviminde ay ve yıl değiştirildiğinde seçilen ayın kayıtları, bir güne basıldığında yalnız o Türkiye takvim gününde eklenen kayıtlar gösterilir; gün rozetleri o tarihteki ekleme sayısını verir.
  • Yönetici girişi yapılmışsa aynı sayfada madde düzenleme ve gerekiyorsa geri alma işlemleri yapılabilir.
  • Yönetici girişi yapılmışsa yeni eklenen bir madde sözlükten geri çekilip askıya alınabilir; askıdaki maddeler aynı sayfadan tekrar sözlüğe yüklenebilir.

Sözlükbilimsel Tanımlanabilirlik Nedir?

Bir adayın doğal dil tanıklarından hareketle; tek bir kişi, olay veya cümleye bağlı kalmayan, kanıtla desteklenen, döngüsüz, sınırları belirli ve aynı anlamdaki başka kullanımlara taşınabilir bir sözlük tanımıyla temsil edilebilme derecesidir. Bir kullanımın bağlam içinde anlaşılması tek başına yeterli değildir; çıkarılan tanımın bağlamı aşması ve tanıklardaki anlamı değiştirmeden açıklaması gerekir.

Tanımlanabilirlik sıklıkla aynı şey değildir. Az görülen, hatta tek tanıklı bir aday güçlü anlamsal kanıt taşıyabilir; ancak bu durum onun yerleşik olduğunu kanıtlamaz. Buna karşılık sık görülen bir dize serbest öbek, çekimli biçim veya gürültü olabilir. Sistem bu nedenle sıklığı tek başına kabul ya da ret ölçütü yapmaz.

Algoritma Nasıl Çalışır?

  1. ClickHouse derleminden doğal tanıklar, belge/kaynak çeşitliliği ve yazım değişkeleri toplanır.
  2. Maddebaşı, birim sınırı ve sözlükbirimlik kararı dilbilimsel kanıtlarla doğrulanır.
  3. Gerçeklik (A), birimlik (L), tanımlanabilirlik (T) ve yerleşiklik (Y) birbirinden bağımsız puanlanır.
  4. Tanımlanabilirlik; anlam çekirdeği, üst kavram/işlev, ayırıcı özellik, bağlamdan bağımsızlaştırma, ikame/taşınabilirlik, kanıt desteği ve bağımsız çözümleme uzlaşmasıyla hesaplanır.
  5. Üç geçiş uygulanır: önce kanıt çıkarılır, sonra yalnız bu kanıttan tanım kurulur, son olarak tanımdaki her iddia tanıklara bağlanarak karşı çözümleme yapılır.
  6. Tanım; döngüsellik, kapsam, bağlam bağımlılığı, ikame ve taşınabilirlik testlerinden geçirilir. Kanıtlanmayan ayrıntılar çıkarılır.
  7. Yalnız güçlü kanıt taşıyan, editör denetimi tamamlanan ve accepted_reviewed durumuna getirilen kayıtlar bu kamu listesinde yayımlanır.

Kartlardaki yüzdeler kesin doğruluk olasılığı değildir; farklı karar boyutlarının eldeki kanıtla ne ölçüde desteklendiğini gösterir. Ayrıntılı formül ve karar eşikleri için genel kılavuzdaki Tanımlanabilirlik bölümüne bakabilirsiniz.

Tanım Özgünlük Skoru Nedir?

Tanımın Bitigçi içindeki başka tanımları veya dayandığı kanıt cümlelerini ne ölçüde yinelemeden, maddebaşını tanımın içine taşımadan ve kalıp anlatımlara yaslanmadan bağımsız bir sözlük açıklaması kurduğunu; ayrıca tanımı yapan, model, zaman ve denetim kaydının sistem içinde izlenebildiğini gösteren 0-100 arası kanıt temelli ölçüdür. Amaç, içeriğin Bitigçi içinde özgün üretildiğine ilişkin denetlenebilir göstergeleri birlikte sunmaktır. Bu değer bir intihal olasılığı ya da bütün dış yayınları kapsayan hukuki telif kararı değildir.

Sistem tüm etkin sözlük tanımlarından karakter ve sözcük parmak izleri çıkarır; en yakın başka tanımı yaklaşık komşulukla bulduktan sonra gerçek metin benzerliğini yeniden ölçer. Sözlük içi uzaklık, bağlamdan bağımsızlık, yaygın tanım kalıplarından uzaklık, maddebaşından bağımsızlık, anlatım özgüllüğü ve üretim izi bütünlüğü ayrı puanlanır. Tanım değiştiğinde metin karması değişeceği için eski skor gösterilmez ve güncel metin yeniden hesaplanır.

O = 0,30U + 0,20B + 0,10K + 0,08M + 0,12A + 0,20Ü

Tam kanıtlı kayıtta U sözlük içi uzaklık, B bağlamdan bağımsızlık, K kalıp uzaklığı, M maddebaşından bağımsızlık, A anlatım özgüllüğü ve Ü üretim izi bütünlüğüdür. Bağlam veya üretim izi bulunmadığında eksik boyut sıfır sayılmaz; kalan boyutların ağırlıkları toplam yine 1 olacak biçimde yeniden dağıtılır ve kanıt kapsamı ayrıca gösterilir.

Üstteki Ortalama Özgünlük, yayımdaki bütün etkin ve güncel uygulanabilir tanımların puanları toplanıp tanım sayısına bölünerek hesaplanır. Her tanım eşit ağırlıktadır; sayfalama, arama ve alan süzgeci ortalamayı değiştirmez. Bağımsız tanım taşımayan gönderme kayıtları ortalamaya katılmaz, tanımı değişmiş fakat henüz yeniden hesaplanmamış kayıtlar da eski puanla temsil edilmez.

Terimler

  • + BİTİGÇİ özgün içerik üretimi: Yeni sözcüğün bağlam, yaygınlık ve alan ipuçları denetlenerek Bitigçi için özgün bir sözlük tanımıyla eklenmesi.
  • Editör tanımı: Tanımın doğrudan editör notundan, editörün verdiği tanımdan veya editörün belirlediği sözlükçülük ilkesinden alınması.
  • Derlemde yazım farklılığı: Derlemdeki biçimin Bitigçi'deki standart maddebaşından farklı yazılması; örneğin bitişik/ayrı yazım, kısa çizgili kullanım veya gönderme biçimi.
  • Derlem kanıtı: T-BDLD içindeki sayısal kullanım ve yaygınlık ölçüleri; kaydın sözlüğe alınma gerekçesini gözlemlenebilir veriyle destekler.
  • Tanımlanabilirlik kanıtı: Adayın gerçeklik, birimlik, tanımlanabilirlik ve yerleşiklik boyutları ile üç geçişli tanım denetiminin kamuya açık özetidir.
  • Tanım özgünlük skoru: Tanımın sözlük içindeki diğer tanımlardan, kanıt cümlelerinden, maddebaşından ve sık kullanılan kalıplardan metinsel bağımsızlığını açıklayan bileşik puandır.
  • Konu/alan etiketi: Madde, tanım, bağlam ve alan ipuçlarından üretilen yönlendirici etiket. Seslenme ve hitap yalnız açık seslenme biçimleri için kullanılır.

Not: Derlem kanıtları derlem güncellendikçe yeniden hesaplanabilir; sayfa bu nedenle sözlüğe giriş kayıtlarını ve güncel derlem yaygınlığını birlikte okutur.

Kullanım İpuçları

  • Kategori etiketlerine tıklayarak yalnız o kategoriye ait eklemeleri görebilirsiniz.
  • Takvimde önceki/sonraki aya geçebilir, “Bugün” ile güncel Türkiye tarihini açabilir veya “Tüm zamanlar” ile tarih süzmesini kaldırabilirsiniz.
  • Sayfa içi arama yalnız bu sayfadaki ekleme kayıtlarında çalışır; iki harften sonra öneriler açılır.
  • Maddebaşına veya gönderme bağlantısına tıklayarak ilgili Bitigçi madde sayfasına geçebilirsiniz.
  • Derlem kanıtı hazırlanıyorsa karttaki ilerleme çubuğunun tamamlanmasını bekleyin.
  • Yönetici düzenleme işlemleri için Yönetim Konsolu oturumu gereklidir.

Yeni Eklenenler Gözlemevi

Bitigçi yayın hareketi ile T-BDLD kullanım kanıtını birbirine karıştırmadan gösterir.

Kavramsal sınır: Buradaki her kayıt Bitigçi'ye yenidir. Bu, sözcüğün Türkçede yeni olduğu veya ilk kez T-BDLD'de kullanıldığı anlamına gelmez.

Pano yükleniyor…

Yenilik türü dağılımı

Hazırlanıyor…

Alan ısı haritası

Ay × canlı kanonik Bitigçi alan etiketi

Hazırlanıyor…