Bitigçi'ye Yeni Eklenenler

Bitigçi · Yeni madde, sözcük ve gönderme kayıtları

Sadece eklemeler

Yeni eklenen deyimler ve birleşik fiiller

Toplam sayıyı kart başlığında görebilir, maddeleri incelemek için kartı açabilirsiniz.

Yeni eklenen deyimlerSayı hesaplanıyor…

Yeni eklenen birleşik fiillerSayı hesaplanıyor…

Güncel liste

Yeni eklenen sözcükler

En yeni sözlük maddeleri üstte gösterilir; sözcüğe dokunarak madde sayfasına gidebilirsiniz.

Yalnız Bitigçi'ye yeni eklenen kayıtlar içinde arar.
Öneriler için en az iki harf yazın.

Son yayımlanan sözlük maddeleri

  1. mantıksal önerme

    1. (a.) Doğru ya da yanlış olduğu belirlenebilen yargı bildiren ifade; soru ve emirden farklı olarak doğruluk değeri taşır ve başka ifadelerle kurulan çıkarımların temel birimi olur.
  2. matematiksel nesne

    1. (a.) Sayı, küme, işlev veya geometrik biçim gibi, özellikleri ve aralarındaki ilişkiler kurallarla tanımlanan soyut varlık; fiziksel bir cisim olması gerekmeden matematiksel incelemenin konusu olur.
  3. matematiksel yaratıcılık

    1. (a.) Bir matematik sorununa alışılmışın dışında ama geçerli çözümler geliştirme, farklı ilişkiler kurma ve yeni sorular üretme becerisi; yalnız doğru sonuca ulaşmayı değil, özgün düşünme yollarını da içerir.
  4. fiziksel ihmal

    1. (a.) Bakımından sorumlu olunan kişinin beslenme, temizlik, barınma veya sağlık gereksinimlerinin sürekli biçimde karşılanmaması; özellikle çocuk ve yaşlılarda bedensel gelişim ile güvenliği etkileyebilir.
  5. fiziksel saldırganlık

    1. (a.) Bir kişiye bedensel zarar verme ya da zarar tehdidinde bulunma yönünde ortaya çıkan davranış; itme, vurma veya eşya kullanma gibi hareketlerle gösterilebilir ve psikolojik araştırmalarda ayrı bir davranış boyutu olarak incelenir.
  6. kimyasal dayanım

    1. (a.) Bir malzemenin asit, çözücü veya başka kimyasal maddelerle karşılaştığında yapısını ve işlevini koruyabilme özelliği; kullanım ortamına uygun malzeme seçilirken temas süresi ve derişimle birlikte değerlendirilir.
  7. kimyasal potansiyel

    1. (a.) Bir maddenin belirli bir sistemdeki miktarı çok az artırıldığında sistemin serbest enerjisinde oluşacak değişimi gösteren termodinamik büyüklük; maddelerin hangi yönde taşınacağını veya tepkimeye gireceğini değerlendirmede kullanılır.
  8. ekolojik çeşitlilik

    1. (a.) Bir bölgede farklı yaşam ortamlarının, canlı topluluklarının ve aralarındaki ilişkilerin oluşturduğu çeşitlilik; yalnız tür sayısını değil, ekosistemlerin yapı ve işleyişindeki ayrımları da kapsar.
  9. finansal sermaye

    1. (a.) Üretim veya başka yatırımları finanse etmek için kullanılabilen para, kredi ve benzeri kaynakların bütünü; fiziksel araçlardan farklı olarak yeni faaliyetlerin kurulması ve sürdürülmesi için fon sağlar.
  10. parasal otorite

    1. (a.) Bir ekonomide paranın değerini, dolaşımını ve faiz koşullarını etkileyen kararları alma yetkisine sahip kurum; çoğu durumda merkez bankası bu görevi üstlenir ve piyasaya ilişkin araçları kullanır.
  11. parasal birlik

    1. (a.) İki veya daha çok ülkenin ortak para kullanması ya da para politikalarını ortak kurallara bağlamasıyla kurulan ekonomik düzen; döviz kuru ilişkilerini sadeleştirirken ulusal karar alanını sınırlar.
  12. optik atrofi

    1. (a.) Görme sinirindeki liflerin zaman içinde azalması ve sinirin işlevini yitirmesi durumu; göz muayenesinde sinir başının görünümü değişebilir ve görme kaybının kalıcı olma olasılığı artar.
  13. optik dansite

    1. (a.) Bir örnekten geçen ışığın ne ölçüde zayıfladığını gösteren sayısal büyüklük; belirli dalga boyunda ölçülerek çözeltideki madde miktarını veya bir yüzeyin ışık geçirgenliğini karşılaştırmada kullanılır.
  14. optik nörit

    1. (a.) Görme sinirinde gelişen iltihaplanma durumu; sinyal iletimi aksadığı için bir gözde görme azalması, renkleri farklı algılama veya göz hareketiyle ağrı gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
  15. optik nöropati

    1. (a.) Gözden beyne görme bilgisini taşıyan sinirin çeşitli nedenlerle hasar görmesi sonucu ortaya çıkan işlev bozukluğu; etkilenmenin yerine ve derecesine göre görme keskinliği ya da görme alanında kayıp görülebilir.
  16. müze envanteri

    1. (a.) Bir müzenin korumasındaki eserleri kimlik, köken, edinilme biçimi, ölçü, durum ve saklandığı yer gibi bilgilerle tek tek kaydettiği düzenli liste; koleksiyonun izlenmesini ve korunmasını sağlar.
  17. politik iktisat

    1. (a.) Üretim, bölüşüm ve tüketim gibi ekonomik süreçleri devlet, iktidar ilişkileri ve toplumsal kurumlarla birlikte inceleyen araştırma alanı; ekonomik tercihlerin siyasal koşullardan nasıl etkilendiğini açıklar.
  18. anayasal vatandaşlık

    1. (a.) Kişilerin farklı kimlik ve kökenlerinden bağımsız olarak ortak anayasal haklar, yükümlülükler ve siyasal aidiyet temelinde yurttaş sayılması anlayışı; eşit üyeliği hukuk düzeniyle ilişkilendirir.
  19. anayasal iktisat

    1. (a.) Devletin vergi, harcama ve borçlanma gibi ekonomik kararlarını anayasal kurallar ve kurumların sınırları içinde inceleyen yaklaşım; kamu gücünün kullanımında öngörülebilirlik ve denetim sağlamayı amaçlar.
  20. anayasal monarşi

    1. (a.) Devlet başkanlığının hanedan yoluyla geçtiği, ancak hükümdarın yetkilerinin anayasa ve temsil organlarıyla sınırlandığı yönetim biçimi; siyasal kararların alınmasında seçilmiş kurumlar da belirleyici rol oynar.
  21. adli yardımlaşma

    1. (a.) Bir yargı makamının yürüttüğü soruşturma veya dava için başka bir makamdan belge, tanık ifadesi ya da başka işlem konusunda destek istemesi ve bu desteğin sağlanması; özellikle sınır aşan davalarda resmî usule bağlanır.
  22. uzamsal biliş

    1. (a.) İnsanların nesnelerin konumunu, aralarındaki uzaklığı ve hareket yollarını algılama, zihinde canlandırma ve kullanma süreçleri; yön bulma ve çevreyi düzenleme becerilerini kapsar.
  23. gıda muhafazası

    1. (a.) Besinlerin bozulmasını geciktirip tüketilebilir niteliğini korumak için sıcaklık, nem, ambalaj veya işleme yöntemlerinin düzenlenmesi; saklama süresini uzatırken güvenlik ve kaliteyi korumayı amaçlar.
  24. sentetik renklendirici

    1. (a.) Doğal kaynaktan doğrudan elde edilmek yerine kimyasal yöntemlerle üretilen ve bir ürüne istenen rengi vermek için katılan madde; kullanım alanına göre kalıcılık ve güvenlik koşulları farklıdır.
Diğer özellikler İstatistik, takvim, dağılım ve kılavuz özelliklerini görmek için bu kartı açın.
📖 Bu Sayfa Nedir? — Kılavuz

Amaç

Bitigçi'ye yeni eklenen madde, sözcük ve gönderme kayıtlarını en yeni üstte olacak biçimde göstermek; her kaydın sözlüğe alınma gerekçesini tanım kaynağı ve derlem kanıtıyla izlenebilir kılmak.

Ne İşe Yarar?

  • Bu sayfada yalnızca sözlüğe yeni eklenen madde/sözcük ve gönderme kayıtları listelenir; mevcut maddelere eklenen yeni anlamlar ayrı bölümde gösterilir.
  • Kartlarda maddebaşı, kategori/alan etiketi, söz türü, tanım, köken/alan bilgisi, zaman damgası ve tanım kaynağı birlikte verilir.
  • Bitigçi için özgün olarak hazırlanan tanımlarda + BİTİGÇİ özgün içerik üretimi; doğrudan insan editör tarafından yazılan tanımlarda Editör tanımı rozeti görünür.
  • Derlemde yazım farklılığıyla yakalanan biçimler ayrıca işaretlenir; varsa ilgili standart maddeye gönderme bağlantısı korunur.
  • Derlem kanıtı kartı ClickHouse derlem özetlerinden geçiş sayısını, varsa farklı cümle sayısını, milyon başına kullanımı, yaygınlık bandını, sıra/yüzdeliği ve öne çıkan çekimli biçimleri gösterir.
  • Derlem kanıtları ve alan rozetleri sayfa verisi alınırken güncel hesaplanır; üst istatistikler yalnız yüklenen 100 kayıtla değil, tüm yeni eklenenler havuzuyla üretilir.
  • Belge türü dağılımı, tüm zamanlardaki yeni maddelerin gözden geçirilmiş tanıklarını ve eski kayıtların maddebaşı kaynak profillerini birlikte sınıflandırır; yeni maddeler yayımlandıkça kümülatif sonuçlar kendiliğinden yenilenir.
  • Liste 24 kayıtlık sayfalara bölünür; rozet filtresi seçildiğinde ilgili etiketin tüm kayıtları içinde sayfalama yapılır.
  • Yeni sözcük ekleme takviminde ay ve yıl değiştirildiğinde seçilen ayın kayıtları, bir güne basıldığında yalnız o Türkiye takvim gününde eklenen kayıtlar gösterilir; gün rozetleri o tarihteki ekleme sayısını verir.
  • Yönetici girişi yapılmışsa aynı sayfada madde düzenleme ve gerekiyorsa geri alma işlemleri yapılabilir.
  • Yönetici girişi yapılmışsa yeni eklenen bir madde sözlükten geri çekilip askıya alınabilir; askıdaki maddeler aynı sayfadan tekrar sözlüğe yüklenebilir.

Sözlükbilimsel Tanımlanabilirlik Nedir?

Bir adayın doğal dil tanıklarından hareketle; tek bir kişi, olay veya cümleye bağlı kalmayan, kanıtla desteklenen, döngüsüz, sınırları belirli ve aynı anlamdaki başka kullanımlara taşınabilir bir sözlük tanımıyla temsil edilebilme derecesidir. Bir kullanımın bağlam içinde anlaşılması tek başına yeterli değildir; çıkarılan tanımın bağlamı aşması ve tanıklardaki anlamı değiştirmeden açıklaması gerekir.

Tanımlanabilirlik sıklıkla aynı şey değildir. Az görülen, hatta tek tanıklı bir aday güçlü anlamsal kanıt taşıyabilir; ancak bu durum onun yerleşik olduğunu kanıtlamaz. Buna karşılık sık görülen bir dize serbest öbek, çekimli biçim veya gürültü olabilir. Sistem bu nedenle sıklığı tek başına kabul ya da ret ölçütü yapmaz.

Algoritma Nasıl Çalışır?

  1. ClickHouse derleminden doğal tanıklar, belge/kaynak çeşitliliği ve yazım değişkeleri toplanır.
  2. Maddebaşı, birim sınırı ve sözlükbirimlik kararı dilbilimsel kanıtlarla doğrulanır.
  3. Gerçeklik (A), birimlik (L), tanımlanabilirlik (T) ve yerleşiklik (Y) birbirinden bağımsız puanlanır.
  4. Tanımlanabilirlik; anlam çekirdeği, üst kavram/işlev, ayırıcı özellik, bağlamdan bağımsızlaştırma, ikame/taşınabilirlik, kanıt desteği ve bağımsız çözümleme uzlaşmasıyla hesaplanır.
  5. Üç geçiş uygulanır: önce kanıt çıkarılır, sonra yalnız bu kanıttan tanım kurulur, son olarak tanımdaki her iddia tanıklara bağlanarak karşı çözümleme yapılır.
  6. Tanım; döngüsellik, kapsam, bağlam bağımlılığı, ikame ve taşınabilirlik testlerinden geçirilir. Kanıtlanmayan ayrıntılar çıkarılır.
  7. Yalnız güçlü kanıt taşıyan, editör denetimi tamamlanan ve accepted_reviewed durumuna getirilen kayıtlar bu kamu listesinde yayımlanır.

Kartlardaki yüzdeler kesin doğruluk olasılığı değildir; farklı karar boyutlarının eldeki kanıtla ne ölçüde desteklendiğini gösterir. Ayrıntılı formül ve karar eşikleri için genel kılavuzdaki Tanımlanabilirlik bölümüne bakabilirsiniz.

Tanım Özgünlük Skoru Nedir?

Tanımın Bitigçi içindeki başka tanımları veya dayandığı kanıt cümlelerini ne ölçüde yinelemeden, maddebaşını tanımın içine taşımadan ve kalıp anlatımlara yaslanmadan bağımsız bir sözlük açıklaması kurduğunu; ayrıca tanımı yapan, model, zaman ve denetim kaydının sistem içinde izlenebildiğini gösteren 0-100 arası kanıt temelli ölçüdür. Amaç, içeriğin Bitigçi içinde özgün üretildiğine ilişkin denetlenebilir göstergeleri birlikte sunmaktır. Bu değer bir intihal olasılığı ya da bütün dış yayınları kapsayan hukuki telif kararı değildir.

Sistem tüm etkin sözlük tanımlarından karakter ve sözcük parmak izleri çıkarır; en yakın başka tanımı yaklaşık komşulukla bulduktan sonra gerçek metin benzerliğini yeniden ölçer. Sözlük içi uzaklık, bağlamdan bağımsızlık, yaygın tanım kalıplarından uzaklık, maddebaşından bağımsızlık, anlatım özgüllüğü ve üretim izi bütünlüğü ayrı puanlanır. Tanım değiştiğinde metin karması değişeceği için eski skor gösterilmez ve güncel metin yeniden hesaplanır.

O = 0,30U + 0,20B + 0,10K + 0,08M + 0,12A + 0,20Ü

Tam kanıtlı kayıtta U sözlük içi uzaklık, B bağlamdan bağımsızlık, K kalıp uzaklığı, M maddebaşından bağımsızlık, A anlatım özgüllüğü ve Ü üretim izi bütünlüğüdür. Bağlam veya üretim izi bulunmadığında eksik boyut sıfır sayılmaz; kalan boyutların ağırlıkları toplam yine 1 olacak biçimde yeniden dağıtılır ve kanıt kapsamı ayrıca gösterilir.

Üstteki Ortalama Özgünlük, yayımdaki bütün etkin ve güncel uygulanabilir tanımların puanları toplanıp tanım sayısına bölünerek hesaplanır. Her tanım eşit ağırlıktadır; sayfalama, arama ve alan süzgeci ortalamayı değiştirmez. Bağımsız tanım taşımayan gönderme kayıtları ortalamaya katılmaz, tanımı değişmiş fakat henüz yeniden hesaplanmamış kayıtlar da eski puanla temsil edilmez.

Terimler

  • + BİTİGÇİ özgün içerik üretimi: Yeni sözcüğün bağlam, yaygınlık ve alan ipuçları denetlenerek Bitigçi için özgün bir sözlük tanımıyla eklenmesi.
  • Editör tanımı: Tanımın doğrudan editör notundan, editörün verdiği tanımdan veya editörün belirlediği sözlükçülük ilkesinden alınması.
  • Derlemde yazım farklılığı: Derlemdeki biçimin Bitigçi'deki standart maddebaşından farklı yazılması; örneğin bitişik/ayrı yazım, kısa çizgili kullanım veya gönderme biçimi.
  • Derlem kanıtı: BD içindeki sayısal kullanım ve yaygınlık ölçüleri; kaydın sözlüğe alınma gerekçesini gözlemlenebilir veriyle destekler.
  • Tanımlanabilirlik kanıtı: Adayın gerçeklik, birimlik, tanımlanabilirlik ve yerleşiklik boyutları ile üç geçişli tanım denetiminin kamuya açık özetidir.
  • Tanım özgünlük skoru: Tanımın sözlük içindeki diğer tanımlardan, kanıt cümlelerinden, maddebaşından ve sık kullanılan kalıplardan metinsel bağımsızlığını açıklayan bileşik puandır.
  • Konu/alan etiketi: Madde, tanım, bağlam ve alan ipuçlarından üretilen yönlendirici etiket. Seslenme ve hitap yalnız açık seslenme biçimleri için kullanılır.

Not: Derlem kanıtları derlem güncellendikçe yeniden hesaplanabilir; sayfa bu nedenle sözlüğe giriş kayıtlarını ve güncel derlem yaygınlığını birlikte okutur.

Kullanım İpuçları

  • Kategori etiketlerine tıklayarak yalnız o kategoriye ait eklemeleri görebilirsiniz.
  • Takvimde önceki/sonraki aya geçebilir, “Bugün” ile güncel Türkiye tarihini açabilir veya “Tüm zamanlar” ile tarih süzmesini kaldırabilirsiniz.
  • Sayfa içi arama yalnız bu sayfadaki ekleme kayıtlarında çalışır; iki harften sonra öneriler açılır.
  • Maddebaşına veya gönderme bağlantısına tıklayarak ilgili Bitigçi madde sayfasına geçebilirsiniz.
  • Derlem kanıtı hazırlanıyorsa karttaki ilerleme çubuğunun tamamlanmasını bekleyin.
  • Yönetici düzenleme işlemleri için Yönetim Konsolu oturumu gereklidir.

Yeni Eklenenler Gözlemevi

Bitigçi yayın hareketi ile BD kullanım kanıtını birbirine karıştırmadan gösterir.

Kavramsal sınır: Buradaki her kayıt Bitigçi'ye yenidir. Bu, sözcüğün Türkçede yeni olduğu veya ilk kez BD'de kullanıldığı anlamına gelmez.

Pano yükleniyor…

Yenilik türü dağılımı

Hazırlanıyor…

Alan ısı haritası

Ay × canlı kanonik Bitigçi alan etiketi

Hazırlanıyor…