ata
(isim)
· 2 meanings · 0 occurrences
Compound Words
ata beşibirlik, atabey, ata çeyrek, ataerki, ata ikibuçukluk, ata lira, atasarısı, atasözü, ata yarımlık, ata yurdu
Selected Corpus Statistics
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 30
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Orhon Türkçesiapaad
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Soyun önceki kuşaklarından gelen kimse; unvanlarda büyüklük bildiren söz.
Çağdaş arama bağı: ata · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- apam ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 1., 13. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 3., 12. satırlar - apamız ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 19. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 16. satır - apa (yalın biçim)
Tanıklık: Tengri Kağan Yazıtı, güney yüzü, 13. satır
Harezm Türkçesiataad
Kaynak çevriyazıları:Muʿînü’l-Mürîd: ata, atadın, ataġa, atam, ataŋ, atası
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Muʿînü’l-Mürîd: ata, atadın, ataġa, atam, ataŋ, atası. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Soy zincirinde kişiden önce gelen erkek; özellikle baba.
Tarihsel bağlam: Muʿînü’l-Mürîd’de ata aile bağı içinde yalın, iyelikli, ayrılma ve yönelme durumlarında kullanılır.
Anlamsal gelişim notu: Ata biçimi üst soy anlamıyla sürmüş; doğrudan erkek ebeveyn anlamında baba yaygınlaşmıştır.
Çağdaş arama bağı: ata, baba · anlam daralması ve sözlüksel ayrışma · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- ata (yalın biçim)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 261/1, 261/4, 392/1, 401/3, 406/4 (dörtlük/dize) - atadın ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 259/1 (dörtlük/dize) - ataġa ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 231/1 (dörtlük/dize) - atam ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 402/3 (dörtlük/dize) - ataŋ ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 231/3 (dörtlük/dize) - atası ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 231/3 (dörtlük/dize)
Eski Anadolu Türkçesiataad
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: ata, ata-y-ile, atanun, ataya, atadan, atam, atamun, atama, atamdan, atanı, atası, atası-y-ile, atasıdur, atasınun, atasını, atasına, atalar
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: ata, ata-y-ile, atanun, ataya, atadan, atam, atamun, atama, atamdan, atanı, atası, atası-y-ile, atasıdur, atasınun, atasını, atasına, atalar. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Kişinin soyca önünde bulunan erkek; bağlama göre doğrudan baba.
Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta oğula örnek olan, adı sürdürülen ve soy bağını kuran erkek ebeveyn olarak geçer.
Anlamsal gelişim notu: Ata üst soy anlamında canlı kalmış, doğrudan erkek ebeveyn anlamında baba yaygınlaşmıştır.
Çağdaş arama bağı: ata, baba · anlam daralması ve sözlüksel ayrışma · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- ata (yalın biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 4-9, 4-10, 74-7, 117-10, 131-13, 143-12, 259-12, 260-2, 262-4, 262-10 (metin sayfası–satır) - ata-y-ile ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 153-5 (metin sayfası–satır) - atanun ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 3-13 (metin sayfası–satır) - ataya ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 2-8, 98-3 (metin sayfası–satır) - atadan ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 3-12, 210-1 (metin sayfası–satır) - atam ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 24-2, 54-3, 136-2, 170-9, 177-13, 191-9, 232-1 (metin sayfası–satır) - atamun ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 180-6, 284-4 (metin sayfası–satır) - atama ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 262-3 (metin sayfası–satır) - atamdan ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 262-4 (metin sayfası–satır) - atanı ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 96-5 (metin sayfası–satır) - atası ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 90-13, 117-11, 118-13, 262-13 (metin sayfası–satır) - atası-y-ile ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 246-8 (metin sayfası–satır) - atasıdur ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 195-1 (metin sayfası–satır) - atasınun ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 169-5, 177-5, 257-6, 263-1, 290-2 (metin sayfası–satır) - atasını ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 242-4 (metin sayfası–satır) - atasına ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 20-5, 117-3, 134-11 (metin sayfası–satır) - atalar ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 125-11 (metin sayfası–satır)
Tarihsel derlem tanıkları
Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.
(KT Dİ) üze kök : t(e)nri : (a)sra : y(a)g(ı)z : y(e)r : kıl(ı)ntukda : (e)kin (a)ra : kişi ogh : kıl(ı)nm(ı)ş : kişi : oglınta : üze : (e)çüm (a)pam : bum(ı)n k(a)g(a)n : işt(e)mi k(a)g(a)n : ol(u)rm(i)ş : ol(u)r(u)p(a)n : türük :
Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 30 · çevriyazı güveni A
bod(u)n(u)g : türük : törüsin : ıçg(ı)nm(ı)ş : bod(u)n(u)g : (e)çüm (a)pam: törüsinçe : y(a)r(a)tm(ı)ş : boşgunn(ı)ş : tölis : t(a)rduş [bod(u)n(u)g : (a)nta (e)tm(i)ş]
Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 32 · çevriyazı güveni A
kıl(ı)ntukda (e)kin (a)ra kişi oglı kıl(ı)nm(ı)ş] (BK D3) kişi : oghnta : üze : (e)çüm (a)pam : bum(ı)n k(a)g(a)n : (i)şt(e)mi k(a)g(a)n : ol(u)rm(ı)ş : ol(u)r(u)p(a)n : türük [b]od(u)n(ı)n : ilin :
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 56 · çevriyazı güveni A
[ıçg(ı)nm(ı)ş] (BK D12) bod(u)n(u)g : (e)çüm (a)pam : törüsinçe : y(a)r(a)tm(ı)ş : boşg[(u)r]m(ı)ş: töl(i)s : t(a)rduş : bod(u)n(u)g : (a)nta itm(i)ş :
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 60 · çevriyazı güveni A
170 eğer öpse kuçsa yiğit rüze-dâr ata çıksa şehvet oruçm buzar
Harezm Türkçesi · Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 116 · çevriyazı güveni A
şericat imin bolsa ma'zür tutar 171 nazar birle şehvet ata çıkmakı oruç** buzmağay hem sızıp akmakı
Harezm Türkçesi · Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 117 · çevriyazı güveni A
1 Resul 'aleyhi’s-selâm zamanına yakın Bayat boyından Korkut Ata 2 dirler bir er kopdı. Oğuzun ol kişi tamam biliçisi-y-idi. Ne dir-ise 3 olur-idi. Ğayıbdan diirlü haber söyler-idi. Hak Ta'âla
Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 93 · çevriyazı güveni B
karım dönmez, er mahna kıymayınça adı çıkmaz. Kız anadan görmeyinçe12 öğüt almaz, oğul atadan görmeyinçe şufra çekmez. Oğul 13 atanun yetiridür, iki gözinün biridür. Devletlü oğul
Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 94 · çevriyazı güveni B
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · ata
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Entry history and citation
Loading the current content revision and documented editorial events.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.