dede

Bitigçi Sözlük Maddesi

dede

(isim, ünlem, din bilimi, teklifsiz konuşmada)
· 5 meanings

Ebeveynin babası, geçmiş kuşaklar, dinî unvanlar ve saygı hitabı

  1. 1.

    Ebeveynin babası

    (isim) Kişinin annesinin veya babasının babası; ilgili: → baba.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 07.11.2026 00:20:52 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Geçmiş kuşak

    (isim) → ata.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 07.11.2026 00:20:52 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Mevlevi unvanı

    (isim) Mevlevilikte eğitim ve hizmet devresini tamamlayıp bu dereceye ulaşmış dervişin unvanı; ilgili: → derviş.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 07.11.2026 00:20:52 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Büyüğe hitap

    (ünlem, teklifsiz konuşmada) İleri yaştaki erkeğe yakınlık veya saygıyla yöneltilen hitap; ilgili: → kişi.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 07.11.2026 00:20:52 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.
    Yeni

    Alevi-Bektaşi rehberi

    (isim, din bilimi) Alevi-Bektaşi topluluklarında ibadeti yürüten ve yol erkânı konusunda rehberlik eden dinî önder; ilgili: → cem.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 07.11.2026 00:20:52 · Türkiye saati (UTC+3)

ADVANCED ANALYSES

dede etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Dede, çocuk dilinden doğmuş yarı yansıma bir Türkçe akrabalık sözüdür. Clauson'a göre Oğuz ve Kıpçak dillerine özgü olan söz önce 'baba' demekti, bu anlamda baba sözü yerleşince 'büyükbaba', 'yaşlı adam' ve 'derviş' anlamlarına geçti; Kâşgarlı Mahmud da XI. yüzyılda onu Oğuzca 'baba' diye kaydeder. Stachowski sözü Ortak Türkçe *tēte'ye bağlar ve Farsça dada 'amca'dan gelmesini daha az olası bulur. Tarihsel Derlem'de en eski tanıklar XIII. yüzyıl Yusuf u Züleyhâ'dandır; Osmanlı metinlerinde söz Mevlevî ve Bektaşî dervişlerinin unvanı olarak da çok sık geçer.

  1. 11. yüzyıl · Karahanlı Türkçesi: dede
  2. 13. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: dede
  3. 14. yüzyıl · Kıpçak Türkçesi: dede
  4. 15. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: dede
  5. 16. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: dede
  6. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: dede
  7. 18. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: dede
  8. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: dede
  9. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: dede
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

BD Bağlam Gösterimi · dede

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.