dede

Bitigçi Sözlük Maddesi

dede

(isim, ünlem, din bilimi, teklifsiz konuşmada)
· 5 anlam

Ebeveynin babası, geçmiş kuşaklar, dinî unvanlar ve saygı hitabı

  1. 1.

    Ebeveynin babası

    (isim) Kişinin annesinin veya babasının babası; ilgili: → baba.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 07.11.2026 00:20:52 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Geçmiş kuşak

    (isim) → ata.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 07.11.2026 00:20:52 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Mevlevi unvanı

    (isim) Mevlevilikte eğitim ve hizmet devresini tamamlayıp bu dereceye ulaşmış dervişin unvanı; ilgili: → derviş.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 07.11.2026 00:20:52 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Büyüğe hitap

    (ünlem, teklifsiz konuşmada) İleri yaştaki erkeğe yakınlık veya saygıyla yöneltilen hitap; ilgili: → kişi.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 07.11.2026 00:20:52 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.
    Yeni

    Alevi-Bektaşi rehberi

    (isim, din bilimi) Alevi-Bektaşi topluluklarında ibadeti yürüten ve yol erkânı konusunda rehberlik eden dinî önder; ilgili: → cem.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 07.11.2026 00:20:52 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

dede etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Dede, çocuk dilinden doğmuş yarı yansıma bir Türkçe akrabalık sözüdür. Clauson'a göre Oğuz ve Kıpçak dillerine özgü olan söz önce 'baba' demekti, bu anlamda baba sözü yerleşince 'büyükbaba', 'yaşlı adam' ve 'derviş' anlamlarına geçti; Kâşgarlı Mahmud da XI. yüzyılda onu Oğuzca 'baba' diye kaydeder. Stachowski sözü Ortak Türkçe *tēte'ye bağlar ve Farsça dada 'amca'dan gelmesini daha az olası bulur. Tarihsel Derlem'de en eski tanıklar XIII. yüzyıl Yusuf u Züleyhâ'dandır; Osmanlı metinlerinde söz Mevlevî ve Bektaşî dervişlerinin unvanı olarak da çok sık geçer.

  1. 11. yüzyıl · Karahanlı Türkçesi: dede
  2. 13. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: dede
  3. 14. yüzyıl · Kıpçak Türkçesi: dede
  4. 15. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: dede
  5. 16. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: dede
  6. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: dede
  7. 18. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: dede
  8. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: dede
  9. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: dede
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

BD Bağlam Gösterimi · dede

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

dedecik dedelik dede olmak dedesi koruk yer torununun dişi kamaşır dede (veya dedesi) koruk yer, torununun dişi kamaşır Bektaşi dedesi kamber Bektaşi babası haham süluk mübahlık rahiplik tarikatçı şeyh

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.