Yarar sağlayan emek, görev, bakım ve sunulan maddi olmayan ürün.
(isim, ekonomi) Fiziksel bir malın teslimi yerine gereksinim karşılamak üzere sunulan uzmanlık, iş görme veya erişim olanağı; ilgili: → ücret.
Hizmet, Arapça ḫidma ‘hizmet, kulluk’ sözünden alınmıştır; Tietze, Stachowski, Räsänen, Karaağaç ve Kâmûs-ı Türkî bu kökende birleşir. Söz Yûnus Emre'den beri Anadolu'da, XIV. yüzyıldan beri Harezm, XV. yüzyıldan beri Çağatay metinlerinde görülür; hidmet ve hizmet yazımları Osmanlı döneminde de yan yanadır. Ferec ba'de'ş-Şidde'de (1451) ‘kulluk’, ‘büyük birinin huzuruna çıkıp saygı sunma’ ve ‘birine bakma, yardım etme’ anlamlarıyla kullanılır; Kâmûs-ı Türkî hizmet'i halk söyleyişi olarak anar. Anlam ‘kulluk’tan ‘görev, iş’e ve ‘askerlik’e genişlemiştir.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 32
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Anlamsal gelişim çizgisi
720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği
720–735
Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri
Biçim: iş, işig · ad
Dönem anlamı
Bir sonuç elde etmek için emek verilerek yapılan etkinlik.
anlam ve biçim sürekliliğiCanlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
t(a)bg(a)ç : âtin : tut(u)p(a)n : t(a)bg(a)ç : k(a)g(a)nka : (KT D8) körm(i)ş : (e)l(i)g yıl : iş(i)g küç(ü)g : birm(i)ş : ilg(e)rü : küün : tugs(ı)kda : bükli : k(a)g(a)nka : t(e)gi : sül(e)yü : birm(i)ş :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 32
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
(KT D30) bod(u)n(u)g : koop : b(a)z kılt(ı)m : y(a)g(ı)sız : kılt(ı)m : koop m(a)na : körti: i(ş)(i)g küç(ü)g : birür : bunça : törüg : k(a)zg(a)n(ı)p : in(i)m : kül tig(i)n : özi (a)nça : k(e)rg(e)k boltı: k(a)n(ı)m k(a)g(a)n :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 38
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: hizmet
1. güncel anlam
Başkasının gereksinimini karşılamak veya ortak yarar üretmek için sunulan emek ve iş görme; ilgili: → yardım.
2. güncel anlam
Kişinin bir kuruma, topluluğa veya başka kimseye karşı yerine getirmekle yükümlü olduğu görev; ilgili: → görev.
3. güncel anlam
Canlı veya nesnenin iyi durumda tutulması için gereksinimlerini gözeterek yapılan bakım ve özenli emek; ilgili: → bakım.
4. güncel anlam
Fiziksel bir malın teslimi yerine gereksinim karşılamak üzere sunulan uzmanlık, iş görme veya erişim olanağı; ilgili: → ücret.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir sonuç elde etmek için emek verilerek yapılan etkinlik.
Çağdaş arama bağı: iş · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.
k(a)g(a)nka : körm(i)ş : (e)l(i)g yıl] (BK D8) iş(i)g küç(ü)g : birm(i)ş : ilg(e)rü : kün : tugs(ı)k(k)a : bükli [k](a)g(a)nka : t(e)gi : sül(e)yü : birm(i)ş : kuur(ı)g(a)ru : t(e)m(i)r :
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 58 · çevriyazı güveni A
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit