hizmetçi
(isim)
· 2 anlam
Birinin işlerini yerine getiren; ücret karşılığında ev işlerini yürüten kişi.
Seçili Derlem İstatistikleri
İLERİ ÇÖZÜMLEMELER
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 28 · Tarihsel Derlem
eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1069–1070 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam daralmasıyla süreklilik
-
1
Tarihsel kaynak
1069–1070
Karahanlı Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi
Biçim: ḳul, ḳulda, ḳulḳa, ḳullar, ḳulları, ḳulların, ḳullarında, ḳuluġ, ḳulça, ḳulı, ḳulın · ad
Dönem anlamı
Bir efendinin buyruğu altındaki hizmetçi veya köle; dinî bağlamda kendini Tanrı’ya bağlı sayan insan.
anlam daralmasıyla süreklilikKutadgu Bilig’de ḳul, hükümdar-hizmet eden ilişkisiyle birlikte Tanrı karşısındaki bağlılığı anlatan dünyevî ve dinî bağlamlarda görülür.
Günümüze uzanan değişim
Kul çağdaş dilde yaşar; tarihsel toplumsal bağımlılık anlamı gerilerken Tanrı’ya bağlılık anlamı daha belirgin kalmıştır.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
ay muŋsuz iḍim sen bu muŋluġ ḳuluġ suyurḳap keçürgil yazuḳın ḳamuġ
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 28 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
biligni beḍük bil uḳuşnı uluġ bu iki beḍütür öḍürmiş ḳuluġ
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 152 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, çekimli biçim ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
-
2
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: hizmetçi
1. güncel anlam
Başkasının ihtiyaç duyduğu işleri onun adına yerine getiren kişi; ilgili: → görevli.
2. güncel anlam
Bir evin temizlik, düzen ve benzeri günlük işlerini ücret karşılığında yürüten kişi; ilgili: → görevli.
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Karahanlı TürkçesiḳuladAnlamdan eşleşti: hizmetçi
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: ḳul, ḳulda, ḳulḳa, ḳullar, ḳulları, ḳulların, ḳullarında, ḳuluġ, ḳulça, ḳulı, ḳulın
Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḳ, ġ işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir efendinin buyruğu altındaki hizmetçi veya köle; dinî bağlamda kendini Tanrı’ya bağlı sayan insan.
Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de ḳul, hükümdar-hizmet eden ilişkisiyle birlikte Tanrı karşısındaki bağlılığı anlatan dünyevî ve dinî bağlamlarda görülür.
Anlamsal gelişim notu: Kul çağdaş dilde yaşar; tarihsel toplumsal bağımlılık anlamı gerilerken Tanrı’ya bağlılık anlamı daha belirgin kalmıştır.
Çağdaş arama bağı: kul · anlam daralmasıyla süreklilik · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- ḳul (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 235, 590, 1272, 1376, 1811, 1906, 2070, 2076, 2080, 2406, 2479, 2616, 2619, 2620, 2724, 2953, 2954, 2960, 2981, 2987, 2988, 2989, 2991, 3003, 3115, 3123, 3183, 3249, 3252, 3345, 3357, 3435, 3661, 3675, 3750, 3759, 3880, 3921, 4081, 4083, 4223, 4277, 4556, 4729, 4817, 5371, 5781, 5865, 6144, 6247, 6290, 6485, 6509, 6510, 6586. beyitler - ḳulda (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 4724. beyit - ḳulḳa (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1268, 2998, 3183, 3356, 3357, 3750. beyitler - ḳullar (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2953, 2954, 3920. beyitler - ḳulları (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 4530. beyit - ḳulların (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5193. beyit - ḳullarında (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2598, 5119. beyitler - ḳuluġ (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 152, 389, 1555, 1602, 1813, 1884, 2409, 2967, 2991, 3117, 3344, 3534, 3722, 4080, 6373, 6508. beyitler - ḳulça (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2991. beyit - ḳulı (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1881, 2114, 2412, 2573, 2990, 3124, 5145. beyitler - ḳulın (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 635, 1755, 2952, 3524, 3920. beyitler
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · hizmetçi
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Bu maddeye atıf
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
İlgili Sözler
hizmetçili
hizmetçilik
hizmetçisiz
hizmetçilik etmek
hizmetçi kırarsa suç, hanım kırarsa kaza
hizmet
arap bacı
şvester
ayakçı
subret
uşak olmak
kadın
kolcu
oğlan
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.