(isim) Kamu yararına yapılan işler.
(isim) Ticari anlaşma.
(isim) Herhangi bir maksatla kurulan düzen.
(isim) Yapılan şey, davranış.
(isim) Bir kimsenin uğraştığı, yerine getirmeye çalıştığı şey.
(sıfat) -e bağlı olan, … ile bağlantılı; bu bağlamdaki özellik, durum veya kullanım biçimini anlatan.
(sıfat, mecaz) Gizli neden veya maksat.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 32
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Anlamsal gelişim çizgisi
720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği
720–735
Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri
Biçim: iş, işig · ad
Dönem anlamı
Bir sonuç elde etmek için emek verilerek yapılan etkinlik.
anlam ve biçim sürekliliğiCanlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
t(a)bg(a)ç : âtin : tut(u)p(a)n : t(a)bg(a)ç : k(a)g(a)nka : (KT D8) körm(i)ş : (e)l(i)g yıl : iş(i)g küç(ü)g : birm(i)ş : ilg(e)rü : küün : tugs(ı)kda : bükli : k(a)g(a)nka : t(e)gi : sül(e)yü : birm(i)ş :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 32
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
(KT D30) bod(u)n(u)g : koop : b(a)z kılt(ı)m : y(a)g(ı)sız : kılt(ı)m : koop m(a)na : körti: i(ş)(i)g küç(ü)g : birür : bunça : törüg : k(a)zg(a)n(ı)p : in(i)m : kül tig(i)n : özi (a)nça : k(e)rg(e)k boltı: k(a)n(ı)m k(a)g(a)n :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 38
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
1400–1500
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: iş, işi, işe, işden, işüm, işümi, işidür, işümüz, işler, işlerden · ad
Dönem anlamı
Bir sonuç elde etmek için yapılan çalışma, görev veya eylem.
anlam ve biçim sürekliliğiDede Korkut'ta yerine getirilen görev, girişilen eylem ve topluluğun ortak meselesi bağlamları görülür.
Günümüze uzanan değişim
Biçim ve çalışma/eylem anlamı sürmüştür.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Korkut Ata 2 dirler bir er kopdı. Oğuzun ol kişi tamam biliçisi-y-idi. Ne dir-ise 3 olur-idi. Ğayıbdan diirlü haber söyler-idi. Hak Ta'âla anun könline 4 ilham ider-idi. Korkut Ata ayıtdı: Ahır zamanda
Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 93
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Oğul kimden olduğın ana bilür. Erün ağırın yiynisin6 at bilür. Ağır yükler zahmetin katır bilür. Ne yirde sızılar var-ise 7 çeken bilür. Gafil başun ağrısın beyni bilür. Kolça kopuz8 götürüp
Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 95
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, (PHP 3, PHP 4) ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: iş
1. güncel anlam
Bir sonuç elde etmek, herhangi bir şey ortaya koymak için güç harcayarak yapılan etkinlik, çalışma
2. güncel anlam
Bir değer yaratan emek
3. güncel anlam
Birinden istenen hizmet veya birine verilen görev
4. güncel anlam
Sanayi, ticaret, tarım, maliye vb. alanlara ilişkin ekonomik etkinliklerin bütünü
5. güncel anlam
Kamu yararına yapılan işler
6. güncel anlam
Herhangi bir yere düzen verici, günlük yaşayışı sağlayıcı her türlü çalışma
7. güncel anlam
Geçim sağlamak için herhangi bir alanda yapılan çalışma, meslek
8. güncel anlam
Ticari anlaşma
9. güncel anlam
Herhangi bir maksatla kurulan düzen
10. güncel anlam
Bazı deyimlerde "yarar, çıkar" anlamında kullanılan bir söz
11. güncel anlam
Yapılan şey, davranış
12. güncel anlam
Nakış, örgü, makrome gibi elde yapılan şey
13. güncel anlam
Bir ürünün ortaya çıkması için harcanan insan gücü ve onu nitelikli yapan beceri; emek, işçilik, ustalık.
14. güncel anlam
Bir kimsenin uğraştığı, yerine getirmeye çalıştığı şey
15. güncel anlam
Bir kimseye özgü olan görüş, anlayış
16. güncel anlam
Başarılı çalışma yapma yeteneği
17. güncel anlam
Üzerinde çalışılan veya bir çalışma sonucunda ortaya çıkan şey
18. güncel anlam
-e bağlı olan, … ile bağlantılı; bu bağlamdaki özellik, durum veya kullanım biçimini anlatan.
19. güncel anlam
Bir sonuca bağlanması, çözülmesi gerekli sorun
20. güncel anlam
Gizli neden veya maksat
21. güncel anlam
Bir kuvvetin uygulanma noktasını hareket ettirirken harcadığı güç
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir sonuç elde etmek için emek verilerek yapılan etkinlik.
Çağdaş arama bağı: iş · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: iş, işi, işe, işden, işüm, işümi, işidür, işümüz, işler, işlerden. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir sonuç elde etmek için yapılan çalışma, görev veya eylem.
Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta yerine getirilen görev, girişilen eylem ve topluluğun ortak meselesi bağlamları görülür.
Anlamsal gelişim notu: Biçim ve çalışma/eylem anlamı sürmüştür.
Çağdaş arama bağı: iş · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.
k(a)g(a)nka : körm(i)ş : (e)l(i)g yıl] (BK D8) iş(i)g küç(ü)g : birm(i)ş : ilg(e)rü : kün : tugs(ı)k(k)a : bükli [k](a)g(a)nka : t(e)gi : sül(e)yü : birm(i)ş : kuur(ı)g(a)ru : t(e)m(i)r :
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 58 · çevriyazı güveni A
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Preparing citation formats for the current entry.
The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit