mekân
(isim, felsefe, eskimiş)
[mekâ:nı]
Arapça mekān
· 4 meanings
Yer, kullanım alanı, konut ve uzay kavramları.
Selected Corpus Statistics
ADVANCED ANALYSES
mekân etymology and historical periods
Mekân, Arapça makān ‘yer’ sözünden alınmıştır; Stachowski ve Karaağaç bu kökende birleşir. Kâmûs-ı Türkî ve Özön sözü Arapça kevn kökünden türetilmiş bir yer adı olarak gösterir ve çoğullarını emâkin, emkine diye verir. Söz XIII.–XIV. yüzyıldan beri Eski Anadolu metinlerinde, özellikle kevn ü mekân ve tayy-ı mekân kalıplarında görülür; XV. yüzyılda Nevâyî'nin Ferhâd ü Şîrîn'inde ‘yer, yurt’ anlamıyla geçer. Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nde hem ‘yer’ hem ‘oturulan yer’ anlamında, çoğu kez mekân-ı âlî, mekân-ı şerîf gibi Farsça tamlamaların ilk ögesi olarak kullanılır. XIX. ve XX. yüzyıl sözlükleri bî-mekân, lâmekân, cennet-mekân gibi birleşikleri kaydeder; Karaağaç Modern Turkishnde ‘ev, yurt’ ve ‘uzay’ anlamlarını da verir.
- 13. yüzyıl · Old Anatolian Turkish: mekân
- 14. yüzyıl · Khwarezmian Turkish: mekân
- 14. yüzyıl · Kipchak Turkish: mekân
- 15. yüzyıl · Chagatai Turkish: mekân
- 17. yüzyıl · Ottoman Turkish: mekân
- 19. yüzyıl · Ottoman Turkish: mekân
- 20. yüzyıl · Modern Turkish: mekân
Historical vocabulary
Patterns across historical periods of Turkish
Open / close Open / close
Historical vocabulary
Patterns across historical periods of Turkish
Earliest historical attestation: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 3 · Historical Corpus
eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1069–1070 · Karakhanid Turkish kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği
-
1
Historical source
1069–1070
Karakhanid Turkish
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi
Biçim: yir, yirde, yirdin, yire, yiri, yirig, yirim, yirin, yirinde, yiriñg, yiriñge, yirke · ad
Dönem anlamı
Bir varlığın bulunduğu veya bir olayın gerçekleştiği bölüm; toprak, ülke ya da yeryüzü.
anlam ve biçim sürekliliğiKutadgu Bilig’de yir; bulunma ve yönelme bildiren çekimleriyle konum, toprak, ülke ve dünya yüzeyi bağlamlarında kullanılır.
Günümüze uzanan değişim
Yir > yer gelişiminde ünlü değişmiş; konumdan toprak ve yeryüzüne uzanan anlam alanı korunmuştur.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Open primary-text attestations (2)
yaġız yir yaşıl kök kün ay birle tün törütti ḫalayıḳ öḍ öḍlek bu kün
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 3 · Open source
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
törüttüŋ tümen miŋ bu sansız tirig yazı taġ teŋiz kötki oprı yirig
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 21 · Open source
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Open supporting sources (2)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, inflected form ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
-
2
Current dictionary
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: mekân
1. güncel anlam
Bir varlığın yer aldığı veya bir olayın gerçekleştiği çevre bölümü; ilgili: → yer.
2. güncel anlam
Çalışma, eğlence veya buluşma amacıyla kullanılan işletme ya da alan; ilgili: → iş yeri.
3. güncel anlam
→ ev
4. güncel anlam
→ uzay
Method and dating limitations
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Karakhanid TurkishyiradAnlamdan eşleşti: mekân
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: yir, yirde, yirdin, yire, yiri, yirig, yirim, yirin, yirinde, yiriñg, yiriñge, yirke
Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ñg işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir varlığın bulunduğu veya bir olayın gerçekleştiği bölüm; toprak, ülke ya da yeryüzü.
Historical context: Kutadgu Bilig’de yir; bulunma ve yönelme bildiren çekimleriyle konum, toprak, ülke ve dünya yüzeyi bağlamlarında kullanılır.
Anlamsal gelişim notu: Yir > yer gelişiminde ünlü değişmiş; konumdan toprak ve yeryüzüne uzanan anlam alanı korunmuştur.
Çağdaş arama bağı: yer · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- yir (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3, 44, 120, 213, 302, 395, 402, 883, 939, 1144, 1371, 1418, 1419, 1427, 1429, 1540, 1553, 1601, 1734, 1800, 2278, 2595, 2784, 2787, 3325, 3439, 3554, 3570, 3617, 3705, 3706, 3717, 3725, 4328, 4512, 4524, 4548, 4721, 4722, 4723, 4820, 4884, 5044, 5046, 5049, 5363, 5365, 5390, 5422, 5572, 5781, 5834, 6140, 6157, 6272, 6374, 6400, 6402, 6403, 6404, 6420, 6434, 6437, 6439, 6441, 6444. beyitler - yirde (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 96, 439, 497, 697, 902, 1149, 1174, 2503, 2582, 2833, 2865, 3038, 3207, 3215, 3226, 3338, 3449, 3499, 3510, 3973, 4055, 4208, 4298, 4303, 4346, 4501, 4713, 4723, 5600, 5990, 6139, 6149, 6415. beyitler - yirdin (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3827, 3953, 4892, 4895, 5675, 5678. beyitler - yire (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 6618. beyit - yiri (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 787, 1444, 3803. beyitler - yirig (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 237, 2347, 2866, 3050, 3464, 3785, 4591, 5212, 5371, 5641, 6507. beyitler - yirim (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1096. beyit - yirin (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 6439. beyit - yirinde (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1367. beyit - yiriñg (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5278. beyit - yiriñge (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 6065. beyit - yirke (inflected form)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 173, 210, 769, 829, 956, 1056, 1207, 1394, 1512, 1624, 2647, 3081, 3283, 3337, 3339, 3347, 3600, 3831, 3836, 3929, 3948, 4044, 4525, 4725, 5012, 5028, 5039, 5046, 5212, 5747, 6071, 6177, 6215, 6221, 6383, 6440, 6552, 6553. beyitler
Source publications and reading notes
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · mekân
Note: The sentences in this section are selected automatically by the corpus sentence-selection algorithm. Their views, wording and content belong to the source texts; they do not bind Bitigçi or represent its views or position.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Cite this entry
Preparing citation formats for the current entry.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Related Entries
mekânlı
mekânsal
mekân ruhu
mekânlaşma
mekânlılık
mekân zaman
mekânsızlık
mekân algısı
mekân dizimi
mekân dokusu
mekân düzeni
mekân inşası
mekân sorunu
mekân sınırı
The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.
Spelling and Variants Verified relationships, frequency by period and usage share
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Earliest Attestation and Dispersion Source publication dates, confidence level and stages of dispersion
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.