Bitigçi'ye Yeni Eklenenler

Bitigçi · Yeni madde, sözcük ve gönderme kayıtları

Ana SayfaNeden Bitigçi?Kullanım Kılavuzu - Sistem HakkındaSistem KısaltmalarıGenel Arama Üye Ol Neden üye olmalıyım? Bitigçi Okul SözlükleriYENİ Bitigçi Büyük Türkçe Anlam AtlasıYENİ Sözlük Bilimi TerimleriKavram Alanları SözlüğüHesaplamalı Türkçe Dil BilgisiHesaplamalı Eş AnlamlılarHesaplamalı Zıtlık ve KarşıtlıkBitigçi AnsiklopedisiBitigçi'ye Yeni EklenenlerAnlık OluşumlarDerlem (T-BDLD) SorgulaAraştırma ve AtıfDerlem İstatistikleriSözcük Yaşam EğrisiBağlam DinamikleriSıkça Sorulanlar English
Bitigçi menüsü Bölümler
Ana Sayfa Genel Arama Üye Ol
Arama ve sözlüklerSözcükleri, anlamları ve alanları keşfedin
Kavram Alanları Sözlüğü Hesaplamalı Eş Anlamlılar Hesaplamalı Zıtlık ve Karşıtlık Sözlük Bilimi Terimleri Bitigçi Ansiklopedisi Bitigçi Okul SözlükleriYENİ Bitigçi Büyük Türkçe Anlam AtlasıYENİ
Derlem ve araştırmaT-BDLD verisini ve hesaplamalı araçları inceleyin
Derlem (T-BDLD) Sorgula Derlem İstatistikleri Sözcük Yaşam Eğrisi Bağlam Dinamikleri Hesaplamalı Türkçe Dil Bilgisi Bitigçi'ye Yeni Eklenenler Anlık Oluşumlar
Bitigçi ve hesabımKılavuz, atıf, üyelik ve dil seçenekleri
Neden Bitigçi? Kullanım Kılavuzu - Sistem Hakkında Sistem Kısaltmaları Araştırma ve Atıf Sıkça Sorulanlar Neden üye olmalıyım? English
Sadece eklemeler

Yeni eklenen deyimler ve birleşik fiiller

Toplam sayıyı kart başlığında görebilir, maddeleri incelemek için kartı açabilirsiniz.

Yeni eklenen deyimlerSayı hesaplanıyor…

Yeni eklenen birleşik fiillerSayı hesaplanıyor…

Güncel liste

Yeni eklenen sözcükler

En yeni sözlük maddeleri üstte gösterilir; sözcüğe dokunarak madde sayfasına gidebilirsiniz.

Yalnız Bitigçi'ye yeni eklenen kayıtlar içinde arar.
Öneriler için en az iki harf yazın.

Son yayımlanan sözlük maddeleri

  1. sürdürülebilir kılmak

    1. (-i) Bir işin, kurumun, üretim biçiminin ya da uygulamanın yalnız kısa bir süre işlemesini sağlamakla yetinmeyip kaynaklarını, çalışma koşullarını ve gelecekte karşılaşacağı güçlükleri gözeterek uzun süre devam edebilir duruma getirmek. Kurulan düzenin işlerliğini sonraki dönemlerde de koruyacak önlemler almayı anlatır.

  2. siftahsız

    1. (sf., tic.) Bir esnafın veya satış yerinin günün ilk satışını bile yapamamış olduğu durumu anlatan. Dükkânı böyle kapatmak sözü, iş yerinin o gün hiç müşteri alışverişi gerçekleşmeden kapanmasını belirtir.

  3. arşivlik

    1. 1. (sf., huk.) İşlemdeki güncel kullanım değeri sürse de daha sonra arşiv belgesi sayılabilecek nitelikte olduğu için kurum arşivinde saklanan belge veya malzemeyle ilgili. Bu nitelik, belgenin henüz kalıcı arşiv statüsüne geçtiği anlamına gelmez.
    2. 2. (sf.) İleride yeniden bakmaya, başvurmaya veya korunmaya değer görülen; özellikle önemli bir yayın, kayıt ya da içeriğin unutulmayıp saklanmasını hak ettiğini anlatan.

  4. malzemeci

    1. 1. (a., sp.) Bir spor takımının antrenman ve karşılaşmalarda kullanacağı forma, ayakkabı, top ve benzeri gereçleri hazırlayan, taşıyan ve kullanılabilir durumda tutan görevli.
    2. 2. (a., tic.) İnşaat, üretim veya onarım işlerinde gereken malzemeleri satan ya da sağlayan kişi veya işletme. Bu kullanımda sözcük, bir takımın gereçlerinden sorumlu görevliyi değil, mal tedarik eden esnafı anlatır.

  5. fasoncu

    1. (a., tic.) Bir başka işletmenin sipariş ettiği ürünü onun belirlediği modele, miktara ve koşullara göre kendi iş yerinde üreten kişi veya işletme. Ürettiği malı çoğu kez kendi markasıyla satmak yerine siparişi veren işletmeye teslim eder.

  6. kontrastlanma

    1. (a., tıp.) Radyolojik görüntülemede damardan verilen karşıtlık maddesinin bir doku, organ veya oluşumda tutulması sonucunda o bölgenin görüntüde çevresine göre belirginleşmesi. Hekimler bu görünümün yerini, yoğunluğunu ve zaman içindeki değişimini inceleyerek görüntüyü yorumlar.

  7. lisanslanmak

    1. (-i) Bir eser, yazılım, ürün, teknoloji veya etkinliğin kullanımı, üretimi ya da dağıtımı için ilgili hak sahibinden veya yetkili kurumdan belirli koşullarla izin alınmış olmak. Bu koşulların kullanım sınırını, süreyi ve hakları belirlediği durumlarda kullanılır.

  8. resimlenmek

    1. (-i, san.) Bir metin, kitap, olay veya anlatı için konusunu görünür kılan resimler yapılmak; böylece sözle aktarılan kişi, sahne ve olaylar çizim, minyatür ya da başka görsellerle somutlaştırılmak.

  9. haritalanmak

    1. 1. (-i) Bir yerin, doğal oluşumun veya dağılımın konumu ile sınırları ölçüm ve gözlemlerden yararlanılarak harita üzerinde gösterilmek. Yalnızca adının haritada yazılmasını değil, nerede ve ne kadar yayıldığının görsel olarak belirlenmesini anlatır.
    2. 2. (-i, tek.) Gen, hücre veya başka bir bilimsel öğenin daha büyük bir yapı içindeki yeri ve öteki öğelerle ilişkisi belirlenerek bir şema ya da düzen üzerinde gösterilmek.

  10. önemsizleşme

    1. (a.) Bir şeyin varlığını sürdürdüğü hâlde insanlar için taşıdığı ağırlığın, dikkat çekiciliğin veya kararlar üzerindeki etkisinin zamanla azalması süreci. Daha önce dikkate alınan bir gereksinim, değer, olay ya da ilişkinin geri plana itilmesi veya koşullar değişince eskisi kadar belirleyici görülmemesi durumunu anlatır.

  11. efektli

    1. (sf.) Görüntüye, sese veya bir malzemenin yüzeyine belirli bir görünüş ya da duyum kazandıran özel bir etki uygulanmış olan. Kumaşta doku ve renk yanılsaması, filmde görsel düzenleme veya ses kaydında işlenmiş tını gibi farklı ortamlarda kullanılır.

  12. primli

    1. 1. (sf., tic.) Çalışanın temel ücretine ek olarak belirli bir iş, satış veya başarı ölçüsüne göre ek ödeme verilen; ücretin böyle bir ek ödemeyle birlikte hesaplandığı çalışma ya da ödeme düzeniyle ilgili.
    2. 2. (sf., tic.) Bir payın, tahvilin veya başka bir mali aracın fiyatında ya da geri ödemesinde karşılaştırılan temel değere göre ek fark bulunan; bu fark nedeniyle daha yüksek bedel veya getiri taşıyan.

  13. günübirlikçi

    1. (a.) Yaşadığı yerin dışındaki bir yere gezi, ziyaret, dinlenme veya benzeri bir amaçla gidip orada gecelemeyen ziyaretçi. Gezdiği yerde konaklayan turistten, ziyaretini aynı gün içinde ya da geceyi orada geçirmeden bitirmesiyle ayrılır.

  14. zamana bırakmak

    1. 1. (-i) Bir sorun, ilişki veya karar konusunda hemen kesin sonuca ulaşmaya çalışmamak; koşulların olgunlaşmasını, duyguların yatışmasını ya da olayların gidişinin zaman içinde neyi göstereceğini beklemek. Kişi bu tutumla süreci zorlamayı bir süreliğine durdurur ve gelişmelerin açıklık getirmesini umar.
    2. 2. (-i) Şimdi yapılabilecek bir işi veya verilebilecek bir kararı ele almayı daha sonraya ertelemek; uygun anın geleceğini düşünerek bugünkü müdahaleyi geciktirmek.

  15. görünmezleşme

    1. (a.) Bir kişi, emek, düşünce, iz veya olgunun varlığını sürdürmesine karşın çevresindekilerin dikkatinden ve değerlendirmesinden giderek çıkması. Özellikle bir katkının, deneyimin ya da geçmişten kalan işaretin artık fark edilmemesi ve bu yüzden gerektiği gibi tanınmaması sürecini anlatır.

  16. vizyonsuz

    1. (sf.) Bir kişinin, kurumun, tasarımın veya girişimin gelecekte ulaşmak istediği yönü göremeyen ya da bu yöne uygun bir düşünce ve plan geliştiremeyen; önündeki imkânları değerlendirmekte dar bir bakışla yetinen niteliğini anlatır. Sözcük, yalnız hedef bulunmamasını değil, bugünkü kararların ileride doğuracağı sonuçları hesaba katmayan bir yaklaşımı da belirtir.

  17. dilini ısırmak

    1. (-i) Söylemek istediği bir sözü kendini zorlayarak dile getirmemek; birini kırmamak, düşüncesini açığa vurmamak veya uygunsuz bir anda tepki vermemek için konuşma isteğini bastırıp susmak.

  18. değillemek

    1. 1. (-i, man.) Mantıkta bir önermenin bildirdiği durumun geçerli olmadığını söyleyen karşıt önermeyi kurmak. Böylece ilk önermenin doğruluk değeri tersine çevrilir; ileri sürülen şey doğruysa karşıtı yanlış, yanlışsa karşıtı doğru olur.
    2. 2. (-i, fel.) Bir düşünceyi, savı veya mevcut durumu olduğu biçimiyle kabul etmeyip onun karşıtını ya da aşılmasını düşünce içinde ortaya koymak. Bu kullanım, yalnızca sözü reddetmeyi değil, onunla hesaplaşarak başka bir anlam kurmayı da anlatabilir.

  19. nakitsiz

    1. 1. (sf.) Alışveriş veya ödeme sırasında banknot ve madeni para kullanılmayan; işlemi kart, banka aktarımı ya da başka elektronik araçlarla yürütülen.
    2. 2. (sf.) O anda harcayabileceği veya gereksinimini karşılayabileceği elde para bulunmayan; özellikle gündelik ödeme yapacak durumda olmadığını belirten.

  20. soslamak

    1. 1. (-i) Bir yiyeceğin üzerine veya arasına sos ekleyip yüzeyini onunla kaplamak; pişirme sırasında ya da servis öncesinde yemeğe yeni bir tat ve kıvam kazandırmak.
    2. 2. (-i, mec.) Bir anlatıyı, düşünceyi veya ürünü daha çekici göstermek ya da kusurlarını daha az görünür kılmak için onu süslü ayrıntılarla sunmak.

  21. netlemek

    1. (-i, tek.) Fotoğraf veya video çekiminde objektifin odağını seçilen konuya ya da uzaklığa ayarlayarak o bölümün çizgilerini görüntüde belirgin hâle getirmek. Kadrajın başka yerleri bulanık kalsa da seçilen nesne veya kişi açık seçik görünür.

  22. tariflemek

    1. (-i) Bir nesneyi, yaşantıyı, durumu veya kavramı ayırt edici yönlerini anlatarak başkasının onu tanımasına ya da zihninde belirli bir çerçeveye yerleştirmesine yardımcı olmak. Doğrudan gösterilemeyen bir şeyin nasıl göründüğünü, yaşandığını veya hangi özellikleri taşıdığını sözle ortaya koymak için kullanılır.

  23. buharlama

    1. (a.) Bir yiyeceği, kumaşı, ahşabı veya başka bir malzemeyi suya daldırmadan sıcak su buharının etkisine bırakma işlemi. Kullanıldığı alana göre bu işlem yiyeceği pişirmeye, kumaştaki kırışıklıkları gidermeye ya da ahşabı daha kolay işlenir duruma getirmeye yarar.

  24. kullanımdan düşmek

    1. Bir sözcüğün, anlatım biçiminin veya uygulamanın bir dönem yaygınken zamanla eski işlevini yitirip olağan kullanımda artık tercih edilmemesi. Yerini başka bir söz veya yöntemin almasıyla görülen bu değişme, söz konusu öğenin bütünüyle yok olduğu anlamına gelmez; tarihî metinlerde, bölgesel ağızlarda ya da sınırlı bir çevrede yaşamayı sürdürebilir.
Diğer özellikler İstatistik, takvim, dağılım ve kılavuz özelliklerini görmek için bu kartı açın.
📖 Bu Sayfa Nedir? — Kılavuz

Amaç

Bitigçi'ye yeni eklenen madde, sözcük ve gönderme kayıtlarını en yeni üstte olacak biçimde göstermek; her kaydın sözlüğe alınma gerekçesini tanım kaynağı ve derlem kanıtıyla izlenebilir kılmak.

Ne İşe Yarar?

  • Bu sayfada yalnızca sözlüğe yeni eklenen madde/sözcük ve gönderme kayıtları listelenir; mevcut maddelere eklenen yeni anlamlar ayrı bölümde gösterilir.
  • Kartlarda maddebaşı, kategori/alan etiketi, söz türü, tanım, köken/alan bilgisi, zaman damgası ve tanım kaynağı birlikte verilir.
  • Bitigçi için özgün olarak hazırlanan tanımlarda ＋ BİTİGÇİ özgün içerik üretimi; doğrudan insan editör tarafından yazılan tanımlarda Editör tanımı rozeti görünür.
  • Derlemde yazım farklılığıyla yakalanan biçimler ayrıca işaretlenir; varsa ilgili standart maddeye gönderme bağlantısı korunur.
  • Derlem kanıtı kartı ClickHouse derlem özetlerinden geçiş sayısını, varsa farklı cümle sayısını, milyon başına kullanımı, yaygınlık bandını, sıra/yüzdeliği ve öne çıkan çekimli biçimleri gösterir.
  • Derlem kanıtları ve alan rozetleri sayfa verisi alınırken güncel hesaplanır; üst istatistikler yalnız yüklenen 100 kayıtla değil, tüm yeni eklenenler havuzuyla üretilir.
  • Belge türü dağılımı, tüm zamanlardaki yeni maddelerin gözden geçirilmiş tanıklarını ve eski kayıtların maddebaşı kaynak profillerini birlikte sınıflandırır; yeni maddeler yayımlandıkça kümülatif sonuçlar kendiliğinden yenilenir.
  • Liste 24 kayıtlık sayfalara bölünür; rozet filtresi seçildiğinde ilgili etiketin tüm kayıtları içinde sayfalama yapılır.
  • Yeni sözcük ekleme takviminde ay ve yıl değiştirildiğinde seçilen ayın kayıtları, bir güne basıldığında yalnız o Türkiye takvim gününde eklenen kayıtlar gösterilir; gün rozetleri o tarihteki ekleme sayısını verir.
  • Yönetici girişi yapılmışsa aynı sayfada madde düzenleme ve gerekiyorsa geri alma işlemleri yapılabilir.
  • Yönetici girişi yapılmışsa yeni eklenen bir madde sözlükten geri çekilip askıya alınabilir; askıdaki maddeler aynı sayfadan tekrar sözlüğe yüklenebilir.

Sözlükbilimsel Tanımlanabilirlik Nedir?

Bir adayın doğal dil tanıklarından hareketle; tek bir kişi, olay veya cümleye bağlı kalmayan, kanıtla desteklenen, döngüsüz, sınırları belirli ve aynı anlamdaki başka kullanımlara taşınabilir bir sözlük tanımıyla temsil edilebilme derecesidir. Bir kullanımın bağlam içinde anlaşılması tek başına yeterli değildir; çıkarılan tanımın bağlamı aşması ve tanıklardaki anlamı değiştirmeden açıklaması gerekir.

Tanımlanabilirlik sıklıkla aynı şey değildir. Az görülen, hatta tek tanıklı bir aday güçlü anlamsal kanıt taşıyabilir; ancak bu durum onun yerleşik olduğunu kanıtlamaz. Buna karşılık sık görülen bir dize serbest öbek, çekimli biçim veya gürültü olabilir. Sistem bu nedenle sıklığı tek başına kabul ya da ret ölçütü yapmaz.

Algoritma Nasıl Çalışır?

  1. ClickHouse derleminden doğal tanıklar, belge/kaynak çeşitliliği ve yazım değişkeleri toplanır.
  2. Maddebaşı, birim sınırı ve sözlükbirimlik kararı dilbilimsel kanıtlarla doğrulanır.
  3. Gerçeklik (A), birimlik (L), tanımlanabilirlik (T) ve yerleşiklik (Y) birbirinden bağımsız puanlanır.
  4. Tanımlanabilirlik; anlam çekirdeği, üst kavram/işlev, ayırıcı özellik, bağlamdan bağımsızlaştırma, ikame/taşınabilirlik, kanıt desteği ve bağımsız çözümleme uzlaşmasıyla hesaplanır.
  5. Üç geçiş uygulanır: önce kanıt çıkarılır, sonra yalnız bu kanıttan tanım kurulur, son olarak tanımdaki her iddia tanıklara bağlanarak karşı çözümleme yapılır.
  6. Tanım; döngüsellik, kapsam, bağlam bağımlılığı, ikame ve taşınabilirlik testlerinden geçirilir. Kanıtlanmayan ayrıntılar çıkarılır.
  7. Yalnız güçlü kanıt taşıyan, editör denetimi tamamlanan ve accepted_reviewed durumuna getirilen kayıtlar bu kamu listesinde yayımlanır.

Kartlardaki yüzdeler kesin doğruluk olasılığı değildir; farklı karar boyutlarının eldeki kanıtla ne ölçüde desteklendiğini gösterir. Ayrıntılı formül ve karar eşikleri için genel kılavuzdaki Tanımlanabilirlik bölümüne bakabilirsiniz.

Tanım Özgünlük Skoru Nedir?

Tanımın Bitigçi içindeki başka tanımları veya dayandığı kanıt cümlelerini ne ölçüde yinelemeden, maddebaşını tanımın içine taşımadan ve kalıp anlatımlara yaslanmadan bağımsız bir sözlük açıklaması kurduğunu; ayrıca tanımı yapan, model, zaman ve denetim kaydının sistem içinde izlenebildiğini gösteren 0-100 arası kanıt temelli ölçüdür. Amaç, içeriğin Bitigçi içinde özgün üretildiğine ilişkin denetlenebilir göstergeleri birlikte sunmaktır. Bu değer bir intihal olasılığı ya da bütün dış yayınları kapsayan hukuki telif kararı değildir.

Sistem tüm etkin sözlük tanımlarından karakter ve sözcük parmak izleri çıkarır; en yakın başka tanımı yaklaşık komşulukla bulduktan sonra gerçek metin benzerliğini yeniden ölçer. Sözlük içi uzaklık, bağlamdan bağımsızlık, yaygın tanım kalıplarından uzaklık, maddebaşından bağımsızlık, anlatım özgüllüğü ve üretim izi bütünlüğü ayrı puanlanır. Tanım değiştiğinde metin karması değişeceği için eski skor gösterilmez ve güncel metin yeniden hesaplanır.

O = 0,30U + 0,20B + 0,10K + 0,08M + 0,12A + 0,20Ü

Tam kanıtlı kayıtta U sözlük içi uzaklık, B bağlamdan bağımsızlık, K kalıp uzaklığı, M maddebaşından bağımsızlık, A anlatım özgüllüğü ve Ü üretim izi bütünlüğüdür. Bağlam veya üretim izi bulunmadığında eksik boyut sıfır sayılmaz; kalan boyutların ağırlıkları toplam yine 1 olacak biçimde yeniden dağıtılır ve kanıt kapsamı ayrıca gösterilir.

Üstteki Ortalama Özgünlük, yayımdaki bütün etkin ve güncel uygulanabilir tanımların puanları toplanıp tanım sayısına bölünerek hesaplanır. Her tanım eşit ağırlıktadır; sayfalama, arama ve alan süzgeci ortalamayı değiştirmez. Bağımsız tanım taşımayan gönderme kayıtları ortalamaya katılmaz, tanımı değişmiş fakat henüz yeniden hesaplanmamış kayıtlar da eski puanla temsil edilmez.

Terimler

  • ＋ BİTİGÇİ özgün içerik üretimi: Yeni sözcüğün bağlam, yaygınlık ve alan ipuçları denetlenerek Bitigçi için özgün bir sözlük tanımıyla eklenmesi.
  • Editör tanımı: Tanımın doğrudan editör notundan, editörün verdiği tanımdan veya editörün belirlediği sözlükçülük ilkesinden alınması.
  • Derlemde yazım farklılığı: Derlemdeki biçimin Bitigçi'deki standart maddebaşından farklı yazılması; örneğin bitişik/ayrı yazım, kısa çizgili kullanım veya gönderme biçimi.
  • Derlem kanıtı: T-BDLD içindeki sayısal kullanım ve yaygınlık ölçüleri; kaydın sözlüğe alınma gerekçesini gözlemlenebilir veriyle destekler.
  • Tanımlanabilirlik kanıtı: Adayın gerçeklik, birimlik, tanımlanabilirlik ve yerleşiklik boyutları ile üç geçişli tanım denetiminin kamuya açık özetidir.
  • Tanım özgünlük skoru: Tanımın sözlük içindeki diğer tanımlardan, kanıt cümlelerinden, maddebaşından ve sık kullanılan kalıplardan metinsel bağımsızlığını açıklayan bileşik puandır.
  • Konu/alan etiketi: Madde, tanım, bağlam ve alan ipuçlarından üretilen yönlendirici etiket. Seslenme ve hitap yalnız açık seslenme biçimleri için kullanılır.

Not: Derlem kanıtları derlem güncellendikçe yeniden hesaplanabilir; sayfa bu nedenle sözlüğe giriş kayıtlarını ve güncel derlem yaygınlığını birlikte okutur.

Kullanım İpuçları

  • Kategori etiketlerine tıklayarak yalnız o kategoriye ait eklemeleri görebilirsiniz.
  • Takvimde önceki/sonraki aya geçebilir, “Bugün” ile güncel Türkiye tarihini açabilir veya “Tüm zamanlar” ile tarih süzmesini kaldırabilirsiniz.
  • Sayfa içi arama yalnız bu sayfadaki ekleme kayıtlarında çalışır; iki harften sonra öneriler açılır.
  • Maddebaşına veya gönderme bağlantısına tıklayarak ilgili Bitigçi madde sayfasına geçebilirsiniz.
  • Derlem kanıtı hazırlanıyorsa karttaki ilerleme çubuğunun tamamlanmasını bekleyin.
  • Yönetici düzenleme işlemleri için Yönetim Konsolu oturumu gereklidir.

Yeni Eklenenler Gözlemevi

Bitigçi yayın hareketi ile T-BDLD kullanım kanıtını birbirine karıştırmadan gösterir.

Kavramsal sınır: Buradaki her kayıt Bitigçi'ye yenidir. Bu, sözcüğün Türkçede yeni olduğu veya ilk kez T-BDLD'de kullanıldığı anlamına gelmez.

Pano yükleniyor…

Yenilik türü dağılımı

Hazırlanıyor…

Alan ısı haritası

Ay × canlı kanonik Bitigçi alan etiketi

Hazırlanıyor…