İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 44
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Orhon Türkçesiközad
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Işığı algılayarak görmeyi sağlayan duyu organı.
Çağdaş arama bağı: göz · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- közde ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 11. satır - közi ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 11. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 2. satır - közüm ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 10. satır - közün ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 11. satır
Karahanlı Türkçesiközad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: köz, közde, köze, közi, közin, közindin, közke, közler, közni, közüg, közüm, közün
Transkripsiyon notu: Kaynak yayının işaretsiz çevriyazısı aynen korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Görmeyi sağlayan organ; bakışın, görmenin ve algılamanın bedendeki aracı.
Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de köz; görme, bakma, gözyaşı ve algılama bağlamlarında çok sayıda iyelik ve durum biçimiyle tanıklanır.
Anlamsal gelişim notu: Köz > göz gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş; organ ve görme anlamı korunmuştur.
Çağdaş arama bağı: göz · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- köz (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 83, 178, 274, 329, 436, 447, 464, 927, 1162, 1163, 1252, 1532, 1601, 1891, 1897, 1974, 2007, 2025, 2313, 2487, 2523, 2549, 2557, 2869, 3078, 3477, 3837, 3851, 3966, 4040, 4122, 4487, 4514, 4829, 5155, 5310, 5448, 5799, 5806, 5936, 6124, 6172, 6343, 6349, 6432, 6577, 6640. beyitler - közde ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3480, 4823, 6533. beyitler - köze ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1809, 4815. beyitler - közi ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 80, 290, 407, 496, 604, 739, 770, 849, 1048, 1143, 1191, 1246, 1562, 1964, 2000, 2004, 2170, 2200, 2207, 2236, 2342, 2486, 2489, 2607, 2612, 2615, 2619, 2721, 2722, 2750, 2751, 2753, 2843, 2847, 2848, 2885, 2927, 2984, 3124, 3565, 3568, 3613, 3626, 3918, 4152, 4521, 5299, 5386, 5387, 5388, 5390, 5631, 5691, 6157, 6169, 6634. beyitler - közin ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 624, 625, 768, 769, 770, 956, 1029, 1249, 1519, 1783, 1899, 2480, 2793, 2833, 2870, 4845, 4890, 5015, 5622, 5970, 6149, 6357. beyitler - közindin ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5970. beyit - közke ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 537, 1727, 1893, 1899, 2085, 2464, 2855. beyitler - közler ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5641. beyit - közni ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5165, 6262. beyitler - közüg ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2434, 2519, 2796. beyitler - közüm ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 663, 1589, 3125, 3789, 4724, 4729, 5040, 5399, 5499, 5849. beyitler - közün ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 603, 926, 1157, 1230, 2367, 2794, 3300, 3438, 3480, 3950, 4090, 4102, 4515, 4973, 5361, 6195. beyitler
Harezm Türkçesiközad
Kaynak çevriyazıları:Mukaddimetü’l-Edeb: köz, közdin, közün, közi, közin, közini, köziŋe, közindin, közlerimiz, közlüg
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Mukaddimetü’l-Edeb: köz, közdin, közün, közi, közin, közini, köziŋe, közindin, közlerimiz, közlüg. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Görmeyi sağlayan beden organı; bakış ve algının aracı.
Tarihsel bağlam: Mukaddimetü’l-Edeb’de köz, görme ve gözle yapılan eylemler içinde yalın, iyelikli, durum ekli ve çokluk biçimleriyle kullanılır.
Anlamsal gelişim notu: köz > göz gelişiminde ilk ünsüz ötümlüleşmiş; organ ve görme anlamı sürmüştür.
Çağdaş arama bağı: göz · ses değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- köz (yalın biçim)
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 17-8, 57-8, 79-2, 114-7, 129-4, 197-1, 197-7, 210-7, 237-8 (metin sayfası–satır) - közdin ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 163-1 (metin sayfası–satır) - közün ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 124-6 (metin sayfası–satır) - közi ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 66-8, 134-7, 163-4, 163-5, 164-5, 225-4 (metin sayfası–satır) - közin ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 8-2, 25-6 (metin sayfası–satır) - közini ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 49-8, 56-4, 57-8, 61-3, 79-1, 98-7 (metin sayfası–satır) - köziŋe ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 56-4, 140-6, 178-7 (metin sayfası–satır) - közindin ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 170-4 (metin sayfası–satır) - közlerimiz ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 73-8 (metin sayfası–satır) - közlüg ((PHP 3, PHP 4))
Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 81-2, 164-4 (metin sayfası–satır)
Eski Anadolu Türkçesigözad
Kaynak çevriyazıları:Kâbûs-nâme: gözYunus Emre Divanı: göz
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Kâbûs-nâme: göz; Yunus Emre Divanı: göz. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Görmeyi sağlayan çift duyu organından her biri; mecazen bakış ve gözetme.
Tarihsel bağlam: Kâbûs-nâme'de görme, yüz ve bakış bağlamlarında; Yunus'ta doğru yolu ve Hakk'ı görmenin aracı olarak geçer.
Anlamsal gelişim notu: Organ anlamı ile bakış ve algı mecazları sürmüştür.
Çağdaş arama bağı: göz · anlam sürekliliği ve mecazlaşma · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- göz (yalın biçim)
Tanıklık: Kâbûs-nâme, 2a/14, 5b/10, 8b/12, 13a/4, 14b/10, 17a/13, 17a/14, 21b/2, 22b/9 (yaprak yüzü–satır) - göz (yalın biçim)
Tanıklık: Yunus Emre Divanı, CXLII, 8. beyit; CCLXVII, 4. beyit
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Gölpınarlı, Abdülbâki (2021). Yunus Emre: Hayatı ve Bütün Şiirleri. 14. basım. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.