kazanmak

Bitigçi Sözlük Maddesi

kazanmak

(-i, nesnesiz, -den)
· 8 meanings

Para ve yarar edinme, başarıya ulaşma, nitelik edinme ve rakibe üstün gelme.

  1. 1.

    Para edinme

    (-i) Emek, satış veya yatırım karşılığında para elde etmek; ilgili: → kazanç.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:36:18 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Olumlu sonuca ulaşma

    (-i, nesnesiz) Girişilen işten beklentiye uygun bir başarıyla ayrılmak; ilgili: → başarı.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:36:18 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Ödülün kendisine düşmesi

    (-i) İkramiyenin veya ödülün kendisine düşmesiyle hak sahibi olmak; ilgili: → ödül.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:36:18 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Sonradan edinme

    (-i) Kullanabileceği nesne, ilişki veya niteliği sonradan edinmek; ilgili: → sağlamak (I).

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:36:18 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Sorun veya alışkanlık edinme

    (-i) İstenmeyen bir duruma düşmek veya zamanla bir alışkanlık edinmek; ilgili: → alışkanlık.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:36:18 · Türkiye saati (UTC+3)
  6. 6.

    Güvenini ve desteğini çekme

    (-i) Kişinin güvenini veya desteğini kendi yönüne çekerek onunla bağ kurmak; ilgili: → güven.

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:36:18 · Türkiye saati (UTC+3)
  7. 7.

    Rakibin elindekini alma

    (-i, -den) Rakibin elindeki bölgeyi veya kaynağı kendi denetimi altına almak; ilgili: → yenmek (I).

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:36:18 · Türkiye saati (UTC+3)
  8. 8.

    Rekabette üstün gelme

    (-i, nesnesiz) Yarışma, çatışma veya rekabette rakibine üstün gelmek; ilgili: → yenmek (I).

    Description source: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:36:18 · Türkiye saati (UTC+3)

ADVANCED ANALYSES

kazanmak etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Kazanmak, Eski Türkçe kazgan- ‘çalışıp edinmek, bir amaç için didinmek’ fiilinin ğ sesini yitirmiş biçimidir. Fiil 8. yüzyıl Orhon yazıtlarında hem ‘ölesiye çabalamak’ hem ‘halk, ün edinmek’ anlamıyla geçer; Uygur ve Karahanlı metinlerinde mal, gümüş, iyi iş ve erdem kazanmak için kullanılır. ğ'siz kazan- biçimi 13. yüzyıldan başlayarak görülür, Oğuz ve bazı Kıpçak dillerinde yerleşir. Kökün kaz- ‘kazmak, eşelemek’ fiiline dayandığı sıkça önerilir, ama anlam bağı tartışmalıdır. Türkiye Türkçesinde ‘yenmek, galip gelmek’ anlamı da ayrı bir anlam olarak yerleşmiştir.

  1. 8. yüzyıl · Eski Türkçe (Orhon): kazgan-
  2. 9. yüzyıl · Eski Uygur Türkçesi: kazgan-
  3. 11. yüzyıl · Karahanlı Türkçesi: kazgan-
  4. 13. yüzyıl · Karahanlı Türkçesi: kazğan- ~ kadğan- ~ kazan-
  5. 13. yüzyıl · Kıpçak Türkçesi: kazan- ~ kazğan-
  6. 13. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: kazan-
  7. 15. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: ḳazan-
  8. 15. yüzyıl · Çağatay Türkçesi: kazğan- ~ kazan-
  9. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: kazanmak
  10. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: kazanmak
  11. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: kazanmak
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 32

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: kazgan-, kazganıp, kazganmış, kazgantı, kazgantım, kazgantuk, kazganu, kazganur · fiil

    Dönem anlamı

    Emek, mücadele ya da başarı sonucunda bir şeyi elde etmek.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    (KT D9) bod(u)n : (a)nça tim(i)ş : ill(i)g : bod(u)n (e)rt(i)m : il(i)m : (a)mtı k(a)nı : k(e)mke : il(i)g : k(a)zg(a)nur m(e)n : tir (e)rm(i)ş : k(a)g(a)nl(ı)g : bod(u)n : (e)rt(i)m : k(a)g(a)n(ı)m k(a)nı : ne

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 32

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    yük(ü)ntü[rm(i)ş : k(a)n(ı)m k(a)g(a)n : (a)nça il(i)g] (KT D16) törüg : k(a)zg(a)n(ı)p : uça : b(a)rm(ı)ş : k(a)n(ı)m : k(a)g(a)nka : b(a)şl(a)yu : b(a)z k(a)g(a)n(ı)g : b(a)lb(a)l: tikm(i)ş : ol törüde : üze :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 34

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: kazanmak

    1. güncel anlam

    Emek, satış veya yatırım karşılığında para elde etmek; ilgili: → kazanç.

    2. güncel anlam

    Girişilen işten beklentiye uygun bir başarıyla ayrılmak; ilgili: → başarı.

    3. güncel anlam

    İkramiyenin veya ödülün kendisine düşmesiyle hak sahibi olmak; ilgili: → ödül.

    4. güncel anlam

    Kullanabileceği nesne, ilişki veya niteliği sonradan edinmek; ilgili: → sağlamak (I).

    5. güncel anlam

    İstenmeyen bir duruma düşmek veya zamanla bir alışkanlık edinmek; ilgili: → alışkanlık.

    6. güncel anlam

    Kişinin güvenini veya desteğini kendi yönüne çekerek onunla bağ kurmak; ilgili: → güven.

    7. güncel anlam

    Rakibin elindeki bölgeyi veya kaynağı kendi denetimi altına almak; ilgili: → yenmek (I).

    8. güncel anlam

    Yarışma, çatışma veya rekabette rakibine üstün gelmek; ilgili: → yenmek (I).

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesikazgan-fiil

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Emek, mücadele ya da başarı sonucunda bir şeyi elde etmek.

Çağdaş arama bağı: kazanmak · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • kazganıp ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 16., 27., 30. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 10. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 13. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 22., 34. satırlar
  • kazganmış ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 22., 26. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 18., 22. satırlar
  • kazgantı ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 31. satır
  • kazgantım ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 27. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 22., 36. satırlar
  • kazgantuk ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 33. satır
  • kazganu ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 10. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 12. satır
  • kazganur ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 9. satır

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

(a)dg(ı)rin: k(a)ra k[işin] (BK Kİ2) kök : t(e)y(e)nin : türük(ü)me : bod(u)n(u)ma : k(a)zg(a)nu : birt(i)m : iti birt(i)m : [.................. ](i)n : buns(u)z : kılt(ı)m : üze : t(e)nri :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 54 · çevriyazı güveni A

sök(ü)rm(i)ş : b(a)şl(ı)g(ı)g : yük(ü)nt(ü)rm(i)ş : k(a)n(ı)m : k(a)g(a)n : [il(i)g törüg : k(a)zg(a)n(ı)p : uça : b(a)mı(ı)ş :] k(a)n(ı)m : [k(a)g(a)nka] b(a)şl(a)yu : b(a)z k(a)g(a)n(ı)g : b(a)lb(a)l : tik[m(i)ş :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 60 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · kazanmak

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Cite this entry

Preparing citation formats for the current entry.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

kazanma kazanılma kazanılmak alışmak balotaj büyümek esnemek ihlaslı acımak atılım açmacı bulmak cakacı dönmek

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.