bulmak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · anlam sürekliliği ve mecazlaşma

1. 1

   720–735

   Orhon Türkçesi

   Tarihsel kaynak

   Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

   Biçim: bul-, bultı · fiil

   Dönem anlamı

   Aranan ya da beklenmeyen bir şeyle karşılaşmak ve onun yerini belirlemek.

   kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

   Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

   Birincil metin tanıklarını aç (1)

   (KT D31) um(a)y t(e)g : ög(ü)m : k(a)tun : kuut(ı)na : in(i)m : kül tig(i)n : (e)r (a)t bultı: (a)ltı y(e)g(i)rmi: y(a)şma : (e)çim k(a)g(a)n : ilin : törüsin: (a)nça k(a)zg(a)ntı : (a)ltı çub : sogd(a)k t(a)pa : sül(e)d(i)m(i)z :

   Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 38

   Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

   Kaynak dayanağını aç (2)

   Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

   Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

   Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

   Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

2. 2

   1387

   Eski Anadolu Türkçesi

   Tarihsel kaynak

   Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

   Biçim: bul- · fiil

   Dönem anlamı

   Aranan ya da daha önce bilinmeyen bir şeyi ortaya çıkarıp ona erişmek.

   anlam sürekliliği ve mecazlaşma

   Kâbûs-nâme'de nesne veya kişi bulma yanında rahatlık ve fırsat bulma gibi soyut sonuç kullanımları vardır.

   Günümüze uzanan değişim

   Somut erişmeden durum elde etmeye uzanan anlam yapısı sürmüştür.

   Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

   Kaynak dayanağını aç (1)

   Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.

   Çevriyazılı metin ile yazma yaprağı yüzü-satır gönderimli sözlük/dizin için ana kaynak.

3. 3

   Canlı Bitigçi sözlük kaydı

   Günümüz Türkçesi

   Güncel sözlük

   Biçim: bulmak

   1. güncel anlam

   Aranan ya da rastlantıyla karşılaşılan kişi veya nesneyle temas kurmak; ilgili: → karşılaşmak.

   2. güncel anlam

   İstenen nesneyi kendi kullanımına veya sahipliğine geçirmek; ilgili: → kazanmak.

   3. güncel anlam

   Yitirilen nesneye tekrar kavuşmak; ilgili: → ulaşmak.

   4. güncel anlam

   → keşfetmek

   5. güncel anlam

   Önceden kullanılmayan bir araç, yöntem veya çözüm tasarlayıp ortaya koymak; ilgili: → buluş.

   6. güncel anlam

   Aradığı nitelik veya olanağın karşısındaki varlıkta mevcut olduğunu görmek; ilgili: → ulaşmak.

   7. güncel anlam

   İlerleyerek belirtilen konuma yahut zaman evresine varmak; ilgili: → ulaşmak.

   8. güncel anlam

   Kişiyi, davranışı veya nesneyi belirtilen nitelikte değerlendirmek; ilgili: → yargı.

   9. güncel anlam

   Seçenekler arasından uygun görüneni belirleyip ayırmak; ilgili: → seçmek.

   10. güncel anlam

   Gereksinim duyulan şeyi kullanılabilecek biçimde sağlamak; ilgili: → sağlamak (I).

   11. güncel anlam

   Davranışının olumsuz karşılığına uğramak; ilgili: → ceza.

   12. güncel anlam

   → anımsamak

   13. güncel anlam

   Kişi veya nesne için ad, karşılık yahut uygun bir çözüm belirlemek; ilgili: → ad (I).

   14. güncel anlam

   Toplamı veya ölçüsü, belirtilen nicelik düzeyine erişmek; ilgili: → nicelik.