birçok
(sıfat)
[bi'rçok]
· 1 anlam
Seçili Derlem İstatistikleri
İLERİ ÇÖZÜMLEMELER
birçok etimolojisi ve tarihsel dönemleri
Birçok, sayı adı bir ile çokluk bildiren çok sözlerinin birleşmesinden doğmuştur. Tietze sözcüğü bir maddesinde ele alır ve bir'i Eski Türkçe bir'e bağlar; Clauson da bir'in VIII. yüzyıl yazıtlarından beri kullanıldığını, zamanla belirsizlik bildiren bir öğeye dönüştüğünü gösterir. İki öğe XIV. yüzyılda Mantıku't-Tayr'da ayrı yazılmış olarak ‘birçok’ anlamında bir arada görülür: _Kanda kim bir çok tûtî göresin_. Tietze'nin en eski tanığı XX. yüzyıl başından bir çok seneler yazımıdır; sonraki metinlerde sözcük bitişik yazılır. Tietze'nin A. C. Emre'ye dayanarak aktardığına göre ardından gelen adın çoğul eki alması önce halk ağzında görülmüş, yazı diline sonradan girmiştir.
- 14. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: bir çok
- 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: bir çok
- 20. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: bir çok
- 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: birçok
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · Atebetü’l-Hakayık · PDF s. 12
yazarın kaynakta verilen yaşama döneminden türetilen telif aralığı. Kaynak, Edib Ahmed'in 11. yüzyıl sonlarıyla 12. yüzyılın ilk yarısında yaşadığını bildirir; kesin telif yılı verilmez. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 7
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1150–1220 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği
-
1
Tarihsel kaynak
1150–1220
Karahanlı Türkçesi
Tarihleme dayanağı: yaklaşık telif dönemi
Biçim: öküş · sıfat
Dönem anlamı
Sayı, miktar veya derece bakımından yüksek; az olmayan.
sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliğiAtebetü’l-Hakayık’ta öküş, öğüt ve insan davranışlarını nicelik veya derece bakımından çoğaltan sıfat olarak kullanılır.
Günümüze uzanan değişim
Öküş genel kullanımdan çekilmiş; nicelik ve derece işlevlerini çok sürdürmüştür.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
bismillahirrahmanirrahinı 1 ilahi öküş hamd ayur men sanga 2 sening rahmetinden umar men onga
Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 12
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
21 işit imdi kaç beyt habib fazlındın 22 öküş huş yititip sözümni anga 23 ol ol halkda yigi kişi kutlugı
Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 16
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (1)
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.
-
2
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: birçok
1. güncel anlam
Tek tek sayılmayan, fakat az olmadığı açıkça anlaşılan sayıda varlığı gösteren belgisiz sıfat. Adın önüne gelerek topluluğun genişliğini gösterir; kesin nicelik bildirmediği için bağlama göre farklı büyüklükte kümeleri kapsar; bir dolu, sürü sepet, müteaddit.
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Karahanlı TürkçesiöküşsıfatAnlamdan eşleşti: birçok
Kaynak çevriyazıları:Atebetü’l-Hakayık: öküş
Transkripsiyon notu: Atebetü’l-Hakayık baskısının işaretsiz çevriyazısı kendi tanıklarında aynen bırakılmıştır; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Sayı, miktar veya derece bakımından yüksek; az olmayan.
Tarihsel bağlam: Atebetü’l-Hakayık’ta öküş, öğüt ve insan davranışlarını nicelik veya derece bakımından çoğaltan sıfat olarak kullanılır.
Anlamsal gelişim notu: Öküş genel kullanımdan çekilmiş; nicelik ve derece işlevlerini çok sürdürmüştür.
Çağdaş arama bağı: çok · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- öküş (yalın biçim)
Tanıklık: Atebetü’l-Hakayık, 22. dize
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · birçok
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Bu maddeye atıf
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
İlgili Sözler
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.