çok

Bitigçi Sözlük Maddesi

çok

(sıfat, zarf)
· 2 anlam
  1. 1.

    (sıfat) Sayı, nicelik, değer, güç, derece vb. bakımından büyük ve aşırı olan; hayli, az karşıtı.

  2. 2.

    (zarf) Aşırı bir biçimde; fena (I).

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk gösterilen aynı-biçimli tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 3031 · Tarihsel Derlem

eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1150–1220 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği

  1. 1

    1150–1220

    Karahanlı Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yaklaşık telif dönemi

    Biçim: öküş · sıfat

    Dönem anlamı

    Sayı, miktar veya derece bakımından yüksek; az olmayan.

    sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği

    Atebetü’l-Hakayık’ta öküş, öğüt ve insan davranışlarını nicelik veya derece bakımından çoğaltan sıfat olarak kullanılır.

    Günümüze uzanan değişim

    Öküş genel kullanımdan çekilmiş; nicelik ve derece işlevlerini çok sürdürmüştür.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    bismillahirrahmanirrahinı 1 ilahi öküş hamd ayur men sanga 2 sening rahmetinden umar men onga

    Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 12

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    21 işit imdi kaç beyt habib fazlındın 22 öküş huş yititip sözümni anga 23 ol ol halkda yigi kişi kutlugı

    Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 16

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (1)

    Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

    Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: çok

    1. güncel anlam

    Sayı, nicelik, değer, güç, derece vb. bakımından büyük ve aşırı olan; hayli, az karşıtı

    2. güncel anlam

    Aşırı bir biçimde; fena (I)

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Karahanlı Türkçesiöküşsıfat
Kaynak çevriyazıları:Atebetü’l-Hakayık: öküş

Transkripsiyon notu: Atebetü’l-Hakayık baskısının işaretsiz çevriyazısı kendi tanıklarında aynen bırakılmıştır; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Sayı, miktar veya derece bakımından yüksek; az olmayan.

Tarihsel bağlam: Atebetü’l-Hakayık’ta öküş, öğüt ve insan davranışlarını nicelik veya derece bakımından çoğaltan sıfat olarak kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Öküş genel kullanımdan çekilmiş; nicelik ve derece işlevlerini çok sürdürmüştür.

Çağdaş arama bağı: çok · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • öküş (yalın biçim)
    Tanıklık: Atebetü’l-Hakayık, 22. dize

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

ḫazine nerek köp er at çoḳ kerek begi bay kereksiz boḍun toḳ kerek

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 3031 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç

Sorguyla aynı sade arama biçimi; tek başına anlam veya köken sürekliliği kanıtı değildir

bismillahirrahmanirrahinı 1 ilahi öküş hamd ayur men sanga 2 sening rahmetinden umar men onga

Karahanlı Türkçesi · Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 12 · çevriyazı güveni A

21 işit imdi kaç beyt habib fazlındın 22 öküş huş yititip sözümni anga 23 ol ol halkda yigi kişi kutlugı

Karahanlı Türkçesi · Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 16 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · çok

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.