kız

Bitigçi Sözlük Maddesi

kız

(isim, ünlem)
· 3 anlam
  1. 1.

    (isim) Dişi çocuk.

  2. 2.

    (isim) Üzerinde kadın resmi bulunan iskambil kâğıdı.

  3. 3.

    (ünlem) Dişi cinsten birine daha yaşlı biri tarafından kullanılan bir seslenme sözü.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · Dede Korkut Kitabı · PDF s. 94

hikâyelerin yazıya geçirilme dönemi. Kaynak, hikâyelerin tespitinin 15. yüzyılın ortalarında veya ikinci yarısında olduğunu; eldeki iki nüshanın ise 16. yüzyılda istinsah edildiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 76 ve 87

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

3 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: kız, kızımın, kızın · ad

    Dönem anlamı

    Çocukluk veya gençlik çağındaki dişi insan.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    1400–1500

    Eski Anadolu Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: kız · ad

    Dönem anlamı

    Dişi çocuk veya genç kadın.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Dede Korkut'ta evlat, kardeş, evlilik ve aile bağları içinde kız sözcüğü kullanılır.

    Günümüze uzanan değişim

    Biçim ve temel insan anlamı sürmüştür.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    Kızağuça kaymaymça yol alınmaz, kara polad öz kılıcı çalmayınça11 karım dönmez, er mahna kıymayınça adı çıkmaz. Kız anadan görmeyinçe12 öğüt almaz, oğul atadan görmeyinçe şufra çekmez.

    Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 94

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    katmış, 11 tavuk kümesine şığır tamına dönmiş; konşularına çağırur ki 12 kız Zeliha, Zübeyde, Ürüveyde, Çan Kız, Çan Paşa, dürür || 10 yetsün]D10 Vlo bitsün | bunçılayın (avrat]\r l0 ancılaym hatun || 11

    Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 96

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (1)

    Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Madde, yan biçim, çekimli biçim ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.

  3. 3

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: kız

    1. güncel anlam

    Dişi çocuk

    2. güncel anlam

    Üzerinde kadın resmi bulunan iskambil kâğıdı

    3. güncel anlam

    Dişi cinsten birine daha yaşlı biri tarafından kullanılan bir seslenme sözü

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesikızad

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Çocukluk veya gençlik çağındaki dişi insan.

Çağdaş arama bağı: kız · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • kızımın (çekimli biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 9. satır
  • kız (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 7., 24. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 7. satır
  • kızın (çekimli biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 9. satır
Eski Anadolu Türkçesikızad
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: kız

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: kız. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Dişi çocuk veya genç kadın.

Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta evlat, kardeş, evlilik ve aile bağları içinde kız sözcüğü kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Biçim ve temel insan anlamı sürmüştür.

Çağdaş arama bağı: kız · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • kız (yalın biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 3-11, 8-12, 28-13, 68-13, 69-2, 69-3, 69-6, 78-6, 78-8 (metin sayfası–satır)

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · kız

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.