yaratıcı
(sıfat, mecaz)
· 2 anlam
Özgün ürün ortaya koyabilen veya hayal gücüyle yeni çözüm geliştiren.
Seçili Derlem İstatistikleri
İLERİ ÇÖZÜMLEMELER
yaratıcı etimolojisi ve tarihsel dönemleri
Yaratıcı, yarat- ‘yaratmak’ fiiline -ıcı ekinin getirilmesiyle kurulmuştur (Gülensoy). Söz XIV. yüzyıldan beri Anadolu metinlerinde Tanrı için kullanılır: Kâbûs-nâme Tercümesi'nde _Sen gümān-ıla Yaradıcıya bakma_, Saltuk-nâme'de _Tañrı hod yaradıcıdur_ denir. Kâmûs-ı Türkî de XIX. yüzyıl sonunda sözü ياراديجى yazımıyla Yaradan, Hâlik ve Hallâk karşılıklarıyla verir. Eski biçimdeki d, gövde sonundaki t'nin ünlüyle başlayan ekten önce d'leşmesini yansıtır ve Yaradan'da bugün de sürer; Türkiye Türkçesindeki yaratıcı, yarat- gövdesine göre denkleşmiş biçimdir (Bitigçi açıklaması). Söz bugün insanın yeni bir şey ortaya koyma yeteneğini anlatır.
- 14. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: yaradıcı
- 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: yaradıcı
- 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: yaratıcı
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 1 · Tarihsel Derlem
eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1069–1070 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: adlandırma değişimiyle kavram sürekliliği
-
1
Tarihsel kaynak
1069–1070
Karahanlı Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi
Biçim: bayat, bayatḳa, bayattın, bayatım, bayatıġ · ad
Dönem anlamı
Varlığı yaratan ve yöneten yüce güç için kullanılan özel adlardan biri.
adlandırma değişimiyle kavram sürekliliğiKutadgu Bilig’de Bayat, yaratma, bağışlama ve hükmetme eylemlerinin öznesi olarak Tanrı’yı adlandırır.
Günümüze uzanan değişim
Bayatın Tanrı adı işlevi tarihsel ve edebî kullanımda kalmış; çağdaş genel dilde kavramı Tanrı karşılar.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
bayat atı birle sözüg başladım törütgen igiḍgen keçürgen iḍim
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 1 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
üküş ögdi birle tümen miŋ sena uġan bir bayatḳa aŋar yoḳ fena
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 2 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, çekimli biçim ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
-
2
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: yaratıcı
1. güncel anlam
Daha önce bulunmayan ürün veya düşünceler ortaya koyma yeteneği bulunan; ilgili: → yenilikçi.
2. güncel anlam
Hayal gücüyle alışılmışın dışında çözümler, düşünceler veya biçimler geliştiren; ilgili: → yenilikçi.
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Karahanlı TürkçesibayatadAnlamdan eşleşti: yaratıcı
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: bayat, bayatḳa, bayattın, bayatım, bayatıġ
Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḳ, ġ işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Varlığı yaratan ve yöneten yüce güç için kullanılan özel adlardan biri.
Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de Bayat, yaratma, bağışlama ve hükmetme eylemlerinin öznesi olarak Tanrı’yı adlandırır.
Anlamsal gelişim notu: Bayatın Tanrı adı işlevi tarihsel ve edebî kullanımda kalmış; çağdaş genel dilde kavramı Tanrı karşılar.
Çağdaş arama bağı: Tanrı · adlandırma değişimiyle kavram sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- bayat (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 90, 109, 122, 124, 600, 752, 753, 756, 1084, 1233, 1251, 1253, 1267, 1269, 1279, 1343, 1430, 1479, 1507, 1520, 1525, 1531, 1560, 1561, 1761, 1797, 1799, 1800, 1811, 1813, 1818, 1873, 1933, 1934, 1940, 1980, 1983, 2007, 2163, 2227, 2598, 2856, 3022, 3066, 3112, 3120, 3122, 3188, 3194, 3200, 3223, 3251, 3262, 3264, 3316, 3319, 3339, 3349, 3351, 3358, 3404, 3464, 3467, 3468, 3503, 3520, 3523, 3524, 3592, 3649, 3662, 3663, 3668, 3672, 3747, 3751, 3897, 3919, 3920, 4129, 4205, 4254, 4370, 4372, 4390, 4416, 4528, 4529, 4530, 4597, 4689, 4712, 4777, 4854, 4879, 4880, 4927, 4957, 5078, 5082, 5101, 5103, 5116, 5119, 5130, 5165, 5191, 5193, 5194, 5239, 5273, 5275, 5276, 5278, 5306, 5327, 5360, 5468, 5469, 5492, 5613, 5722, 5740, 5745, 5761, 5794, 5819, 5880, 5895, 5899, 5901, 5935, 5988, 6136, 6171, 6182, 6190, 6192, 6246, 6248, 6251, 6260, 6261, 6262, 6268, 6293, 6296, 6306, 6386, 6395, 6408, 6409, 6411, 6541, 6637. beyitler - bayatḳa (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 51, 1030, 1272, 1275, 1329, 1451, 1483, 1740, 1782, 2751, 2755, 3114, 3190, 3255, 3256, 3294, 3354, 3445, 3716, 3741, 3754, 3921, 4420, 4560, 4778, 5350, 5471, 5644, 5645, 5666, 5952, 6089, 6156, 6250, 6540, 6560, 6631. beyitler - bayattın (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1268, 1828, 1829, 1884, 3353, 3525, 3746, 3762, 4858, 4955, 5484, 5667, 5888, 5934, 6153, 6307, 6373. beyitler - bayatım (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 146, 1348, 3189, 3250, 3764, 3906, 4728, 5120, 5596, 6253, 6520. beyitler - bayatıġ (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1021, 3986, 4236. beyitler
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · yaratıcı
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Bu maddeye atıf
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
İlgili Sözler
yaratıcı ağ
yaratıcılık
yaratıcı dil
yaratıcı emek
yaratıcı kent
yaratıcı yazı
yaratıcı zekâ
yaratıcı ajans
yaratıcı drama
yaratıcı katkı
yaratıcı mekân
yaratıcı okuma
yaratıcı olmak
yaratıcı ortam
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.