Giriş açıklığı ve kanadı; tavla hanesi, iş yeri, dijital giriş ve yarar kaynağı.
(isim, bilişim) → portal.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 26
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Anlamsal gelişim çizgisi
720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · anlam ve biçim sürekliliği · ses değişimiyle anlam sürekliliği
720–735
Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri
Biçim: kapıg, kapıgka · ad
Dönem anlamı
Bir yere girip çıkmayı sağlayan, açılıp kapanabilir geçit.
kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığıCanlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
kuurıg(a)ru : y(e)nçü üg[(üz)] (KT G4) k(e)çe : t(e)m(i)r k(a)p(ı)gka : t(e)gi : sül(e)d(i)m : yır(ı)g(a)ru : y(i)r b(a)y(ı)rkuu : yirine : t(e)gi : sül(e)d(i)m : bunça yirke : t(e)gi :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
b(a)şl(ı)g(ı)g : yük(ü)nt(ü)rm(i)ş : tizl(i)g(i)g : sökürm(i)ş : ilg(e)rü : k(a)d(ı)rk(a)n : yışka t(e)gi : kirü : t(e)m(i)r k(a)p(ı)gka t(e)gi : koont(u)rm(ı)ş : (e)kin (a)ra :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 30
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
1200–1400
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: ḳapuġ, ḳapuġum, ḳapuġġa, ḳapuġḳa, ḳapuġlarnı · ad
Dönem anlamı
Bir yere girip çıkmayı sağlayan, açılıp kapanabilir geçit.
anlam ve biçim sürekliliğiMukaddimetü’l-Edeb’de ḳapuġ, yönelme, iyelik ve çokluk biçimleriyle mekâna giriş-çıkış sınırını gösterir.
Günümüze uzanan değişim
ḳapuġ > kapı gelişiminde son ġ ve ünlü yapısı değişmiş; geçit anlamı korunmuştur.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Kaynak çevriyazısı, kısa metin bağlamları ve metin sayfası-satır gönderimleri.
1350–1500
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: kapu, kapunun, kapuyı, kapuya, kapudan, kapusı, kapusını, kapusın, kapusına, kapuların, kapulu, ḳapu, ḳapu aç-, ḳapu bağla-, ḳapu ḳaḫ-, ḳapu yap- · ad
Dönem anlamı
Bir yere girip çıkmayı sağlayan açılıp kapanır geçit.
ses değişimiyle anlam sürekliliğiDede Korkut'ta ev, kale ve Demür Kapu bağlamlarında geçiş ve sınır noktasıdır; Süheyl'de açma, bağlama, kakma ve yapma eylemleriyle kullanılır.
Günümüze uzanan değişim
Son ünlünün düzleşmesiyle kapu > kapı olmuş, geçit anlamı korunmuştur.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Çü bir kapuyı vü dahi açdı şâh Girü bir kilitlü kapu gördi şâh Demür kilidi anuñ elmas idi
Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 232
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
480 Çıkubanı atlandı tiz atma Şolok dem irişdi kapu katına Anıhtan çün kilide urdı ol
Süheyl ü Nev-bahâr · 1350 · PDF s. 234
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, (PHP 3, PHP 4) ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.
Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
Kaynağa özgü çevriyazı, beyit bağlamı ve sözlük gönderimleri için eleştirel metin yayını.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: kapı
1. güncel anlam
İç ve dış mekân arasında yürüyerek geçişe olanak veren, hareketli bir kanatla kapanabilen mimari boşluk; ilgili: → giriş.
2. güncel anlam
Giriş açıklığını açıp kapatmaya yarayan hareketli kanat; ilgili: → kanat.
3. güncel anlam
Tavlada aynı oyuncunun en az iki pulunun bulunduğu için rakibin yerleşemediği hane; ilgili: → hane.
4. güncel anlam
Hizmetinde bulunarak para kazanılan kişi, kurum veya işletme; ilgili: → iş yeri.
5. güncel anlam
Merkezî veya yerel Osmanlı idaresinde hizmetin bağlı olduğu daire; ilgili: → makam.
6. güncel anlam
→ portal
7. güncel anlam
Kişiye kazanç, yardım veya iş edinme olanağı sunan kişi ya da kurum; ilgili: → kaynak (I).
8. güncel anlam
Karşılanması yeni harcama gerektiren ihtiyaç veya yükümlülük; ilgili: → gider.
9. güncel anlam
Görüşmek veya ev gezmesi yapmak üzere gidilen hane; ilgili: → ziyaret.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir yere girip çıkmayı sağlayan, açılıp kapanabilir geçit.
Çağdaş arama bağı: kapı · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Mukaddimetü’l-Edeb: ḳapuġ, ḳapuġum, ḳapuġġa, ḳapuġḳa, ḳapuġlarnı. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir yere girip çıkmayı sağlayan, açılıp kapanabilir geçit.
Tarihsel bağlam: Mukaddimetü’l-Edeb’de ḳapuġ, yönelme, iyelik ve çokluk biçimleriyle mekâna giriş-çıkış sınırını gösterir.
Anlamsal gelişim notu: ḳapuġ > kapı gelişiminde son ġ ve ünlü yapısı değişmiş; geçit anlamı korunmuştur.
Çağdaş arama bağı: kapı · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: kapu, kapunun, kapuyı, kapuya, kapudan, kapusı, kapusını, kapusın, kapusına, kapuların, kapulu; Süheyl ü Nev-bahâr: ḳapu, ḳapu aç-, ḳapu bağla-, ḳapu ḳaḫ-, ḳapu yap-. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir yere girip çıkmayı sağlayan açılıp kapanır geçit.
Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta ev, kale ve Demür Kapu bağlamlarında geçiş ve sınır noktasıdır; Süheyl'de açma, bağlama, kakma ve yapma eylemleriyle kullanılır.
Anlamsal gelişim notu: Son ünlünün düzleşmesiyle kapu > kapı olmuş, geçit anlamı korunmuştur.
Çağdaş arama bağı: kapı · ses değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.
(BK K3) (e)rs(i)nke : t(e)gi : sül(e)d(i)m : tüpütke : kiç(i)g : t(e)gm(e)d(i)m : kuur(ı)g(a)ru yinçü üg(ü)z : k(e)çe : t(e)m(i)r k(a)p(ı)gka : t(e)gi : sül(e)d(i)m : yır(ı)g(a)ru : yir b(a)y(ı)rkuu : y(e)r(i)ne : t(e)gi :
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A
tizl(i)g[(i)g : sök(ü)rm(i)ş : ilg(e)rü : k(a)d(ı)rk(a)n : yışka t(e)gi: kirü] (BK D4) t(e)m(i)r k(a)p(ı)gka : t(e)gi: koont(u)rm(ı)ş : (e)kin (a)ra : idi oks(u)z : kök türük : iti (a)nça : ol(u)rur (e)rm(i)ş : bilge : k(a)g(a)n (e)rm(i)ş :
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 56 · çevriyazı güveni A
turdı. 12 Kıyan Güçi, Demür Güçi bu iki kardaşı yanına aldı, ağılun 13 kapusını berkitdi, üç yirde depe gibi taş yığdı, ala 1 kollu sapanın eline aldı. Nagâhandan Karaçuk Çobanun 2 üzerine D 40
Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 117 · çevriyazı güveni B
Çal kıhcun kardaş Kazan 1 yetdüm didi. Bunun ardınça görelüm kimler yetdi: Demür 2 Kapu Dervendindeki demür kapuyı depüp alan, altmış tutam 3 ala gönderinün uçında er
Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 132 · çevriyazı güveni B
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Mesʿûd bin Ahmed (1991). Süheyl ü Nev-bahâr: İnceleme–Metin–Sözlük. Hazırlayan Cem Dilçin. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Preparing citation formats for the current entry.
The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit