giriş
(isim, edebiyat, müzik, bilişim)-
1.
(isim) Girmek işi.
(isim) Girmek işi.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 1310 · Kısasü’l-Enbiyâ · PDF s. 49
eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, yazarın esere H. 709'da başlayıp bir yılda tamamladığını ve H. 710/M. 1310 tarihini metnin sonundaki kayda dayandırır. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 12; metin sonu PDF s. 404
Anlamsal gelişim çizgisi
1200–1400 · Harezm Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği
1200–1400
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: adaḳ, adaḳġa, adaḳımnı, adaḳımġa, adaḳıŋ, adaḳıŋnı, adaḳıŋdaḳı, adaḳı, adaḳınıŋ, adaḳın, adaḳını, adaḳıġa, adaḳıŋġa, adaḳıŋa, adaḳında, adaḳındın, adaḳıŋıznı, adaḳlarıŋıznı, adaḳları, adaḳların, adaḳlarını, adaḳlarıġa, adaḳlarınġa, adaḳlar, adaḳlarnı, ayaḳ, ayaḳġa, ayaḳı, ayaḳınıŋ, ayaḳın, ayaḳını, ayaḳınġa, ayaḳıŋa, ayaḳında, ayaḳları, ayaḳların, adaḳım, adaḳımdın, adaḳıḳa, adaḳındaḳı, adaḳlarıdın, adaḳlarıŋız, adak, adakıga, adakı, adakıng, adakınga · ad
Dönem anlamı
Bacağın sonunda bulunan, yere basma, ayakta durma ve yürüme işlerini üstlenen beden bölümü; bağlama göre bir varlığın alt veya giriş tarafını da belirten organ adı.
anlam ve biçim sürekliliğiKısasü’l-Enbiyâ’da Âdem’in ayağının Mekke yönünde oluşu ve namazda ayağın kıbleye uzatılması; Muʿînü’l-Mürîd’de abdestte ayağın topukla yıkanması; tefsirde ellerle birlikte anılan ve iple bağlanan ayak; Hâfız’da sevgilinin ayağı ve ayak toprağı bağlamları birlikte denetlendi.
Günümüze uzanan değişim
Harezm alanında adaḳ ile ayaḳ yan yana tanıklanır; d > y değişmesi sürerken temel beden anlamı korunur. Hâfız yayınının adak yazımı kendi işaretsiz çevriyazı sistemini gösterir.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
artukrak boldı. Kırk yılda (8) kedin ol tofraknı kudreti birle şüret kıldı, başı Tâyif sırjar, adakı Mekke sıt]ar. (9) Su’âl: Mekke Tâyifdin fâzılrak turur, Âdem başı Tâyif tapa adakı Mekke sıt]ar bolmakınğa (10) hikmet ne erdi? Cevâb: İdi cazze ve celle ti
Kısasü’l-Enbiyâ · 1310 · PDF s. 49
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
bu nerseler atını. Kavluhu tacâlâ: r>l ^jj L (11-33) (17) Âdem atlarnı aytu bérdi; bu yığaç, bu taş, bu suw, kamuğ nersenir] atını bu idiş, (18) bu ayak nime tegrede kamuğ tiller birle beyân kıldı. Hitâb keldi: Ey ferişteler siz- (19) -lerge
Kısasü’l-Enbiyâ · 1310 · PDF s. 53
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Rabgûzî, Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn (1997). Kısasü’l-Enbiyâ II: Dizin. Hazırlayan Aysu Ata. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, (PHP 3, PHP 4) ve yaprak yüzü-satır gönderimleri için ana dizin.
Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.
(PHP 3, PHP 4) ile metin sayfası-satır gönderimleri için ana Nehcü’l-Ferâdîs dizini.
Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Kaynak çevriyazısı, kısa metin bağlamları ve metin sayfası-satır gönderimleri.
Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Dörtlük ve dize düzeyinde özgün metin, çeviri ve eksiksiz biçim dizini.
Borovkov, A. K. (2002). Orta Asya’da Bulunmuş Kur’an Tefsirinin Söz Varlığı (XII–XIII. Yüzyıllar). Çevirenler Halil İbrahim Usta ve Ebülfez Amanoğlu. Ankara: Türk Dil Kurumu.
XII–XIII. yüzyıl tefsirindeki kaynak biçim, bağlam ve yazma yaprağı-satır tanıkları.
Toparlı, Recep (1994). Harezmli Hâfız Divanı’ndan Seçmeler. Ankara: Kültür Bakanlığı.
Yandex yerel kitaplığındaki numaralı gazel metni ve yayına özgü işaretsiz sözlük biçimleri.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: giriş
1. güncel anlam
Girmek işi
2. güncel anlam
Bir yapıda içeri geçilen yer; methal, antre
3. güncel anlam
Bir eserin konusunu tanıtan ön sözden sonra yer alan bölüm; methal
4. güncel anlam
Bir anlatımda gelişme bölümüne hazırlık yapmayı sağlayan bölüm
5. güncel anlam
Bir bilime hazırlık amacıyla yazılan eser
6. güncel anlam
Bir müzik parçasında baştaki bölüm; methal
7. güncel anlam
Yazılım, model, aygıt veya veri işleme sürecine sonuç üretmesi için verilen veri, sinyal ya da başlangıç bilgisi.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Kısasü’l-Enbiyâ: adaḳ, adaḳġa, adaḳımnı, adaḳımġa, adaḳıŋ, adaḳıŋnı, adaḳıŋdaḳı, adaḳı, adaḳınıŋ, adaḳın, adaḳını, adaḳıġa, adaḳıŋġa, adaḳıŋa, adaḳında, adaḳındın, adaḳıŋıznı, adaḳlarıŋıznı, adaḳları, adaḳların, adaḳlarını, adaḳlarıġa, adaḳlarınġa, adaḳlar, adaḳlarnı, ayaḳ, ayaḳġa, ayaḳı, ayaḳınıŋ, ayaḳın, ayaḳını, ayaḳınġa, ayaḳıŋa, ayaḳında, ayaḳları, ayaḳların; Nehcü’l-Ferâdîs: adaḳ, adaḳım, adaḳımnı, adaḳımġa, adaḳımdın, adaḳıŋ, adaḳıŋnı, adaḳı, adaḳın, adaḳını, adaḳıŋġa, adaḳıḳa, adaḳında, adaḳındaḳı, adaḳları, adaḳlarını, adaḳlarıdın, adaḳlarıŋız; Mukaddimetü’l-Edeb: adaḳı; Muʿînü’l-Mürîd: adaḳ, ayaḳ, ayaḳı; Orta Asya Kur’an Tefsiri: ayaḳ, ayaḳın, aḍaḳ; Harezmli Hâfız Divanı: adak, adakıga, adakı, adakıng, adakınga; Kısasü’l-Enbiyâ: adaḳ, ayaḳ; Nehcü’l-Ferâdîs: adaḳ. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bacağın sonunda bulunan, yere basma, ayakta durma ve yürüme işlerini üstlenen beden bölümü; bağlama göre bir varlığın alt veya giriş tarafını da belirten organ adı.
Tarihsel bağlam: Kısasü’l-Enbiyâ’da Âdem’in ayağının Mekke yönünde oluşu ve namazda ayağın kıbleye uzatılması; Muʿînü’l-Mürîd’de abdestte ayağın topukla yıkanması; tefsirde ellerle birlikte anılan ve iple bağlanan ayak; Hâfız’da sevgilinin ayağı ve ayak toprağı bağlamları birlikte denetlendi.
Anlamsal gelişim notu: Harezm alanında adaḳ ile ayaḳ yan yana tanıklanır; d > y değişmesi sürerken temel beden anlamı korunur. Hâfız yayınının adak yazımı kendi işaretsiz çevriyazı sistemini gösterir.
Çağdaş arama bağı: ayak · yan biçimlerle ses değişimi ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.
tişilerdin örtgü hem öz kızıdın 72 adak tizge tègrü bileki başı açar bolsa ma'zür karabaş kişi
Harezm Türkçesi · Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 101 · çevriyazı güveni A
tenahnuh bile öz arıt muttaki öhö teyü silkün adak yerge ur küdezmek t i leseıj yunuğnurj haki
Harezm Türkçesi · Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 103 · çevriyazı güveni A
(i i) hatırı hoş boldı. Andın [song] Cebre’il cas adaqini yerke urdı erse, yerdin çeşme peyda boldı. Ol çeşmedin yundı taqı ekki (12) rek'at namaz
Harezm Türkçesi · Nehcü’l-Ferâdîs · 1358’den önce · PDF s. 20 · çevriyazı güveni B
Bedr toquşında. Haq te'älä Peygämbarqa nuşrat (14) berdi, anlar sahräda şişip yatur erdiler. Adaqlaridin sü[d]rep bir eski qudugqa kemiştiler Çasığı kişilerke tegmesün (15) tep. Su’äl qilurlar: Uhud toquşında İslâm çeriginge
Harezm Türkçesi · Nehcü’l-Ferâdîs · 1358’den önce · PDF s. 21 · çevriyazı güveni B
Her kim muhabbetinde anıng rü-be-rah irür 5 Ta başnı gül habib adakıga salıp turur Bustannmg içre server Ü sahib-külah irür
Harezm Türkçesi · Harezmli Hâfız Divanı’ndan Seçmeler · 15. yüzyılın ilk yarısı (1435 veya öncesi) · PDF s. 119 · çevriyazı güveni A
Barça yakin birle gümandın latif 4 Salmaga men başnı adakıga kim Hasta bolur bar-ı girandın latif
Harezm Türkçesi · Harezmli Hâfız Divanı’ndan Seçmeler · 15. yüzyılın ilk yarısı (1435 veya öncesi) · PDF s. 183 · çevriyazı güveni A
Rabgûzî, Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn (1997). Kısasü’l-Enbiyâ II: Dizin. Hazırlayan Aysu Ata. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Rabgûzî, Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn (1997). Kısasü’l-Enbiyâ I: Giriş–Metin–Tıpkıbasım. Hazırlayan Aysu Ata. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Ata, Aysu (1998). Nehcü’l-Ferâdîs III: Dizin–Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Borovkov, A. K. (2002). Orta Asya’da Bulunmuş Kur’an Tefsirinin Söz Varlığı (XII–XIII. Yüzyıllar). Çevirenler Halil İbrahim Usta ve Ebülfez Amanoğlu. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Toparlı, Recep (1994). Harezmli Hâfız Divanı’ndan Seçmeler. Ankara: Kültür Bakanlığı.
Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Preparing citation formats for the current entry.
The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit