(isim) Sıralanış biçimi; tertip, kombinasyon.
(isim, müzik) → akort.
(isim, ağızlardan) Alet edevat takımı.
(isim, ağızlardan) Bez dokuma tezgâhı.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 103 · Tarihsel Derlem
eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23
Anlamsal gelişim çizgisi
1069–1070 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: biçim değişimi ve anlam daralması
1069–1070
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi
Biçim: törü · ad
Dönem anlamı
Toplumsal ve siyasal yaşamı düzenleyen, uyulması beklenen gelenek, yasa ve düzen bütünü.
biçim değişimi ve anlam daralmasıKutadgu Bilig’de törü, hükümdarın ülkeyi ve halkı yönetirken gözettiği bağlayıcı düzen ve hukuk çerçevesini anlatır.
Günümüze uzanan değişim
Törü > töre gelişiminde çağdaş anlam gelenek ve görenek çevresinde daralmış; tarihsel yasa ve yönetim kapsamı gerilemiştir.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
ajun inçke tegdi tüzüldi törü törü birle atın ḳopurdı örü
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 103 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
ajunḳa apa inmişinde berü uḳuşluġ uru keldi eḍgü törü
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 219 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, çekimli biçim ve beyit numarası için ana dizin.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: düzen
1. güncel anlam
Belli yöntem, ilke veya yasalara göre kurulmuş olan durum; nizam, sistem
2. güncel anlam
Soyut ve somut nesnelerin bir sıraya, bir hedefe, bir amaca göre sıralanmış hâli; konsept
3. güncel anlam
Sıralanış biçimi; tertip, kombinasyon
4. güncel anlam
Bir devletin belli başlı ilkeleri bakımından yönetimde tuttuğu yol, yönetim biçimi; rejim
5. güncel anlam
Bir kimseye, bir kuruluşa karşı toplu olarak alınan gizli karar; komplo
6. güncel anlam
Topluca ve gizlice yürütülen herhangi bir plan; dolap, fırıldak, kapan (I), kapanca (I), komplo, üçkâğıt
7. güncel anlam
→ akort
8. güncel anlam
Toplumsal bir yapı içinde ögelerin bütüne, bütünün ögelere ve ögelerin birbirlerine göre ilişkileri
9. güncel anlam
Alet edevat takımı
10. güncel anlam
Bez dokuma tezgâhı
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Kaynak yayının işaretsiz çevriyazısı aynen korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Toplumsal ve siyasal yaşamı düzenleyen, uyulması beklenen gelenek, yasa ve düzen bütünü.
Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de törü, hükümdarın ülkeyi ve halkı yönetirken gözettiği bağlayıcı düzen ve hukuk çerçevesini anlatır.
Anlamsal gelişim notu: Törü > töre gelişiminde çağdaş anlam gelenek ve görenek çevresinde daralmış; tarihsel yasa ve yönetim kapsamı gerilemiştir.
Çağdaş arama bağı: töre · biçim değişimi ve anlam daralması · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit