on

Bitigçi Sözlük Maddesi

on

(isim, sıfat)
· 3 anlam

10 sayısı, bu değerin yazılı gösterimi ve aynı miktarı belirten sıfat.

  1. 1.

    Sayma değeri

    (isim) Beş ile beşin toplamına eşit doğal sayı; ilgili: → sayı.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:45:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Sayının yazılı gösterimi

    (isim) 10 veya Roma yazımındaki X işaretiyle belirtilen sayısal gösterim; ilgili: → sayı.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:45:23 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Varlığın miktarını bildirme

    (sıfat) Beşerlik iki grubun toplamı kadar olan; ilgili: → sayı.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 22:45:23 · Türkiye saati (UTC+3)
Fiilimsilerİsim-fiil · sıfat-fiil · zarf-fiil

Bağlamda doğrulanan kullanım biçimlerini görmek için kartı açın.

Serbest ÖbeklerSözlük maddelerinden ayrı, bağlamda çözümlenen öbek adayları

Öbekleri ve derlem tanıklarını görmek için kartı açın.

Fiilimsiler ve serbest öbekler nasıl bulunur?

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 28

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: on · sayı

    Dönem anlamı

    İki basamaklı doğal sayıların ilki.

    anlam ve biçim sürekliliği

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    b(e)d(i)z : urturt(u)m : t(a)ş tokıtd(ı)m : kön(ü)lt(e)ki : s(a)b(ı)m(ı)n : u[rturt(u)m .... on ok oglın]a : t(a)tına : t(e)gi : bunı : körü : bil(i)n : b(e)ngü t(a)ş :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    (KT D19) üçün : biz(i)ne : y(a)n(ı)lukin : üçün : k(a)g(a)nı : ölti : buyrukı : b(e)gl(e)ri : y(e)me : ölti : on ok : bod(u)n : (e)mg(e)k : körti : (e)çüm(i)z: (a)pam(ı)z : tutm(ı)ş : yir sub : idis(i)z : bolm(a)zun :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 34

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: on

    1. güncel anlam

    Beş ile beşin toplamına eşit doğal sayı; ilgili: → sayı.

    2. güncel anlam

    10 veya Roma yazımındaki X işaretiyle belirtilen sayısal gösterim; ilgili: → sayı.

    3. güncel anlam

    Beşerlik iki grubun toplamı kadar olan; ilgili: → sayı.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesionsayı

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: İki basamaklı doğal sayıların ilki.

Çağdaş arama bağı: on · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • on (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 12. satır; Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 7., 13. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 15. satır; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 19. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 16. satır

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

[urt(u)rt(u)m................] (BK Kİ5) on ok : oglma : t(a)tma : t(e)gi: bum : körü : bil(i)n : b(e)ngü : t(a)ş : tokıtd(ı)m : [.] tokıtd(ı)m : biti(t)d(i)m : bu[nı kör(ü)p (a)ça

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 54 · çevriyazı güveni A

[sogd(a)k] (BK D25) t(a)pa : sül(e)d(i)m : bod(u)n(u)g : (a)nta buzd(u)m : t(a)b[g(a)ç o]n totok : b(e)ş tüm(e)n : sü k(e)lti : ıduk b(a)şda : sün(ü)şd(ü)m : ol süg :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 64 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · on

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.