Güvenli yere çekilme, koruma arama, başka ülkeden korunma isteme veya dayanak bulma.
(-e) Siyasal baskı veya benzeri tehlikelerden uzaklaşmak için başka ülkenin korumasını istemek; ilgili: → iltica etmek.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 40
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Anlamsal gelişim çizgisi
720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı
720–735
Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri
Biçim: kir-, kirip, kirteçi, kirti · fiil
Dönem anlamı
Dışarıdan içeriye geçmek; tarihsel bağlamda bir yönetime bağlanmak.
kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığıCanlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
bin(i)p t(e)gdi: b(a)şgu boz : k2 [................ ] (KT D38) tut(u)zt[ı :] (e)kisin : özi (a)lt(ı)zdı: (a)nta y(a)na : kir(i)p : türg(i)ş : k(a)g(a)n : buyrukı: (a)z totokug : (e)l(i)g(i)n tutdı: k(a)g(a)nin (a)nta:
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 40
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
(a)dr(ı)lm(a)s(a)r] : türük [bod(u)n] (BK K14) [................] : (e)dgü : kört(e)çi s(e)n : (e)b(i)ne : kirt(e)çi s(e)n : buns(u)z : bolt(a)çı s(e)n [...... (a)nta] kisre : t(a)bg(a)ç
Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 54
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: sığınmak
1. güncel anlam
Tehdidin erişemeyeceği bir konuma geçerek kendini korumak; ilgili: → korunmak.
2. güncel anlam
Kendisine güvenli barınma sağlayacak kişinin desteğine veya uygun mekânın sunduğu olanaklara yönelmek; ilgili: → barınmak.
3. güncel anlam
Siyasal baskı veya benzeri tehlikelerden uzaklaşmak için başka ülkenin korumasını istemek; ilgili: → iltica etmek.
4. güncel anlam
Birinin desteğini veya bir düşüncenin vereceği güveni kendine dayanak edinmek; ilgili: → sığınak.
5. güncel anlam
Bir mazereti öne sürüp eleştiriden, yükümlülükten veya sorumluluktan kaçınmaya çalışmak; ilgili: → bahane.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Dışarıdan içeriye geçmek; tarihsel bağlamda bir yönetime bağlanmak.
Çağdaş arama bağı: girmek · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.
ig(i)t(ti)m : ot(u)z (a)rtukı : tört : y(a)ş(ı)ma : og(u)z : t(e)z(i)p : t(a)bg(a)çka : kirti: ök(ü)n(ü)p : sül(e)d(i)m : suk(u)n [........o]g(ı)lin : yut(u)zin : (a)nta (a)lt(ı)m : (e)ki (e)lt(e)b(e)rl(i)g : bod[(u)n.........]
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 70 · çevriyazı güveni A
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit