mal

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · sözcüksel değişim ve anlam ayrışması

1. 1

   720–735

   Orhon Türkçesi

   Tarihsel kaynak

   Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

   Biçim: barım, barımın · ad

   Dönem anlamı

   Bir kişinin ya da topluluğun sahip olduğu ekonomik değeri bulunan varlıkların bütünü.

   kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

   Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

   Birincil metin tanıklarını aç (2)

   (KT Kİ) [................ ] birle : kooşu totok : birle : sün(ü)şm(i)ş : (e)rin koop : öl(ü)rm(i)ş : (e)bin b(a)r(ı)min : k(a)lıs(ı)z : koop : k(e)lürti : kül tig(i)n: yiti ot(u)z : y(a)şına : k(a)rluk : bod(u)n : (e)rür b(a)rur :

   Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 43

   Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

   y(e)ti y(e)g(i)rmi : y(a)ş(ı)ma : t(a)nut : t(a)pa : sül(e)d(i)m : t(a)nut : bod(u)n(u)g : buzd(u)m : og(ı)lin : yu[t(u)z]in : yılkısin : b(a)r(ı)min : (a)nta (a)lt(ı)m : s(e)k(i)z y(e)g(i)rmi : y(a)ş(ı)ma : (a)ltı çub

   Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 64

   Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

   Kaynak dayanağını aç (2)

   Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

   Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

   Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

   Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

2. 2

   1069–1220

   Karahanlı Türkçesi

   Tarihsel kaynak

   Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi · yaklaşık telif dönemi

   Biçim: neñg, neng, neñgi, neñgin, neñgke · ad

   Dönem anlamı

   Adı belirtilmeyen somut veya soyut varlık; bağlama göre nesne, mal ya da herhangi bir şey.

   sözcüksel değişim ve anlam ayrışması

   Kutadgu Bilig’de neñg ve Atebetü’l-Hakayık’ta neng, belirsiz varlığı ve sahip olunan malı gösteren bağlamlarda kullanılır.

   Günümüze uzanan değişim

   Neñg/neng genel dilde çekilmiş; belirsiz varlık anlamını şey, somut varlık anlamını nesne karşılamıştır.

   Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

   Birincil metin tanıklarını aç (2)

   7 senin birligingke delil arkagan 8 bulur bir neng içre deliller minge fefi külli şey'in lehü ayetti tedallü

   Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 12

   Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

   99 baka körgil emdi uka sınayu 1 00 ne neng bar bilig teg asıglık öngin 1 01 bilig birle alim yakar yokladı

   Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 28

   Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

   Kaynak dayanağını aç (3)

   Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

   Madde, anlam, (PHP 3, PHP 4) ve beyit numarası için ana dizin.

   Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

   Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.

   Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

   Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.

3. 3

   Canlı Bitigçi sözlük kaydı

   Günümüz Türkçesi

   Güncel sözlük

   Biçim: mal

   1. güncel anlam

   Gerçek veya tüzel sahibinin tasarrufundaki ev, arsa, eşya ve para gibi ekonomik değerlerin toplamı; ilgili: → mülkiyet.

   2. güncel anlam

   Çiftlikte beslenen at, sığır gibi iri evcil hayvan; ilgili: → hayvan.

   3. güncel anlam

   Piyasaya sunularak bedel karşılığında el değiştiren ürün; ilgili: → emtia.

   4. güncel anlam

   Davranışları ahlaken değersiz bulunan birini küçümseyerek adlandıran söz; ilgili: → aşağılık.

   5. güncel anlam

   → esrar (II)

   6. güncel anlam

   → fahişe

   7. güncel anlam

   Birini düşüncesiz veya kavrayışı yetersiz bulduğunu belirterek aşağılayan söz; ilgili: → aptal.