mal

Bitigçi Sözlük Maddesi

mal

(isim, ticaret, mecaz, hakaret yollu, argo, kaba konuşmada)
Arapça māl · 7 anlam

Sahip olunan varlık, ticaret ürünü ve çeşitli konuşma dili kullanımları.

  1. 1.

    Sahip olunan varlıklar

    (isim) Gerçek veya tüzel sahibinin tasarrufundaki ev, arsa, eşya ve para gibi ekonomik değerlerin toplamı; ilgili: → mülkiyet.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 00:30:36 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Çiftlik hayvanı

    (isim) Çiftlikte beslenen at, sığır gibi iri evcil hayvan; ilgili: → hayvan.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 00:30:36 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Ticaret ürünü

    (isim, ticaret) Piyasaya sunularak bedel karşılığında el değiştiren ürün; ilgili: → emtia.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 00:30:36 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Kötü görülen kişi

    (isim, mecaz, hakaret yollu) Davranışları ahlaken değersiz bulunan birini küçümseyerek adlandıran söz; ilgili: → aşağılık.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 00:30:36 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Uyuşturucu madde

    (isim, argo) → esrar (II).

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 00:30:36 · Türkiye saati (UTC+3)
  6. 6.

    Cinsel hizmet sunan kadın

    (isim, kaba konuşmada) → fahişe.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 00:30:36 · Türkiye saati (UTC+3)
  7. 7.
    Yeni

    Kavrayışı küçümseme

    (isim, argo, hakaret yollu) Birini düşüncesiz veya kavrayışı yetersiz bulduğunu belirterek aşağılayan söz; ilgili: → aptal.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 17.10.2026 00:30:36 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 43

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

3 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · sözcüksel değişim ve anlam ayrışması

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: barım, barımın · ad

    Dönem anlamı

    Bir kişinin ya da topluluğun sahip olduğu ekonomik değeri bulunan varlıkların bütünü.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    (KT Kİ) [................ ] birle : kooşu totok : birle : sün(ü)şm(i)ş : (e)rin koop : öl(ü)rm(i)ş : (e)bin b(a)r(ı)min : k(a)lıs(ı)z : koop : k(e)lürti : kül tig(i)n: yiti ot(u)z : y(a)şına : k(a)rluk : bod(u)n : (e)rür b(a)rur :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 43

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    y(e)ti y(e)g(i)rmi : y(a)ş(ı)ma : t(a)nut : t(a)pa : sül(e)d(i)m : t(a)nut : bod(u)n(u)g : buzd(u)m : og(ı)lin : yu[t(u)z]in : yılkısin : b(a)r(ı)min : (a)nta (a)lt(ı)m : s(e)k(i)z y(e)g(i)rmi : y(a)ş(ı)ma : (a)ltı çub

    Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 64

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    1069–1220

    Karahanlı Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi · yaklaşık telif dönemi

    Biçim: neñg, neng, neñgi, neñgin, neñgke · ad

    Dönem anlamı

    Adı belirtilmeyen somut veya soyut varlık; bağlama göre nesne, mal ya da herhangi bir şey.

    sözcüksel değişim ve anlam ayrışması

    Kutadgu Bilig’de neñg ve Atebetü’l-Hakayık’ta neng, belirsiz varlığı ve sahip olunan malı gösteren bağlamlarda kullanılır.

    Günümüze uzanan değişim

    Neñg/neng genel dilde çekilmiş; belirsiz varlık anlamını şey, somut varlık anlamını nesne karşılamıştır.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    7 senin birligingke delil arkagan 8 bulur bir neng içre deliller minge fefi külli şey'in lehü ayetti tedallü

    Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 12

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    99 baka körgil emdi uka sınayu 1 00 ne neng bar bilig teg asıglık öngin 1 01 bilig birle alim yakar yokladı

    Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 28

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (3)

    Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

    Madde, anlam, çekimli biçim ve beyit numarası için ana dizin.

    Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.

    Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

    Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.

  3. 3

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: mal

    1. güncel anlam

    Gerçek veya tüzel sahibinin tasarrufundaki ev, arsa, eşya ve para gibi ekonomik değerlerin toplamı; ilgili: → mülkiyet.

    2. güncel anlam

    Çiftlikte beslenen at, sığır gibi iri evcil hayvan; ilgili: → hayvan.

    3. güncel anlam

    Piyasaya sunularak bedel karşılığında el değiştiren ürün; ilgili: → emtia.

    4. güncel anlam

    Davranışları ahlaken değersiz bulunan birini küçümseyerek adlandıran söz; ilgili: → aşağılık.

    5. güncel anlam

    → esrar (II)

    6. güncel anlam

    → fahişe

    7. güncel anlam

    Birini düşüncesiz veya kavrayışı yetersiz bulduğunu belirterek aşağılayan söz; ilgili: → aptal.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesibarımad

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir kişinin ya da topluluğun sahip olduğu ekonomik değeri bulunan varlıkların bütünü.

Çağdaş arama bağı: mal · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • barımın (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güneybatı yüzü; Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 1. satır; Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 3. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 24. satır
Karahanlı TürkçesineñgadAnlamdan eşleşti: mal
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: neñg, neñgi, neñgin, neñgkeAtebetü’l-Hakayık: neng

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ñg işaretleri korunmuştur. Atebetü’l-Hakayık baskısının işaretsiz çevriyazısı kendi tanıklarında aynen bırakılmıştır; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Adı belirtilmeyen somut veya soyut varlık; bağlama göre nesne, mal ya da herhangi bir şey.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de neñg ve Atebetü’l-Hakayık’ta neng, belirsiz varlığı ve sahip olunan malı gösteren bağlamlarda kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Neñg/neng genel dilde çekilmiş; belirsiz varlık anlamını şey, somut varlık anlamını nesne karşılamıştır.

Çağdaş arama bağı: şey, nesne · sözcüksel değişim ve anlam ayrışması · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • neñg (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1517. beyit
  • neng (yalın biçim)
    Tanıklık: Atebetü’l-Hakayık, 198. dize
  • neñgi (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3681. beyit
  • neñgin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1517. beyit
  • neñgke (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5390. beyit

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

y(a)l(a)b(a)çı : (e)dgü : s(a)bı : öt(ü)gi : k(e)lm(e)z tiy(i)n : y(a)ym sül(e)d(i)m : bod(u)n(u)g : (a)nta buzd(u)m : yılk[ısin b(a)r(ı)min (a)nta (a)lt(ı)m....... ] süsi: tir(i)l(i)p : k(e)lti: k(a)d(ı)rk(a)n yış : koon

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 70 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · mal

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

konut takası sürmek ıskat yaptırımı marka ihlali muamele mevcut ihracat tutarı sergi salonu yüzde götürü mal teslimi ekolojik kimlik borsa depozito

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.