ulus

I (isim)

· 1 anlam

(isim) → millet.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat

Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · KB 1436 · Tarihsel Derlem

eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1069–1070 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği

1

1069–1070
Karahanlı Türkçesi
Tarihsel kaynak

Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi

Biçim: budun, budunda, budundın, budunḳa, budunlar, budunuġ · ad

Dönem anlamı

Bir hükümdarın veya ülkenin yönetimi altında birlikte yaşayan halk ve topluluk.
sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği
Kutadgu Bilig’de budun, hükümdar, ülke ve yönetim düzeniyle birlikte anılan toplu insan varlığını gösterir.

Günümüze uzanan değişim
Budun genel dilden çekilmiş; tarihsel siyasal-toplumsal kapsamı bağlama göre halk ve ulus karşılamaktadır.

Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

Birincil metin tanıklarını aç (2)
boḍunḳa başı sen ay ilig bu kün buḍunuġ küḍezgil oḍuġ tur ögün
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 1436 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
olar ‘ilmi boldı buḍunḳa yula yarusa yula tünle azmaz yola
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 4347 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

Kaynak dayanağını aç (2)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, çekimli biçim ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
2

Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Güncel sözlük

Biçim: ulus

1. güncel anlam

→ millet

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Karahanlı Türkçesibudunad

Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: budun, budunda, budundın, budunḳa, budunlar, budunuġ

Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḳ, ġ işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir hükümdarın veya ülkenin yönetimi altında birlikte yaşayan halk ve topluluk.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de budun, hükümdar, ülke ve yönetim düzeniyle birlikte anılan toplu insan varlığını gösterir.

Anlamsal gelişim notu: Budun genel dilden çekilmiş; tarihsel siyasal-toplumsal kapsamı bağlama göre halk ve ulus karşılamaktadır.

Çağdaş arama bağı: halk, ulus · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

budun (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 194, 217, 218, 224, 255, 278, 291, 543, 544, 887, 894, 1039, 1076, 1313, 1542, 1571, 1575, 1780, 1789, 1925, 1952, 2030, 2058, 2092, 2124, 2131, 2140, 2147, 2180, 2233, 2242, 2324, 2422, 2602, 2714, 2937, 3017, 3031, 3099, 3100, 3105, 3110, 3113, 3248, 3259, 3266, 3267, 3268, 3351, 3468, 3527, 3918, 4009, 4012, 4013, 4076, 4309, 4320, 4321, 4327, 4422, 4449, 4493, 4699, 5163, 5198, 5203, 5204, 5241, 5275, 5283, 5287, 5330, 5332, 5333, 5353, 5355, 5459, 5495, 5504, 5523, 5542, 5545, 5561, 5568, 5626, 5750, 5853, 5942, 5945, 5946, 5950, 6098, 6102, 6138, 6167, 6259, 6342, 6348, 6351. beyitler
budunda (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1629, 1693, 2075, 2117, 2232, 2235, 2457, 2966, 3150, 3862, 5083, 5127, 5223, 5293, 5298, 5791. beyitler
budundın (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1435, 1771, 3203, 5852. beyitler
budunḳa (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 223, 230, 545, 546, 879, 1436, 1464, 1751, 1961, 1964, 1966, 2010, 2022, 2071, 2133, 2136, 2161, 2166, 2171, 2242, 2294, 2967, 3093, 3237, 3266, 3304, 3458, 3868, 4347, 4464, 4996, 5064, 5245, 5251, 5288, 5331, 5471, 5587, 5904, 6107, 6266. beyitler
budunlar (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5293. beyit
budunuġ (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 268, 1367, 1436, 1696, 1968, 2033, 5498, 5738, 6099. beyitler

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · ulus

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

uluslu ulusça ulusçu ulusluk ulussuz uluslaşma ulusluluk ulusçuluk uluslaşmak ulussuzluk ulus devlet

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.