artık

Bitigçi Sözlük Maddesi

artık

(sıfat, isim, zarf, müzik, tarih, matematik)
· 7 anlam
  1. 1.

    (sıfat) Yenilen, içilen veya kullanılan bir şeyden tüketilmeyip geriye kalan (parça).

  2. 2.

    (isim) Bir şey kullanıldıktan veya tüketildikten sonra geriye kalan, çoğu zaman asıl işlevini yitirmiş parça; çıktı.

  3. 3.

    (isim) Daha çok, daha fazla.

  4. 4.

    (zarf) (a'rtık) → bundan böyle.

  5. 5.

    (isim, müzik) Büyük ve tam aralıkların yarım ses artmış hâli.

  6. 6.

    (isim, tarih) Geriye kalmış, arkaya kalmış kimse.

  7. 7.
    Yeni

    (isim, matematik) İstatistiksel modelde gözlenen değer ile modelin tahmin ettiği değer arasındaki fark.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 02.07.2026 11:41:08 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 34

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: artuk, artukı · zarf

    Dönem anlamı

    Belirtilen ölçüyü aşan miktarı ya da önceki durumun sona erdiğini anlatır.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    bunça [... ] (KT D15) kıırk : (a)rtukı : y(e)ti : yolı : sül(e)m(i)ş : y(e)g(i)rmi : sün(ü)ş : sün(ü)şm(i)ş : t(e)nri : y(a)rl(ı)k(a)duk : üçün : ill(i)g(i)g :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 34

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    tor(u)g (a)t : bin(i)p : t(e)gdi : ol (a)t (a)nta : ölti : y(a)r(ı)kınta : y(a)lm(a)sınta : yüz (a)rtuk : okun urtı : yüz[(i)ne] : b(a)şına : bir t[(e)gm(e)di............ ]

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 38

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: artık

    1. güncel anlam

    Yenilen, içilen veya kullanılan bir şeyden tüketilmeyip geriye kalan (parça).

    2. güncel anlam

    Bir şey kullanıldıktan veya tüketildikten sonra geriye kalan, çoğu zaman asıl işlevini yitirmiş parça; çıktı.

    3. güncel anlam

    Daha çok, daha fazla

    4. güncel anlam

    (a'rtık) → bundan böyle

    5. güncel anlam

    Büyük ve tam aralıkların yarım ses artmış hâli

    6. güncel anlam

    Geriye kalmış, arkaya kalmış kimse

    7. güncel anlam

    İstatistiksel modelde gözlenen değer ile modelin tahmin ettiği değer arasındaki fark.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesiartukzarf

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Belirtilen ölçüyü aşan miktarı ya da önceki durumun sona erdiğini anlatır.

Çağdaş arama bağı: artık · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • artuk (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 33. satır
  • artukı (çekimli biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 1., 2. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 12. satır; Kül Tigin Yazıtı, kuzeydoğu yüzü; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 5. satır

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

t(a)t(a)bı : koop : y(a)gı (e)rm(i)ş : k(a)n](ı)m k[(a)g(a)n : bunça............. bod(u)n(u)g......... ] kırk [(a)rtukı] (BK D13) yiti: yoh : sül(e)m(i)ş : y(e)g(i)rmi: sün(ü)ş : sü[n(ü)ş]m(i)ş : t(e)nri:

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 60 · çevriyazı güveni A

tin[................. ]i yok [bolt](a)çı: (e)r[ti............... ]a ok(ı)g(a)lı: k(e)lti: b(e)ş b(a)hk : (a)nı üç(ü)n : ozdı: ot(u)z : (a)rtukı: (BK D29) bir : y(a)ş(ı)ma : k(a)rluk : bod(u)n : buns(u)z [(e)r]ür : b(a)rur :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 66 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · artık

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

artıklı artıkçı artıklık artıksal artıksız artıklama artık blok artık gıda artıklamak artık gerilme artık varyans artık bağlantı artık değer oranı artık mal göz çıkarmaz

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.