kazanç
(isim, ekonomi, mecaz)
· 3 anlam
Parasal karşılık, geçim kaynağı ve olumlu sonuç.
Seçili Derlem İstatistikleri
İLERİ ÇÖZÜMLEMELER
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 26
yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği
-
1
Tarihsel kaynak
720–735
Orhon Türkçesi
Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri
Biçim: edgü, edgüg · sıfat
Dönem anlamı
İstenen niteliği taşıyan, yararlı veya olumlu değerlendirilen.
kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığıCanlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
bil(i)g : (a)nta öyür (e)rm(i)ş: (KT G6) (e)dgü : bilge : kişig : (e)dgü : (a)lp kişig : yor(ı)tm(a)z : (e)rm(i)ş : bir kişi : y(a)n(ı)ls(a)r : ug(u)şı : bod(u)nı : bişükine : t(e)gi : kndm(a)z :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
kişi : (a)nça : boşgurur : (e)rm(i)ş : ır(a)k (e)rs(e)r : y(a)bl(a)k : (a)gı birür : y(a)guk : (e)rs(e)r : (e)dgü : (a)gı birür : tip (a)nça : boşgurur : (e)rm(i)ş : bil(i)g : bilm(e)z : kişi : ol s(a)b(ı)g : (a)l(ı)p : y(a)gru :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
-
2
Tarihsel kaynak
1069–1077
Karahanlı Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin yazılış dönemi · eserin telif dönemi
Biçim: asıġ, asıġḳa, asıġlar · ad
Dönem anlamı
Bir işten, bilgiden ya da alışverişten elde edilen yararlı sonuç, çıkar veya kazanç.
sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliğiKutadgu Bilig ve Dîvânu Lugâti’t-Türk tanıkları asıġı yarar sağlama ve kazanç elde etme bağlamlarında gösterir.
Günümüze uzanan değişim
Asıġ sözcüğü çağdaş genel dilde çekilmiş; fayda, yarar ve kazanç onun bağlama göre ayrılan anlamlarını karşılamıştır.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
asıġ ḳolsa barça özüŋ yassızın berü kel tapuġ ḳıl köŋül bir ısın
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 106 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
üküş sözde artuḳ asıġ körmedim yana sözlemişte asıġ tulmadım
Kutadgu Bilig · 1069–1070 · KB 171 · Kaynakta aç
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (3)
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Madde, anlam, çekimli biçim ve beyit numarası için ana dizin.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Dizindeki biçimlerin beyit metninde karşılaştırıldığı eleştirmeli metin yayını.
Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.
Tarihsel madde biçimleri, sözlük madde numaraları ve yazma yapraklarının karşılaştırma kaynağı.
-
3
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: kazanç
1. güncel anlam
Emek, ticaret veya yatırım yoluyla edinilen parasal karşılık; ilgili: → gelir.
2. güncel anlam
→ ekmek (I)
3. güncel anlam
→ yarar
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Orhon TürkçesiedgüsıfatAnlamdan eşleşti: kazanç
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: İstenen niteliği taşıyan, yararlı veya olumlu değerlendirilen.
Çağdaş arama bağı: iyi · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- edgü (yalın biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 6., 7. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 23. satır; Tengri Kağan Yazıtı, güney yüzü, 12. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 4., 5., 14. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 19., 39. satırlar - edgüg (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 24. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 20. satır
Karahanlı Türkçesiasıġad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: asıġ, asıġḳa, asıġlarDîvânu Lugâti’t-Türk: asıġ
Transkripsiyon notu: Kaynak çevriyazısındaki ḳ, ġ işaretleri korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir işten, bilgiden ya da alışverişten elde edilen yararlı sonuç, çıkar veya kazanç.
Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig ve Dîvânu Lugâti’t-Türk tanıkları asıġı yarar sağlama ve kazanç elde etme bağlamlarında gösterir.
Anlamsal gelişim notu: Asıġ sözcüğü çağdaş genel dilde çekilmiş; fayda, yarar ve kazanç onun bağlama göre ayrılan anlamlarını karşılamıştır.
Çağdaş arama bağı: fayda, yarar, kazanç · sözcüksel değişimle anlam alanı sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- asıġ (yalın biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 106, 171, 232, 363, 448, 858, 916, 1062, 1065, 1112, 1113, 1131, 1149, 1169, 1198, 1199, 1285, 1361, 1364, 1403, 1569, 1826, 2010, 2161, 2242, 2573, 2575, 2756, 2801, 2865, 2893, 2981, 2996, 3004, 3020, 3208, 3211, 3269, 3353, 3355, 3610, 3623, 3691, 3793, 3808, 3877, 4188, 4191, 4208, 4228, 4229, 4231, 4274, 4402, 4433, 4751, 4830, 4837, 4852, 4861, 4864, 5108, 5140, 5147, 5153, 5155, 5603, 5726, 5767. beyitler - asıġ (yalın biçim)
Tanıklık: Dîvânu Lugâti’t-Türk, 0205. sözlük maddesi - asıġḳa (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3004. beyit - asıġlar (çekimli biçim)
Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1775, 1854, 3208, 5730, 6104. beyitler
Tarihsel derlem tanıkları
Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.
[y(a)gr]u: koontuk[da] : kisre : (a)n(ı)g bil(i)g(i)n : (a)nta ö[yür (e)rm](i)ş : (e)dgü [bil]ge : kişig : (e)dgü : (a)lp : kişig : yo[r(ı)tm(a)z]: (e)rm(i)ş : bir kişi: y(a)n(ı)ls[(a)r] ug(u)şı bod(u)n[ı biş]ükine : t(e)gi :
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A
(a)dr(ı)lm(a)s(a)r] : türük [bod(u)n] (BK K14) [................] : (e)dgü : kört(e)çi s(e)n : (e)b(i)ne : kirt(e)çi s(e)n : buns(u)z : bolt(a)çı s(e)n [...... (a)nta] kisre : t(a)bg(a)ç
Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 54 · çevriyazı güveni A
Utru turup yaġdı aŋar kiş oḳı çıġılwar Aydım asıġ ḳılġu emes sen taḳı (bar) yalwar
Karahanlı Türkçesi · Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT I, 494 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç
Körklüg tonuġ özüŋ-ke tatlıġ aşıġ aḍınḳa Tutġıl ḳonuḳ aġırlıḳ yadsun çawıŋ boḍunḳa
Karahanlı Türkçesi · Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Türkçe parçalar · 1072–1077 · Manzum parçalar · DLT I, 45 · çevriyazı güveni B · Tarihsel Derlem’de aç
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kaşgarlı Mahmud (2023). Dîvânu Lugâti’t-Türk: Türk Dilinin İlk Sözlüğü. Türkçesi: Mustafa S. Kaçalin; dizini hazırlayan: Mehmet Ölmez. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · kazanç
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Bu maddeye atıf
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
İlgili Sözler
kazançlı
kazançsız
kazançlılık
kazançsızlık
kazanç vergisi
kazançlı olmak
kazanç sağlamak
kazançlı kılmak
kazançlı çıkmak
almak
alsat
aracı
bahis
düşme
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.