yüce

Bitigçi Sözlük Maddesi

yüce

(sıfat)
· 1 anlam

  1. (sıfat) Ölçüsü, etkisi, saygınlığı veya düşünsel değeri sıradan düzeylerin çok üstüne çıkan kişi, olgu ya da amaç. Yüksekliğin hangi alanda kurulduğu bağlamla belirlenir; somut büyüklükten manevi takdire uzanabilir; ali, muazzez, uca (II), ulvi, mürtefi.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · Muʿînü’l-Mürîd · PDF s. 104

eserin tamamlanma aralığı. Kaynak, son dörtlük ve ketebe kaydındaki H. 713 Ramazan tarihini 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 aralığına dönüştürür. Tarih dayanağı: İnceleme, PDF s. 26–27

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1313–1314 · Harezm Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: ses değişimiyle anlam sürekliliği

  1. 1

    1313–1314

    Harezm Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: uluġ, uluġlar · sıfat

    Dönem anlamı

    Boyut, derece veya değer bakımından üstün ve yüksek olan.

    ses değişimiyle anlam sürekliliği

    Muʿînü’l-Mürîd’de uluġ, büyüklük ve yücelik bildiren niteleme olarak tekil ve çokluk biçimleriyle geçer.

    Günümüze uzanan değişim

    uluġ > ulu gelişiminde son ġ düşmüş; büyüklük ve yücelik anlamı korunmuştur.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    87 uluğ yunuğ içre yumak cümle ten fariza ağız hem burun yayğa-sen

    Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 104

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    164 berât ottuzmçı tüninde kamuğ kerek çıksa taşğa kiçig hem uluğ oruç ayı izdeyü** sünnet erür

    Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 116

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (1)

    Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Dörtlük ve dize düzeyinde özgün metin, çeviri ve eksiksiz biçim dizini.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: yüce

    1. güncel anlam

    Ölçüsü, etkisi, saygınlığı veya düşünsel değeri sıradan düzeylerin çok üstüne çıkan kişi, olgu ya da amaç. Yüksekliğin hangi alanda kurulduğu bağlamla belirlenir; somut büyüklükten manevi takdire uzanabilir; ali, muazzez, uca (II), ulvi, mürtefi.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Harezm Türkçesiuluġsıfat
Kaynak çevriyazıları:Muʿînü’l-Mürîd: uluġ, uluġlar

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Muʿînü’l-Mürîd: uluġ, uluġlar. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Boyut, derece veya değer bakımından üstün ve yüksek olan.

Tarihsel bağlam: Muʿînü’l-Mürîd’de uluġ, büyüklük ve yücelik bildiren niteleme olarak tekil ve çokluk biçimleriyle geçer.

Anlamsal gelişim notu: uluġ > ulu gelişiminde son ġ düşmüş; büyüklük ve yücelik anlamı korunmuştur.

Çağdaş arama bağı: ulu, büyük, yüce · ses değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • uluġ (yalın biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 164/2 (dörtlük/dize)
  • uluġlar (çekimli biçim)
    Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 406/4 (dörtlük/dize)
Kaynak yayınlar ve okuma notu

Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · yüce

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

yücelik yücelenme yüce olmak yücelenmek yüceleştirme yüceleştirmek yüce gönüllülük yüce dağın başı dumanlı olur

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.