ak

Bitigçi Sözlük Maddesi

ak

(isim, sıfat, mecaz)
· 6 anlam · 0 geçiş
  1. 1.

    (isim) Kar, süt vb.nin rengi; beyaz, kara ve siyah karşıtı.

  2. 2.

    (sıfat) Bu renkte olan.

  3. 3.

    (sıfat) Beyaz leke.

  4. 4.

    (sıfat, mecaz) Temiz olan.

  5. 5.

    (sıfat, mecaz) Dürüst olan.

  6. 6.

    (sıfat, mecaz) Sıkıntısız, rahat, huzurlu, güzel olan.

Birleşik Sözcükler

ak ağa, akağaç, akamber, akasma, akbaba, akbakla, akbalık, akbalıkçıl, akbasma, akbaş, ak benek, akbuğday, akburçak, akciğer, akçöpleme, akdarı, ak demir, akdiken, akdoğan, akdut, ak gözlü, akgünlük, akhardal, ak kan, akkaraman, akkarınca, akkavak, akkefal, akkelebek, ak kese, akkor, akkuş, akkuyruk, aklevrek, ak madde, ak pak, akpas, akpelin, ak saçlı, aksakal, ak sakallı, aksedir, aksoğan, aksöğüt, aksu, aksungur, ak sülümen, aktaş, aktavşan, aktöre, aktutma, ak yazı, ak yel, ak yem, Ak Yıldız, akyuvar, ak zambak, yüzü ak, göz akı, yumurta akı, yüz akı

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 40

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Orhon Türkçesiaksıfat

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Kar ve süt gibi nesnelerin ortak rengine yakın, en açık renkte olan.

Çağdaş arama bağı: ak · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • ak (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 36., 40. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 2. satır
  • akıg (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 5., 6. satırlar
  • akin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 2., 3., 9. satırlar
Eski Anadolu Türkçesiaksıfat
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: ak

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: ak. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Işığı en çok yansıtan açık renk; bu renkte olan.

Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta çadır, süt ve yüz betimlemelerinde saflık ve aydınlık çağrışımıyla kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Ak biçimi sürmüş, beyaz ile ortak bir renk alanı kurmuştur.

Çağdaş arama bağı: ak, beyaz · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • ak (yalın biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 28-4, 60-8, 178-6, 280-8, 280-10, 286-12 (metin sayfası–satır)

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

bod(u)n(u)g: uda : b(a)sd(ı)m(ı)z : k(a)g(a)nin : birle : sona yışda : sün(ü)şd(ü)m(i)z kül tig(i)n : b(a)y(ı)rkuun[(ı)n : (a)k (a)dg[(ı)r[(ı)g] (KT D36) bin(i)p : opl(a)yu : t(e)gdi : bir : (e)r(i)g : okun urtı : (e)ki (e)r(i)g

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 40 · çevriyazı güveni A

(KT K2) [kül] tig(i)n : ol sün(ü)şde : ot(u)z : y(a)ş(a)yur (e)rti : (a)lp ş(a)lçı : (a)kin : bin(i)p : opl(a)yu : t(e)gdi : (e)ki (e)r(i)g : udş(u)ru : s(a)nçdı: k(a)rlukug : öl(ü)rt(ü)m(i)z : (a)lt(ı)m(ı)z : (a)z bod(u)n : y(a)gı boltı:

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 43 · çevriyazı güveni A

sin]V2 öldürümezsin | şoylama] D’de kalın yazı ile | şalkum şalkum]'V3 şalkum j| 5-6 şakallu. . . ‘okradukda] V’de yok [| 7 eri]V3 kocası j aklu karaZu]V3 ak-ile kora '■ 8 gelini fcızı]D8 k.V4 kızı gelini | tağlara]Ds tağlarda || 8-9 göksi.. .

Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 105 · çevriyazı güveni B

4 Aydur : Berü gelgil ak südin emdügüm kadunum ana Ağ pürçeklü ‘izzetlü 5 canum ana

Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 109 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · ak

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.