delikanlı

Bitigçi Sözlük Maddesi

delikanlı

(isim, sıfat, ünlem, mecaz)
· 3 anlam
  1. 1.

    (isim) Çocukluk çağından çıkmış genç erkek.

  2. 2.

    (sıfat, mecaz) Sözünde duran, dürüst ve güvenilir kimse.

  3. 3.

    (ünlem) Gençlere bir seslenme sözü.

Fiilimsilerİsim-fiil · sıfat-fiil · zarf-fiil

Bağlamda doğrulanan kullanım biçimlerini görmek için kartı açın.

Serbest ÖbeklerSözlük maddelerinden ayrı, bağlamda çözümlenen öbek adayları

Öbekleri ve derlem tanıklarını görmek için kartı açın.

Fiilimsiler ve serbest öbekler nasıl bulunur?

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · Dede Korkut Kitabı · PDF s. 94

hikâyelerin yazıya geçirilme dönemi. Kaynak, hikâyelerin tespitinin 15. yüzyılın ortalarında veya ikinci yarısında olduğunu; eldeki iki nüshanın ise 16. yüzyılda istinsah edildiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 76 ve 87

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

1400–1500 · Eski Anadolu Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: anlam daralması ve değerlenme

  1. 1

    1400–1500

    Eski Anadolu Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem

    Biçim: yiğit · ad/sıfat

    Dönem anlamı

    Güç ve cesaret gösteren genç erkek.

    anlam daralması ve değerlenme

    Dede Korkut'ta savaş, av ve topluluk önünde kendini kanıtlama bağlamlarında kahraman genç erkeği belirtir.

    Günümüze uzanan değişim

    Yiğit biçimi sürmüş, genç erkek anlamının yanında cesaret değeri belirginleşmiştir.

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    Dede Korkut 4 bir dahi şoylamış: Sarp yorır-iken kazdık ata nâmerd yiğit 5 bine bilmez, bininçe binmese yig. Çalııp keser öz kılıcı muhannetler6 çalınça çalmasa yig. Çala bilen yiğide ok-ile

    Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 94

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Oğlan tahta çıkdı, babasınun 10 kırk yiğidin anmaz oldı. Ol kırk yiğit hased eylediler, birbirine 11 söylediler: Gelün oğlanı babasına kovlayalum, ola kim öldüre, 12 gine bizüm cizze-

    Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 103

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (1)

    Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

    Madde, yan biçim, çekimli biçim ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: delikanlı

    1. güncel anlam

    Çocukluk çağından çıkmış genç erkek

    2. güncel anlam

    Sözünde duran, dürüst ve güvenilir kimse.

    3. güncel anlam

    Gençlere bir seslenme sözü

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Eski Anadolu Türkçesiyiğitad/sıfat
Kaynak çevriyazıları:Dede Korkut Kitabı: yiğit

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: yiğit. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Güç ve cesaret gösteren genç erkek.

Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta savaş, av ve topluluk önünde kendini kanıtlama bağlamlarında kahraman genç erkeği belirtir.

Anlamsal gelişim notu: Yiğit biçimi sürmüş, genç erkek anlamının yanında cesaret değeri belirginleşmiştir.

Çağdaş arama bağı: yiğit, genç, delikanlı · anlam daralması ve değerlenme · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • yiğit (yalın biçim)
    Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 4-4, 18-10, 32-4, 39-10, 43-6, 59-13, 70-13, 71-3, 75-6, 83-8, 102-12, 117-13, 137-1, 145-2, 163-7, 179-5, 206-12, 223-7, 240-5, 252-11, 257-9 (metin sayfası–satır)

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · delikanlı

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

delikanlıca delikanlılık delikanlılaşma delikanlı olmak delikanlılaşmak koç yiğit dadaşlık kızanlık onbeşli sinsin bacak kıray kızan bıyıkları ele almak

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.