elbise
(isim)
Arapça elbise
· 2 anlam
-
1.
(isim) → giysi.
Seçili Derlem İstatistikleri
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: yaklaşık 1387 · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · PDF s. 94
Türkçe tercümenin kaynak yayında olasılıklı gösterilen tarihi. Kaynak yayın tercüme tarihini başlık künyesinde [1387?] biçiminde, belirsizlik işaretiyle verir. Tarih dayanağı: Başlık sayfası, PDF s. 2
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1387–1500 · Eski Anadolu Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: yan biçim ve sözcüksel değişim
-
1
Tarihsel kaynak
1387–1500
Eski Anadolu Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: don / ton, don, ton · ad
Dönem anlamı
Bedeni örtmek ve korumak için giyilen şey.
yan biçim ve sözcüksel değişimKâbûs-nâme'de don ile ton yan biçimleri giyim kuşam ve çıplaklık karşıtlığında görülür; Dede Korkut'ta ton savaş ve tören giysisidir.
Günümüze uzanan değişim
Don ve ton tarihsel yan biçimleri arasından don sınırlı kullanımla kalmış; genel kavramı giysi ve elbise karşılar.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
mâl-ıla (6) ‘akl ele girmez. Mâlug âfeti çok olur; oğurlanur, helak olur. Eğer ‘aklug (7 var-ısa hüner öğren ki hünersüz ‘akl, ton-suz tene benğzer yâhod şüretsüz (8) gevdeye ki ‘Ali kerrema ’llâhu vecheh dedi: “el-Edebu şüretu 'l-'akl\ ya‘ni: Edeb,
Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 94
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
eyitti: "H’oca! Bu sözi dahi hoşrak demeğe yarar-ıdı ki sapa (4 'ayb olmayadı." Dedi: “Nece?” Eyitti: "Eydesi-y-idün yönüm ağanı dön. (5) Kişilerden çirkin ‛ib- ret eyü olmaz.” Hvoca eyitti: “Bu söz-içün seni âzâd (6) eyledüm.”
Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 103
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Çevriyazılı metin ile yazma yaprağı yüzü-satır gönderimli sözlük/dizin için ana kaynak.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, çekimli biçim ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.
-
2
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: elbise
1. güncel anlam
→ giysi
2. güncel anlam
Alt kısmı etek biçiminde, tek parçadan oluşan kadın kıyafeti
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Eski Anadolu Türkçesidon / tonad
Kaynak çevriyazıları:Kâbûs-nâme: don, tonDede Korkut Kitabı: ton
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Kâbûs-nâme: don, ton; Dede Korkut Kitabı: ton. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bedeni örtmek ve korumak için giyilen şey.
Tarihsel bağlam: Kâbûs-nâme'de don ile ton yan biçimleri giyim kuşam ve çıplaklık karşıtlığında görülür; Dede Korkut'ta ton savaş ve tören giysisidir.
Anlamsal gelişim notu: Don ve ton tarihsel yan biçimleri arasından don sınırlı kullanımla kalmış; genel kavramı giysi ve elbise karşılar.
Çağdaş arama bağı: giysi, elbise · yan biçim ve sözcüksel değişim · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- don (yalın biçim)
Tanıklık: Kâbûs-nâme, 48b/8, 102a/13 (yaprak yüzü–satır) - ton (yalın biçim)
Tanıklık: Kâbûs-nâme, 8a/11, 34a/3, 43a/11, 48b/8, 64a/1, 64b/1, 99a/9, 101b/8, 102a/3 (yaprak yüzü–satır) - ton (yalın biçim)
Tanıklık: Dede Korkut Kitabı, 3-7, 18-5, 261-11, 265-9 (metin sayfası–satır)
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Tarihsel derlem tanıkları
Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.
mâl-ıla (6) ‘akl ele girmez. Mâlug âfeti çok olur; oğurlanur, helak olur. Eğer ‘aklug (7 var-ısa hüner öğren ki hünersüz ‘akl, ton-suz tene benğzer yâhod şüretsüz (8) gevdeye ki ‘Ali kerrema ’llâhu vecheh dedi: “el-Edebu şüretu 'l-'akl\ ya‘ni: Edeb,
Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 94 · çevriyazı güveni B
eyitti: "H’oca! Bu sözi dahi hoşrak demeğe yarar-ıdı ki sapa (4 'ayb olmayadı." Dedi: “Nece?” Eyitti: "Eydesi-y-idün yönüm ağanı dön. (5) Kişilerden çirkin ‛ib- ret eyü olmaz.” Hvoca eyitti: “Bu söz-içün seni âzâd (6) eyledüm.”
Eski Anadolu Türkçesi · Şeyhoğlu Kâbûs-nâme Tercümesi · yaklaşık 1387 · PDF s. 103 · çevriyazı güveni B
dimez. Kül depeçük| olmaz, güyegii oğul olmaz. Kara eşek başına uyan 7 ursan katır olmaz, karavaşa ton geyürsen kadın olmaz. 8 Yapa yapa karlar yağsa yaza kalmaz, yapağulu gökçe çemen
Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 94 · çevriyazı güveni B
Kölge olsun erdemlüdür Çigni kuşlu cübbe 5 ton virgil bu oğlana Geyer olsun hünerlüdür
Eski Anadolu Türkçesi · Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 103 · çevriyazı güveni B
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Keykâvus bin İskender bin Veşmgîr (2016). Kâbûs-nâme. Tercüme eden Şeyhoğlu Sadru’d-dîn Mustafa; hazırlayan Enfel Doğan. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · elbise
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Madde geçmişi ve atıf
Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
İlgili Sözler
elbiseci
elbiseli
elbiselik
elbisemsi
elbisesiz
elbisesizlik
elbiselik kumaş
fibula
fileto
lahana
tırtıl
yırtım
a kesim
abiye
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.