erdem

Bitigçi Sözlük Maddesi

erdem

(isim, felsefe)
· 2 anlam · 0 geçiş
  1. 1.

    (isim) Ahlakın övdüğü iyi olma, alçak gönüllülük, yiğitlik, doğruluk vb. niteliklerin genel adı; fazilet.

  2. 2.

    (isim, felsefe) İnsanın ruhsal olgunluğu.

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 1069–1070 · Kutadgu Bilig · PDF s. 71

eserin tamamlanma tarihi. Kaynak, şairin 18 ay çalıştığı eserini H. 462 (1069/1070) yılında tamamladığını belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 23

Karahanlı Türkçesierdemad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: erdem, erdemi, erdemim, erdemin, erdemke, erdemleri, erdemlerim, erdemlerin, erdemni

Transkripsiyon notu: Kaynak yayının işaretsiz çevriyazısı aynen korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Kişiyi iyi, doğru ve yeterli davranışa götüren övülen ahlak veya yetkinlik niteliği.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de erdem; bilgi, davranış, hizmet ve toplumsal değer bağlamlarında kişiyi üstün kılan nitelik olarak kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Erdem biçimce sürmüş; tarihsel beceri ve yetkinlik çevresi çağdaş dilde daha çok ahlaki üstünlük üzerinde yoğunlaşmıştır.

Çağdaş arama bağı: erdem · anlam daralmasıyla süreklilik · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • erdem (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 148, 284, 304, 465, 469, 533, 536, 567, 673, 798, 1228, 1489, 1679, 1794, 1795, 1804, 1824, 1825, 1830, 1938, 1957, 1981, 2074, 2081, 2164, 2165, 2177, 2238, 2329, 2483, 2524, 2637, 2641, 2643, 2645, 2647, 2717, 2719, 3008, 3010, 3011, 3013, 3112, 3200, 3420, 3513, 3515, 3516, 3517, 4508, 5210, 5301, 5770, 5779. beyitler
  • erdemi (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 278, 2171, 3150, 3416, 3418, 6332. beyitler
  • erdemim (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 466, 720, 749, 3101. beyitler
  • erdemin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1489, 3412, 3413. beyitler
  • erdemke (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3518. beyit
  • erdemleri (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1574. beyit
  • erdemlerim (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 468, 3694. beyitler
  • erdemlerin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 799. beyit
  • erdemni (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 3010. beyit
Harezm Türkçesierdemad
Kaynak çevriyazıları:Mukaddimetü’l-Edeb: erdem, erdemlüken

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Mukaddimetü’l-Edeb: erdem, erdemlüken. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Kişiyi davranış ve yetkinlik bakımından değerli kılan iyi nitelik.

Tarihsel bağlam: Mukaddimetü’l-Edeb’de erdem yalın biçimde ve erdemlüken yapısında kişide bulunan olumlu yetkinliği gösterir.

Anlamsal gelişim notu: Erdem biçimi ve değer bildiren çekirdek anlamıyla sürmüştür.

Çağdaş arama bağı: erdem · anlam ve biçim sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • erdem (yalın biçim)
    Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 60-1, 65-3 (metin sayfası–satır)
  • erdemlüken (çekimli biçim)
    Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 116-2 (metin sayfası–satır)

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

6. bab yalriguk oğlı ağırhkı ukuş bilig birle erdükin ayur 7. bab til erdemin münin aşığın yasın ayur 8. bab kitab idisi öz cuzrin ayur

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · PDF s. 71 · çevriyazı güveni B

21. bab ilig cçvabı ay toldıka 22. bab til erdemlerin söz asığların ayur 23. bab ay toldı vezir su’ali ilig cevabı

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · PDF s. 72 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · erdem

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

erdemli erdemlik erdemsel erdemsiz erdemlilik erdem etiği erdemsizlik erdem değer eylem bilge efdal fazıl kadın sabır fazıla

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.