Anne babaya göre çocuk, topluluğun üyesi veya sevgiyle seslenme.
(isim) → çocuk.
Tarihsel söz varlığı
İlk tarihsel tanık: 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · Dede Korkut Kitabı · PDF s. 93
hikâyelerin yazıya geçirilme dönemi. Kaynak, hikâyelerin tespitinin 15. yüzyılın ortalarında veya ikinci yarısında olduğunu; eldeki iki nüshanın ise 16. yüzyılda istinsah edildiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 76 ve 87
Anlamsal gelişim çizgisi
1200–1400 · Harezm Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: ses değişimi ve anlam daralması · anlam daralmasıyla süreklilik
1200–1400
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: oġul, oġullu · ad
Dönem anlamı
Bir anne ve babanın erkek çocuğu; bağlama göre çocuk veya evlat.
ses değişimi ve anlam daralmasıMukaddimetü’l-Edeb’de oġul, kız ile karşıt çiftte, evlat edinme/adlandırma ve çocuk sahibi olma bağlamlarında kullanılır.
Günümüze uzanan değişim
oġul > oğul gelişiminde ġ çağdaş ğ ile karşılanmış; erkek çocuk anlamı sürerken bazı bağlamlardaki genel evlat kapsamı daralmıştır.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Kaynak çevriyazısı, kısa metin bağlamları ve metin sayfası-satır gönderimleri.
1400–1500
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: oğul, oğul-ile, oğulı, oğula, oğulda, oğuldan, oğlum, oğlumdur, oğlumun, oğluma, oğlun, oğlunı, oğluna, oğlı, oğlı-y-ile, oğlına, oğlan, oğluyı · ad
Dönem anlamı
Bir kimsenin erkek çocuğu; kimi bağlamlarda cinsiyet ayrımı yapılmadan evlat.
anlam daralmasıyla süreklilikDede Korkut'ta soyun sürmesi, babanın adının yaşatılması ve kahramanlığın kuşaktan kuşağa geçmesi oğul üzerinden anlatılır.
Günümüze uzanan değişim
Erkek çocuk anlamı sürmüş, genel evlat kapsamı daralmıştır.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
eyleyeni Tann sevmez, könlin yüce tutan erde devlet olmaz.5 Yad oğuh şaklamağ-ile oğul olmaz, büyüyende şalur gider, 6 gördüm bismi'llâhi... nasta'ln] \2 hikâyet-i oğuznâme-i kazan beg ve İayri D2 V2
Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 93
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
dimez. Kül depeçük| olmaz, güyegii oğul olmaz. Kara eşek başına uyan 7 ursan katır olmaz, karavaşa ton geyürsen kadın olmaz.
Dede Korkut Kitabı · 15. yüzyılın ortaları veya ikinci yarısı · PDF s. 94
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Madde, yan biçim, çekimli biçim ve metin sayfası-satır gönderimleri için ana dizin.
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Biçim: evlat
1. güncel anlam
→ çocuk
2. güncel anlam
Belirli bir aile, topluluk veya yetişme çevresine bağlı kişi; ilgili: → üyelik.
3. güncel anlam
Yaşça küçük birine yakınlık, şefkat veya öğüt verme tutumuyla yöneltilen seslenme; ilgili: → çocuk.
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Mukaddimetü’l-Edeb: oġul, oġullu. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir anne ve babanın erkek çocuğu; bağlama göre çocuk veya evlat.
Tarihsel bağlam: Mukaddimetü’l-Edeb’de oġul, kız ile karşıt çiftte, evlat edinme/adlandırma ve çocuk sahibi olma bağlamlarında kullanılır.
Anlamsal gelişim notu: oġul > oğul gelişiminde ġ çağdaş ğ ile karşılanmış; erkek çocuk anlamı sürerken bazı bağlamlardaki genel evlat kapsamı daralmıştır.
Çağdaş arama bağı: oğul, çocuk, evlat · ses değişimi ve anlam daralması · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Dede Korkut Kitabı: oğul, oğul-ile, oğulı, oğula, oğulda, oğuldan, oğlum, oğlumdur, oğlumun, oğluma, oğlun, oğlunı, oğluna, oğlı, oğlı-y-ile, oğlına, oğlan, oğluyı. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir kimsenin erkek çocuğu; kimi bağlamlarda cinsiyet ayrımı yapılmadan evlat.
Tarihsel bağlam: Dede Korkut'ta soyun sürmesi, babanın adının yaşatılması ve kahramanlığın kuşaktan kuşağa geçmesi oğul üzerinden anlatılır.
Anlamsal gelişim notu: Erkek çocuk anlamı sürmüş, genel evlat kapsamı daralmıştır.
Çağdaş arama bağı: oğul, evlat · anlam daralmasıyla süreklilik · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Dede Korkut Kitabı II: İndeks–Gramer (1997). Hazırlayan Muharrem Ergin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.
/karşılaştır umut ile ümit