fethetmek

(-i, mecaz)

[fe'thetmek] Arapça fetḥ + Türkçe etmek · 2 anlam

1.

(-i) Bir yeri veya ülkeyi savaşarak almak, ülke açmak.
2.

(mecaz) Herkesin takdirini, övgüsünü kazanıp kendine hayran bırakmak.

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat

Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 28

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

3 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

1

720–735
Orhon Türkçesi
Tarihsel kaynak

Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

Biçim: al-, algalı, alıp, almatın, almış, altım, altımız, alı · fiil

Dönem anlamı

Bir şeyi bulunduğu yerden edinmek ya da kendi denetimine geçirmek.
kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

Birincil metin tanıklarını aç (2)
birür : y(a)guk : (e)rs(e)r : (e)dgü : (a)gı birür : tip (a)nça : boşgurur : (e)rm(i)ş : bil(i)g : bilm(e)z : kişi : ol s(a)b(ı)g : (a)l(ı)p : y(a)gru : b(a)r(ı)p : ük(ü)ş kişi: ölt(ü)g :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
(KT D2) tört : bul(u)n : kop : y(a)gı (e)rm(i)ş : sü sül(e)p(e)n : tört : bul(u)nd(a)kı : bod(u)n(u)g : kop (a)lm(ı)ş : kop b(a)z : kılm(ı)ş : b(a)şl(ı)g(ı)g : yük(ü)nt(ü)rm(i)ş : tizl(i)g(i)g : sökürm(i)ş : ilg(e)rü :
Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 30
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

Kaynak dayanağını aç (2)
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
2

720–735
Orhon Türkçesi
Tarihsel kaynak

Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

Biçim: kazgan-, kazganıp, kazganmış, kazgantı, kazgantım, kazgantuk, kazganu, kazganur · fiil

Dönem anlamı

Emek, mücadele ya da başarı sonucunda bir şeyi elde etmek.
kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

Birincil metin tanıklarını aç (1)
(a)dg(ı)rin: k(a)ra k[işin] (BK Kİ2) kök : t(e)y(e)nin : türük(ü)me : bod(u)n(u)ma : k(a)zg(a)nu : birt(i)m : iti birt(i)m : [.................. ](i)n : buns(u)z : kılt(ı)m : üze : t(e)nri :
Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 54
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

Kaynak dayanağını aç (2)
Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.
Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.
Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.
3

Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Güncel sözlük

Biçim: fethetmek

1. güncel anlam

Bir yeri veya ülkeyi savaşarak almak, ülke açmak

2. güncel anlam

Herkesin takdirini, övgüsünü kazanıp kendine hayran bırakmak

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesial-fiilAnlamdan eşleşti: fethetmek

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir şeyi bulunduğu yerden edinmek ya da kendi denetimine geçirmek.

Çağdaş arama bağı: almak · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

algalı (çekimli biçim)
Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 32. satır
alıp (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 7. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 6. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 38. satır
almatın (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 9. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 7. satır
almış (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 2., 40. satırlar
altım (çekimli biçim)
Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 24., 26., 27., 28., 29., 34., 38. satırlar
altımız (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 2., 6. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 36., 38. satırlar
alı (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 8. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 8. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 9., 10. satırlar

Orhon Türkçesikazgan-fiilAnlamdan eşleşti: fethetmek

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Emek, mücadele ya da başarı sonucunda bir şeyi elde etmek.

Çağdaş arama bağı: kazanmak · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

kazganıp (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 16., 27., 30. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 10. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 13. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 22., 34. satırlar
kazganmış (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 22., 26. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 18., 22. satırlar
kazgantı (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 31. satır
kazgantım (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 27. satır; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 22., 36. satırlar
kazgantuk (çekimli biçim)
Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 33. satır
kazganu (çekimli biçim)
Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 10. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 12. satır
kazganur (çekimli biçim)
Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 9. satır

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

(BK K6) bilm(e)z : kişi : ol s(a)b(ı)g (a)l(ı)p : y(a)gru : b(a)r(ı)p : ük(ü)ş kişi : ölt(ü)g : ol y(e)r[g(e)r]ü : b(a)rs(a)r : türük : bod(u)n : ölt(e)çi s(e)n :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 52 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · fethetmek

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

fethetme fethediş ülke açmak girmek teshir etmek açmak

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.