kan

Bitigçi Sözlük Maddesi

kan

(isim, mecaz)
· 2 anlam · 2 geçiş
  1. 1.

    (isim) Atardamar ve toplardamarların içinde dolaşarak hücrelerde özümleme, yadımlama görevlerini sağlayan plazma ve yuvarlardan oluşmuş kırmızı renkli sıvı; dem (II), hun.

  2. 2.

    (isim, mecaz) → soy.

Birleşik Sözcükler

kan akçesi, kan aktarımı, kan bağı, kan bankası, kan basıncı, kan bilimi, kan çıbanı, kandamlası, kan davası, kan doku, kan dolaşımı, kan gazı, kan grubu, kan kanseri, kan kardeşi, kankırmızı, kan kırmızı, kan kırmızısı, kankızıl, kankurutan, kan nakli, kan otu, kan pahası, kan parası, kan plazması, kan portakalı, kan pulcuğu, kan serumu, kan şekeri, kan taşı, kan unu, kan uyuşmazlığı, kan zehirlenmesi, kana kan, kanı ayaklı, kanı bozuk, kanı sıcak, ak kan, kirli kan, safkan, tazekan, temiz kan, kardeş kanı, kardeşkanı, tavşankanı

Tarihsel söz varlığı

Tarihsel Türkçedeki biçimleri

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç
Orhon Türkçesikanad

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Damarlar içinde dolaşarak hücrelere oksijen ve besin taşıyan kırmızı sıvı.

Çağdaş arama bağı: kan · biçim ve anlam sürekliliği · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • kanın (çekimli biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 20. satır
Harezm Türkçesiḳanad
Kaynak çevriyazıları:Mukaddimetü’l-Edeb: ḳan, ḳanġa, ḳandın

Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Mukaddimetü’l-Edeb: ḳan, ḳanġa, ḳandın. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Damarlar içinde dolaşan, dokulara madde taşıyan kırmızı beden sıvısı.

Tarihsel bağlam: Mukaddimetü’l-Edeb’de ḳan, bulaşma ve bir yerden ayrılma bağlamlarında somut beden sıvısı olarak kullanılır.

Anlamsal gelişim notu: Başlangıçtaki ḳ çağdaş k ile karşılanmış; beden sıvısı anlamı korunmuştur.

Çağdaş arama bağı: kan · ses değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • ḳan (yalın biçim)
    Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 141-2, 154-7, 221-2 (metin sayfası–satır)
  • ḳanġa (çekimli biçim)
    Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 68-2, 79-6, 86-2, 106-6 (metin sayfası–satır)
  • ḳandın (çekimli biçim)
    Tanıklık: Mukaddimetü’l-Edeb, 16-1 (metin sayfası–satır)
Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yüce, Nuri. Mukaddimetü’l-Edeb: Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası — Giriş, Dil Özellikleri, Metin, İndeks. 2. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

T-BDLD Bağlam Gösterimi · kan

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında T-BDLD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında T-BDLD tanık verileri yüklenir.