yeniden

Bitigçi Sözlük Maddesi

yeniden

(zarf)
· 1 anlam

Daha öncekinin ardından bir kez daha gerçekleşme veya baştan ele alma.

  1. Bir kez daha

    (zarf) Daha önce yaşanmış veya yapılmış olanın bir kez daha gerçekleşmesi biçiminde; ilgili: → tekrar.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 16.10.2026 21:53:35 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

yeniden etimolojisi ve tarihsel dönemleri

Yeniden, yeni sıfatına ayrılma hâli eki -den getirilerek kurulmuş bir zarftır; yeni ise Tietze'ye göre Eski Türkçe yaŋı ‘yeni’ sözünün devamıdır. İncelenen kaynaklarda söz ilk kez Eski Anadolu Türkçesinde görülür: Tietze'nin aktardığı 1367 tarihli bir beyitte yėŋiden ‘yeni baştan’ anlamındadır, Saltuk-nâme'de bir kilisenin yıkılıp yeñiden câmi yapıldığı anlatılır. Dede Korkut Kitabı'ndaki yeŋiden ṭoġan öbeğinde söz ‘yeni olarak’ anlamında görünür (Bitigçi açıklaması). Kâmûs-ı Türkî yeniden'i ‘tekrar, baştan başlayarak’ diye açıklar. Gülensoy Azerbaycan Türkçesi yenidän, Özbekçe yängidän, Kırgızca caŋıdan gibi karşılıkları sıralar.

  1. 14. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: yėŋiden
  2. 15. yüzyıl · Eski Anadolu Türkçesi: yeŋiden
  3. 17. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: yeŋiden ~ yeniden
  4. 18. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: yeniden
  5. 19. yüzyıl · Osmanlı Türkçesi: yeŋiden ~ yeniden
  6. 20. yüzyıl · Türkiye Türkçesi: yeniden
Etimoloji Atlası'nda köken yolculuğunu aç

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 32

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: yana · zarf

    Dönem anlamı

    Bir kez daha, yeniden.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    tip :t(a)bg(a)ç : k(a)g(a)nka : y(a)gı bolm(ı)ş : (KT D10) y(a)gı bol(u)p : it(i)nü : y(a)r(a)tunu : um(a)duk : y(a)na : iç(i)km(i)ş : bunça : iş(i)g küç(ü)g : birtükg(e)rü : s(a)k(ı)nm(a)tı: türük : bod(u)n :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 32

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    (KT D21) y(a)na : birt(i)m(i)z : (i)lg(e)rü : k(a)d(ı)rk(a)n : yış(ı)g : (a)şa : bod(u)n(u)g : (a)nça koonturt(u)m(ı)z : (a)nça itd(i)m(i)z :

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 36

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: yeniden

    1. güncel anlam

    Daha önce yaşanmış veya yapılmış olanın bir kez daha gerçekleşmesi biçiminde; ilgili: → tekrar.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon TürkçesiyanazarfAnlamdan eşleşti: yeniden

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir kez daha, yeniden.

Çağdaş arama bağı: yine · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • yana (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 10., 21., 38., 40. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 9. satır

Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.

Tarihsel kaynaklardan derlem satırları

Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.

t(a)bg(a)ç k(a)g(a)nka : y(a)gı : bolm(ı)ş : y(a)gı : bol(u)p : it(i)nü : y(a)r(a)t(ı)nu : um(a)duk : y(a)na : iç(i)km(i)ş : bunça : iş(i)g küç(ü)g : birtük(ke)rü : s(a)k(ı)nm(a)tı : türük : bod(u)n(u)g : öl(ü)r[(e)yin

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 58 · çevriyazı güveni A

k(a)[l]m(a)zun : tiy(i)n : (a)z kıırk(ı)z : bod(u)n(u)g i[t(i)p] : y(a)r(a)t(ı)p : k(e)lt(i)m[(i)z : s]ün(ü)ş[d(ü)m(i)z .......... y(a)na birt(i)m(i)z : ilg(e)rü] k(a)dırk(a)n : yı[ş(ı)g : (a)şa] : bod[(u)n(u)g

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 62 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · yeniden

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

yeniden imar yeniden inşa yeniden dolum yeniden yazma yeniden yazım yeniden açılma yeniden doğmak yeniden ekleme yeniden gündem yeniden imalat yeniden işleme yeniden kurmak yeniden çeviri yeniden çevrim

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.