Bu bölüm sözlük maddeleri ve anlamları üzerine soruları; tanım, köken, çekimli biçim, bağlam, eş kullanım, değerlik, sözcük ağı ve yaşam eğrisi gibi konulardaki kaynaklı açıklama ve derlem çıkarımlarını bir araya getirir. Etimoloji Atlası, etimoloji kartları, tarihsel dönemler ve zaman kapsülünün nasıl kullanılacağını Özelliklerin Kullanımı bölümünde bulabilirsiniz.
Yanıtları nasıl okumalı?
Sözlük özelliklerinin birlikte okunması
Maddebaşı, anlam, tanım, gönderme, köken, çekimli biçim, bağlam, alan ve tür yayılımı, eş kullanım, değerlik, hibrit sözcük ağı ve yaşam eğrisi birlikte değerlendirilir. Yeni eklenen sözcükler de yayımlanmış tanımlanabilirlik kanıtlarıyla bu kapsama girer.
Derlem kanıtı ve çıkarımlar
Geçiş sayısı ve derlem büyüklüğü güncel ölçümlerden okunur; yayım sırasında incelenmiş kanıttan gelen sayı ayrıca etiketlenir. Bağlamlar soruyu açıklayan sınırlı örneklerle sunulur. Çıkarımları kapsam ve sınırlılık bilgileriyle birlikte okuyun: derlemde gözlenen eğilimler değişmez dil bilgisi kuralları değildir.
35 soru ve yanıt
Süzgeçleri temizleAnlam / Tanım Tanım tutarlılık Tekrarlanan ölçümlerin birbirine yakın olması, doğru değeri gösterdiklerini kanıtlar mı?
Benzer sonuçlar verme ile bir karşılaştırma değerine doğru karşılık verme ayrı özelliklerdir; tekrar benzerliği tek başına doğruluk güvencesi değildir.
Bağlam
Güvenirlik, ölçümlerin tekrarlanabilirliği ya da tekrarlı ölçümlerin tutarlılığı olarak da tanımlanabilir.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, tutarlılık maddesinin ölçüm veya verilerde benzer sonuçlar verme derecesi anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Sayısal örnek açıklama için kurulmuştur; gerçek bir aygıtın ölçüm veya kalibrasyon sonucu değildir. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Anlam / Tanım Tanım kanıt Bir iddiayla ters düşen bulgu da kanıt olarak değerlendirilebilir mi?
Kanıt, iddianın değerlendirilmesini sağlayan bilgidir; incelemede iddiaya aykırı bulgular da dikkate alınır.
Bağlam
Bu araştırma, kısa vadeli etki eksikliği konusunda daha sağlam kanıtlar sunmaktadır.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, kanıt maddesinin genel gözlem, bulgu ve kayıt anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Destekleyici kanıt bulunmaması ile iddiaya aykırı bir bulgu elde edilmesi aynı durum sayılmaz; belirli bir iddia burada karara bağlanmaz. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Bağlam kanıt Bir kanıtın birçok yerde paylaşılması, birçok bağımsız gözlem bulunduğunu mu gösterir?
Aynı kaydın kopyaları farklı yerlerde görünebilir; paylaşım sayısı ile bağımsız gözlem sayısı aynı bilgi değildir.
Bağlam
Öğretmen, nasıl fark eder kategorisinde sınıf ile ilgili genel izlenimlerini sunar, gözlemlediklerini değerlendirir ve analizlerini desteklemek için çok az kanıt sunar.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, kanıt maddesinin gözlem, bulgu veya kayıt anlamını kaynakların bağımsızlığı bakımından açıklar.
Sınırlılık: Fotoğraf örneği açıklama için kurulmuştur; belirli bir kanıt kümesindeki kaynakların gerçekten bağımsız olup olmadığı burada araştırılmaz.
Maddebaşı Alan ve tür yayılımı çıkarım Çıkarım sözcüğü mantıkta ve yapay zekâda aynı işlemi mi adlandırır?
Mantıkta önermelerden sonuca ulaşma, yapay zekâda ise eğitilmiş modelin yeni girdilere sonuç ürettiği çalışma aşaması öne çıkar.
Bağlam
Platform büyük dil modeli çıkarımı, görüntü ve ses üretimi ile model eğitimi gibi iş yüklerini kapsıyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, çıkarım maddesinin mantık ve yapay zekâ çevresindeki anlamlarını karşılaştırır.
Sınırlılık: Bu ayrım bütün modellerin aynı yöntemle çalıştığını veya ürettikleri yanıtların doğru olduğunu ileri sürmez.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı tutmak Bir şarkının çok tutması, sanatsal niteliğinin kesin olarak kanıtlandığı anlamına gelir mi?
Tutmak burada geniş ilgi görmeyi anlatır; sanatsal nitelik hakkında yargı kurmak için kullanılan ölçüt ayrıca belirtilir.
Bağlam
O yıl çıkan ve çok tutulan şarkı sözlerinin yer aldığı bu kitapçık, bizim gibi her şarkıyı ezberlemek isteyen çocuklar için bulunmaz bir nimetti.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, tutmak maddesinin sanat eserinin geniş ilgi görmesi anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Tanık bir döneme ilişkin anlatıdır; güncel dinlenme veya satış ölçümü sayılmaz ve belirli bir şarkının değeri hakkında hüküm verilmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı işlemek Bir yazarın bir görüşü eserinde işlemesi, o görüşü benimsediğini kanıtlar mı?
İşlemek, konunun ele alındığını bildirir; savunma, eleştirme veya aktarma tutumu ayrıca anlaşılmalıdır.
Bağlam
Muhtemeldir ki, bizzat kendi yaşadığı dönemde böyle bir olayın olması onun kitabında konuyu işlemek suretiyle taraf tutmasına sebep olabilirdi.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, işlemek maddesinin bir konuyu ele alıp inceleme veya öğretme anlamına bağlıdır.
Sınırlılık: Belirli bir yazarın gerçek tutumu burada belirlenmez; bir eserde bir konunun bulunması tek başına onay kanıtı sayılmaz. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Bağlam dil bilgisi Dil bilgisi bakımından düzgün bir cümle, anlattığı olayın gerçekten yaşandığını kanıtlar mı?
Cümlenin kuruluş kurallarına uygunluğu ile anlattığı olayın doğruluğu farklı sorulardır.
Bağlam
Öğretmenlerin çoğu genellikle öğrencilerin ilgi ve dikkatlerini çekmek için öğrencilere dil bilgisi konularını niçin öğrendiklerini açıklamaktadırlar.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, dilsel kuruluş ile olgusal doğrulama arasındaki ayrımı açıklar.
Sınırlılık: Uzay gemisi cümlesi açıklama amacıyla kurulmuştur; derlem tanığı veya gerçek bir olay bildirimi değildir.
Anlam / Tanım Gönderme kaynak Bir iddianın yanında kaynak gösterilmesi, iddianın doğrulandığı anlamına gelir mi?
Kaynak, başvurulan belgeyi gösterir; belgenin iddiayı gerçekten destekleyip desteklemediği ayrıca incelenir.
Bağlam
Her bölümün başında ayrıca yararlanılan kaynakların gösterilmesini de okuyucular açısından yararlı bir yaklaşım olarak görmekteyim.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, kaynak maddesinin araştırmada yararlanılan belge anlamıyla sınırlıdır.
Sınırlılık: Burada belirli bir yayının güvenilirliği değerlendirilmez; tanık, yalnız kaynak gösterme kullanımını örnekler. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Anlam / Tanım Tanım baskı Bir eserin yeni baskısından söz edilmesi, metninin mutlaka değiştiğini kanıtlar mı?
Baskı bilgisi eserin basılı sürümünü ayırt edebilir; içerik değişikliği olup olmadığı ayrıca belirtilmeli veya karşılaştırılmalıdır.
Bağlam
Resimlerle zenginleştirilen bu eserin ilk baskısı 1994'te, ikinci baskısı ise 2000 yılında yapılmıştır (1994, 2000).
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, baskı maddesinin basılı sürüm anlamına ve baskı tarihleri verilen tanığa bağlıdır.
Sınırlılık: Belirli bir kitabın bibliyografik kaydı veya baskılarının metin farkları burada incelenmez. Canlı geçiş sayısı yalnız bu anlamın değil, maddebaşının toplamıdır.
Maddebaşı Bağlam bulut “Veriyi buluta göndermek” ifadesinde gökyüzündeki bulut anlamını hangi ipuçları eler?
Veri, dosya, yazılım ve uzak sistem gibi tamamlayıcılar, sözcüğü meteorolojik nesneden farklı bir kullanım çevresine yerleştirir.
Bağlam
Yani hangi editör olduğu önemli değil kendi bilgisayarınızdaki dosyayı değiştirdiğiniz an bulut sisteme kaydediyor.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, bulut maddesindeki anlam ayrımını veri ve dosya bağlamından hareketle gösterir.
Sınırlılık: Bir sözcüğün yanında veri geçmesi her durumda yeterli değildir; yüklem ve cümlenin bütünü de okunmalıdır.
Anlam / Tanım Tanım bülbül Bülbülün sözlükteki kuş tanımı ile şiirdeki imgesi aynı tür bilgi midir?
Kuş tanımı bir canlı türünü ayırt eder; şiirdeki imge ise bu canlıya bağlanan ses, duygu ve anlatım ilişkilerini kurar.
Bağlam
Sabah vakti güvercin ve bülbül feryat edince, nergis, çimende uykudan gözünü açtı.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, bülbül maddesinin kuş anlamını ve bir edebî kullanım tanığını karşılaştırır.
Sınırlılık: Tek bir edebî cümleden bütün şiir geleneğine ilişkin tarih veya simge genellemesi yapılmaz.
Maddebaşı Bağlam bülbül Bir cümledeki “Bülbül”ün kuş adı mı, soyadı mı olduğu nasıl anlaşılır?
Büyük harf tek başına yeterli değildir; cümlede kimin konuştuğu, hangi eylemin yapıldığı ve adın hangi varlığa gönderdiği incelenir.
Bağlam
Bülbül, çocukların renklerini geri vermek için çalıştıklarını ve oyunun en büyük ilaç olduğunu söyledi.
Sabah vakti güvercin ve bülbül feryat edince, nergis, çimende uykudan gözünü açtı.
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, seçilmiş bir kişi adı bağlamı ile kuş adını içeren cümlenin gönderge farkını gösterir.
Sınırlılık: Özel ad ayrımı yalnız büyük harfe veya tek bir komşu sözcüğe dayanarak her durumda kesinleştirilemez.
Maddebaşı Çekimli biçimler Bitigçi'ye yeni eklenen zarf türetme Bir sözcüğün cümlede zarf görevi üstlenmesi neden her zaman “zarf türetme” gerçekleştiğini göstermez?
Zarf görevi sözdizimsel kullanımı, zarf türetme ise kök veya gövdeye yapım eki getirilerek kalıcı bir sözlükbirim kurulmasını anlatır.
Bağlam
Zarf türetme, makale, tarihsel dönemlerden Türkiye Türkçesine uzanan örneklerde ad köklerinden belirteç işlevli sözler kurulmasını ve bu işlevi üstlenen eki incelemektedir.
Zarf türetme, tez, isimlerden belirteç görevli yeni sözler yapan ekleri ayrı bir yapım kategorisi altında örnekleriyle sınıflandırmaktadır.
İlgili sözlük aramaları
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama, Türkçede zarf işlevi ile yapım ekine dayalı sözlüksel türetme arasındaki biçimbilgisel ayrımı ele alır.
Sınırlılık: Bir biçimin sözlükselleşme derecesi geçişli olabilir; tek bir cümle kalıcı türetim kararını her zaman kesinleştirmez.
Maddebaşı Tanımlanabilirlik Bitigçi'ye yeni eklenen davetiyeci “Davetiyeci” üretken bir ekle kolayca kurulabildiği hâlde neden bağımsız sözlükbirim olarak değerlendirilebilir?
Biçimin belirli bir mesleği ve işletme türünü düzenli biçimde adlandırması, onu yalnız anlık bir ek türetmesinin ötesine taşır.
Bağlam
Çeyiz satıcısı, gelinlikçi, kuyumcu, fotoğrafçı, pastacı, davetiyeci, müzisyen vs. gibi iş alanları salgının görülmeye başlamasıyla iş yapamaz hale gelmişlerdir.
Buna göre yüz yüze yapılan alışverişlere ve düğünlere kısıtlama getirilmesi çeyiz satıcısı, gelinlikçi, kuyumcu, fotoğrafçı, pastacı, davetiyeci vs. gibi iş alanlarını olumsuz yönde etkilerken normalleşme hareketleriyle birlikte düğün sektörlerinin artan taleplerini karşılamaya çalışmışlardır.
İlgili sözlük aramaları
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt üretken ekle kurulan bir meslek adının hangi koşullarda sözlükbirimleştiğini açıklar.
Sınırlılık: Aynı ekle kurulabilen her kişi adı yerleşmiş sayılmaz; bağımsız bağlam ve kararlı meslek anlamı ayrıca aranır.
Anlam / Tanım Tanım Bitigçi'ye yeni eklenen düzeltilebilirlik “Düzeltilebilirlik” tanımı neden yalnız bir kararın değişebilmesini değil, itiraz ve yeniden inceleme olanağını birlikte vurgular?
Kavram, sonucun değişebilir olmasından çok, kişiye hatalı işlemi gerekçeli biçimde yeniden inceletme yolu açılmasını anlatır.
Bağlam
Düzeltilebilirlik kuralı, dağıtım sürecinde çeşitli durumlarda verilen kararları değiştirmek veya tersine çevirmek için gerekli fırsatların var olması gerekir.
Leventhal ( 1980 ) bir ortamda işlem adaletinin varlığından söz edebilmek için tutarlılık, önyargılardan kaçınma, doğruluk, düzeltilebilirlik, temsil edilebilirlik ve etik diye nitelendirdiği altı kuralın yerine getirilmesi gerektiğini savunur.
İlgili sözlük aramaları
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt, kavramın karar süreçleri ve usul adaleti bağlamındaki sözlüksel çekirdeğini açıklar.
Sınırlılık: Her sonradan yapılan değişiklik bu niteliği kanıtlamaz; önceden tanınmış ve işletilebilir bir inceleme yolu bulunmalıdır.
Anlam / Tanım Anlam ayrımı Bitigçi'ye yeni eklenen gerçekleşmişlik “Gerçekleşmişlik” neden yalnız tamamlanmışlıkla eş tutulmaz; kesinlik ve kanıta dayalılık yorumları bu kavrama nasıl katılır?
Tamamlanmışlık olayın iç zaman yapısını, bu kavram ise olayın meydana gelmiş kabul edilme derecesini öne çıkarır; konuşanın bilgi dayanağı da yorumu etkiler.
Bağlam
Kılışın tarzı anlamıyla kullanıldığında, konuşmacının bir eylem veya durumun gerçekleşme şekline dair yorum veya algısı, dinleyiciye bu eylem veya durumun gerçeklik veya gerçekleşmişlik bilgisini çıkarımsal olarak sunar.
1 Önvarsayım bilgisi, bir konuşmacının bir eylem veya durumun gerçekleşme şekline dair yorum veya algısı, dinleyiciye bu eylem veya durumun gerçeklik veya gerçekleşmişlik bilgisini çıkarımsal olarak sunmasıdır ( Coşkun, 2019, s. 20 ).
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt olayın zaman içi tamamlanması ile meydana gelmiş kabul edilmesi arasındaki anlamsal ayrımı açıklar.
Sınırlılık: Tek bir ek her cümlede aynı güven derecesini taşımaz; konuşma durumu, yüklem türü ve bağlam birlikte değerlendirilmelidir.
Anlam / Tanım Tanımlanabilirlik Bitigçi'ye yeni eklenen gelenek icadı “Gelenek icadı” tanımı bir uygulamanın bütünüyle uydurma veya değersiz olduğu yargısını içerir mi?
Hayır. Tanım değer yargısı vermeden yeni bir uygulamanın seçilmiş tarihsel ögelerle eski ve kesintisiz görünür hâle getirilme sürecini açıklar.
Bağlam
Geleneğin güncellenmesi de bu noktada fakelore, gelenek icadı, geleneğin dejenerasyonu gibi kavramların bir karşıtı olarak zorunlu bir değişimi, olumlu bakışla ifade etmektedir.
İlgili sözlük aramaları
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt kavramın betimleyici kapsamını, değer yargısından ayrılmasını ve tanımlanabilirlik ölçütünü açıklar.
Sınırlılık: Her yeni tören bu kapsama girmez; tarihsel süreklilik iddiası ve seçilmiş geçmiş ögeleri bağlamda kanıtlanmalıdır.
Anlam / Tanım Tanım Bitigçi'ye yeni eklenen giderim verimi “Giderim verimi” tanımında giriş ve çıkış derişimlerinin karşılaştırılması, yalnız temizlenen toplam miktarı vermekten neden daha açıklayıcıdır?
Oran başlangıç yükünü hesaba kattığı için farklı büyüklükteki sistemleri karşılaştırılabilir kılar; yalnız mutlak azalma aynı başarı düzeyini göstermeyebilir.
Bağlam
Eklenen demir konsantrasyonu sağlamadığı, mutlaka filtrasyon ile desteklenmesi arttıkça giderim veriminde artış olduğu gerektiği anlaşılmıştır.
nutrient giderim verimi üzerine odaklanmıştır.
İlgili sözlük aramaları
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Açıklama oransal ölçünün mutlak azalmadan farkını ve arıtma süreçlerini karşılaştırmadaki işlevini kapsar.
Sınırlılık: Oran ölçüm yöntemi, başlangıç yükü ve yasal çıkış sınırı belirtilmeden süreç kalitesinin bütününü göstermez.
Maddebaşı Bağlam bağlam Bağlam dinamikleri kartındaki yüksek çeşitlilik, sistemin sözcüğün bütün anlamlarını insan gibi anladığı sonucunu verir mi?
Hayır. Çeşitlilik farklı komşuluk ve kaynak örüntülerini gösterir; bunların her birini doğru anlam etiketiyle yorumlamak ayrı bir çözümleme gerektirir.
Bağlam
Bu bağlamda birçok ülkenin sayısal okuryazarlıklarını geçmişe dönük olarak yaş yuvarlama temayüllerinden hareketle hesaplanmaktadır.
Bu bağlamda milletvekillerine yasama faaliyetleri sırasındaki oy ve sözleri nedeniyle mutlak bir sorumsuzluk tanınmıştır.
İlgili sözlük aramaları
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt bağlam çeşitliliğinin neyi ölçtüğünü, anlam çözümleme ve insan kavrayışıyla neden özdeş olmadığını açıklar.
Sınırlılık: Kısa, bozuk veya kaynağı tekrarlanan cümleler profili bozabilir; temsil edici örnekler ve anlam kümeleri ayrıca denetlenmelidir.
Anlam / Tanım Tanım modül “Modül” maddesinin yeni tanımında bağımsız işlev ile ayrı geliştirilebilme veya kullanılabilme özellikleri neden birlikte yer alır?
Belirli görev birimi olmak parçanın bütün içindeki rolünü, ayrılabilirlik ise bu birimin sınırlarının başka bölümlerden tanınabilir olduğunu gösterir.
Bağlam
Bu sorunların giderilebilmesi için online eğitim platformları oluşturulmalı, interaktif eğitim modülleri ve sertifikasyon programlarıyla çalışanların bilgi ve becerilerinin sürekli güncellenmesi teşvik edilmelidir.
İlgili sözlük aramaları
Kapsam ve sınırlılık
Kapsam: Yanıt modüler birimin işlev, sınır ve ayrılabilirlik özelliklerini farklı uygulama alanları üzerinden açıklar.
Sınırlılık: Tam bağımsızlık zorunlu değildir; bir modül başka bileşenlere bağlı olabilir fakat kendi işlev sınırı belirgin olmalıdır.