girmek

Bitigçi Sözlük Maddesi

girmek

(-e, nesnesiz, hukuk, mecaz)
· 18 meanings · 0 occurrences
  1. 1.

    (-e) Dışarıdan içeriye geçmek; kaçmak.

  2. 2.

    → sığmak.

  3. 3.

    → katılmak (I).

  4. 4.

    Almak, fethetmek.

  5. 5.

    İncelemek, ayrıntılara inmek.

  6. 6.

    Girişmek, başlamak.

  7. 7.

    → bulaşmak.

  8. 8.

    Su dolu bir yerin içine batmak veya dalmak.

  9. 9.

    (nesnesiz) Zaman anlamlı kavramlar için gelmek.

  10. 10.

    Ağrı, sancı başlamak, saplanmak.

  11. 11.

    Yeni bir duruma geçmek, dönüşmek.

  12. 12.

    İyice anlamak, iyice bilmek.

  13. 13.

    Kavgaya tutuşmak.

  14. 14.

    Erişmek, ulaşmak.

  15. 15.

    Bir şeyin yapımında, birleşiminde yer almak.

  16. 16.

    Yazılmak, başlamak.

  17. 17.

    (mecaz) → yüklenmek.

  18. 18.

    (hukuk) Tecavüz etmek, bir yere geçmek.

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 40

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: kir-, kirip, kirteçi, kirti · fiil

    Dönem anlamı

    Dışarıdan içeriye geçmek; tarihsel bağlamda bir yönetime bağlanmak.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    bin(i)p t(e)gdi: b(a)şgu boz : k2 [................ ] (KT D38) tut(u)zt[ı :] (e)kisin : özi (a)lt(ı)zdı: (a)nta y(a)na : kir(i)p : türg(i)ş : k(a)g(a)n : buyrukı: (a)z totokug : (e)l(i)g(i)n tutdı: k(a)g(a)nin (a)nta:

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 40

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    (a)dr(ı)lm(a)s(a)r] : türük [bod(u)n] (BK K14) [................] : (e)dgü : kört(e)çi s(e)n : (e)b(i)ne : kirt(e)çi s(e)n : buns(u)z : bolt(a)çı s(e)n [...... (a)nta] kisre : t(a)bg(a)ç

    Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 54

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: girmek

    1. güncel anlam

    Dışarıdan içeriye geçmek; kaçmak

    2. güncel anlam

    → sığmak

    3. güncel anlam

    → katılmak (I)

    4. güncel anlam

    Almak, fethetmek

    5. güncel anlam

    İncelemek, ayrıntılara inmek

    6. güncel anlam

    Girişmek, başlamak

    7. güncel anlam

    → bulaşmak

    8. güncel anlam

    Su dolu bir yerin içine batmak veya dalmak

    9. güncel anlam

    Zaman anlamlı kavramlar için gelmek

    10. güncel anlam

    Ağrı, sancı başlamak, saplanmak

    11. güncel anlam

    Yeni bir duruma geçmek, dönüşmek

    12. güncel anlam

    İyice anlamak, iyice bilmek

    13. güncel anlam

    Kavgaya tutuşmak

    14. güncel anlam

    Erişmek, ulaşmak

    15. güncel anlam

    Bir şeyin yapımında, birleşiminde yer almak

    16. güncel anlam

    Yazılmak, başlamak

    17. güncel anlam

    → yüklenmek

    18. güncel anlam

    Tecavüz etmek, bir yere geçmek

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesikir-fiil

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Dışarıdan içeriye geçmek; tarihsel bağlamda bir yönetime bağlanmak.

Çağdaş arama bağı: girmek · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • kirip ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 38. satır
  • kirteçi ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 14. satır
  • kirti ((PHP 3, PHP 4))
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 38. satır

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

bin(i)p t(e)gdi: b(a)şgu boz : k2 [................ ] (KT D38) tut(u)zt[ı :] (e)kisin : özi (a)lt(ı)zdı: (a)nta y(a)na : kir(i)p : türg(i)ş : k(a)g(a)n : buyrukı: (a)z totokug : (e)l(i)g(i)n tutdı: k(a)g(a)nin (a)nta:

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 40 · çevriyazı güveni A

(a)dr(ı)lm(a)s(a)r] : türük [bod(u)n] (BK K14) [................] : (e)dgü : kört(e)çi s(e)n : (e)b(i)ne : kirt(e)çi s(e)n : buns(u)z : bolt(a)çı s(e)n [...... (a)nta] kisre : t(a)bg(a)ç

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 54 · çevriyazı güveni A

ig(i)t(ti)m : ot(u)z (a)rtukı : tört : y(a)ş(ı)ma : og(u)z : t(e)z(i)p : t(a)bg(a)çka : kirti: ök(ü)n(ü)p : sül(e)d(i)m : suk(u)n [........o]g(ı)lin : yut(u)zin : (a)nta (a)lt(ı)m : (e)ki (e)lt(e)b(e)rl(i)g : bod[(u)n.........]

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 70 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · girmek

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Entry history and citation

Loading the current content revision and documented editorial events.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

Related Entries

basmak dalmak dönmek düşmek geçmek kaçmak sızmak sığmak yatmak çökmek çıkmak almak girim giriş

The definition, field tag and the word family partnership are selected in the dictionary entry.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, Trust level ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.