bilgili
(isim, sıfat, zarf)
· 2 anlam
Öğrenerek yeterli birikim edinmiş; bu birikime dayanarak davranan.
Seçili Derlem İstatistikleri
İLERİ ÇÖZÜMLEMELER
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · Atebetü’l-Hakayık · PDF s. 26
yazarın kaynakta verilen yaşama döneminden türetilen telif aralığı. Kaynak, Edib Ahmed'in 11. yüzyıl sonlarıyla 12. yüzyılın ilk yarısında yaşadığını bildirir; kesin telif yılı verilmez. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 7
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1100–1300 · Karahanlı Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: anlam ve biçim sürekliliği
-
1
Tarihsel kaynak
1100–1300
Karahanlı Türkçesi
Tarihleme dayanağı: yaklaşık telif dönemi · nüsha ve dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: biliglig, biligligke · sıfat
Dönem anlamı
Bilgi ve kavrayış sahibi olup bunları sözünde ve davranışında kullanabilen.
anlam ve biçim sürekliliğiAtebetü’l-Hakayık’ta biliglig, biligsizle karşıtlık içinde öğüt alan ve doğru davranan kişiyi; Rylands tanıkları bilgi sahipliğini gösterir.
Günümüze uzanan değişim
Biliglig > bilgili gelişiminde gövde ve ek sesçe değişmiş, bilgiye sahip olma niteliği sürmüştür.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
81 biligtin ayur men sözümke ula 82 biligligke ya dost özüngi ula 83 bilig birle bulnur saadet yolı
Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 26
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Edib Ahmed Yükneki 97 biliglig biringe biligsiz mingin 98 tingegli tingedi biligning ringin
Atebetü’l-Hakayık · 11. yüzyıl sonu–12. yüzyılın ilk yarısı · PDF s. 28
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (2)
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Yandex yerel kitaplığındaki numaralı özgün dize metni; biçim ve dize tanıklığı.
Ata, Aysu (2019). Karahanlı Türkçesinde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Yandex yerel kitaplığındaki metin ve eksiksiz Türkçe dizin; cilt, yaprak, satır, sure ve ayet tanıklığı.
-
2
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: bilgili
1. güncel anlam
Öğrenme ve deneyim yoluyla bir konuda yeterli kavrayış ve birikim edinmiş; ilgili: → bilgi.
2. güncel anlam
Öğrendiklerinden yararlanıp konuya hâkim olduğunu belli ederek; ilgili: → bilgi.
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Karahanlı Türkçesibiligligsıfat
Kaynak çevriyazıları:İlk Kur’an Tercümesi (Rylands): biligligAtebetü’l-Hakayık: biliglig, biligligke
Transkripsiyon notu: Atebetü’l-Hakayık baskısının işaretsiz çevriyazısı kendi tanıklarında aynen bırakılmıştır; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bilgi ve kavrayış sahibi olup bunları sözünde ve davranışında kullanabilen.
Tarihsel bağlam: Atebetü’l-Hakayık’ta biliglig, biligsizle karşıtlık içinde öğüt alan ve doğru davranan kişiyi; Rylands tanıkları bilgi sahipliğini gösterir.
Anlamsal gelişim notu: Biliglig > bilgili gelişiminde gövde ve ek sesçe değişmiş, bilgiye sahip olma niteliği sürmüştür.
Çağdaş arama bağı: bilgili · biçim değişimiyle anlam sürekliliği · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- biliglig (yalın biçim)
Tanıklık: İlk Kur’an Tercümesi (Rylands), 30. cilt, 26b yaprağı, 1. satır; 15. sure, 53. ayet - biliglig (yalın biçim)
Tanıklık: Atebetü’l-Hakayık, 85. dize - biligligke (çekimli biçim)
Tanıklık: Atebetü’l-Hakayık, 82. dize
Tarihsel kaynaklardan derlem satırları
Her satır kendi kaynak birimini korur; farklı maddelerin metinleri birleştirilmez.
(3) korkuğlılar-miz. 53 Aydılar: korkmağıl [26b 1] biz sevvünçi berür-miz sanga bir biliglig oğul birle. 54 (2) Aydı: sevvünçi mü berür siz manga anıng üze kim (3) tegdi manga uluğluk,
Karahanlı Türkçesi · Karahanlı Türkçesi Rylands Kur’an Tercümesi · yaklaşık 12–13. yüzyıl · PDF s. 89 · çevriyazı güveni B
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Ata, Aysu (2019). Karahanlı Türkçesinde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası: Giriş–Metin–Notlar–Dizin). 3. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Edib Ahmed Yüknekî (2016). Atebetü’l-Hakayık. Çeviren: Ayşegül Çakan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · bilgili
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Bu maddeye atıf
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
İlgili Sözler
bilgililik
bilgili olmak
bilgili kılmak
bilgi
apaydın
bilecen
allame
bilgiç
entellik
uyanık
çömezlik
biliş
danişment
iyi bakım
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.