devlet

Bitigçi Sözlük Maddesi

devlet

(isim, hukuk, toplum bilimi, mecaz)
Arapça devlet · 5 anlam · 0 geçiş
  1. 1.

    (isim, hukuk, toplum bilimi) Belirli bir toprak parçası üzerinde egemenlik yetkisini kullanan, kamu kurumları ve hukuk düzeni aracılığıyla toplumu yöneten siyasi örgütlenme.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · Codex · 2026-09-15T16:02:42+03:00 · Europe/Istanbul
  2. 2.

    (isim) Bu tüzel varlığın yönetim organları.

  3. 3.

    (isim, mecaz) Yüksek makam.

  4. 4.

    (isim, mecaz) → mutluluk.

  5. 5.

    (isim, mecaz) Kişinin bahtı.

Birleşik Sözcükler

devlet adamı, devlet baba, devlet bakanı, devlet bankası, devlet başkanı, devlet dili, devlet düşkünü, devlethane, devlet kapısı, devlet kuşu, devlet nişanı, devlet ricali, devlet sanatçısı, devlet sırrı, devlet tahvili, devletler arası, çadır devlet, derin devlet, e-devlet, elektronik devlet, sosyal devlet, tampon devlet

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 26

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Orhon Türkçesiilad

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Belirli bir ülke ve halk üzerinde egemenlik kuran siyasal örgütlenme.

Çağdaş arama bağı: devlet · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • il (yalın biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 4., 8., 10. satırlar; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 1., 8., 25., 31. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, güney yüzü, 9. satır; Bilge Kağan Yazıtı, kuzey yüzü, 3., 6., 8. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 3., 5., 8., 18., 21. satırlar
  • ili (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 3. satır
  • ilig (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 3., 9. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 4. satır
  • ilim (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 9. satır
  • ilimiz (çekimli biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 18. satır
  • ilin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, kuzey yüzü, 6. satır; Kül Tigin Yazıtı, doğu yüzü, 1., 6., 8., 31., 36., 38. satırlar; Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 3., 7., 8., 27., 28. satırlar
  • ilinin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Bilge Kağan Yazıtı, doğu yüzü, 19. satır
  • ilte (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 3. satır
Karahanlı Türkçesiilad
Kaynak çevriyazıları:Kutadgu Bilig III: İndeks: il, ilde, ildin, ile, ili, ilig, ilim, ilin, ilinde, ilindin, ilke, iller

Transkripsiyon notu: Kaynak yayının işaretsiz çevriyazısı aynen korunmuştur; işaretsiz biçimler yalnız aramada eş değer anahtar olarak kullanılır.

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir yönetim altında bulunan ülke, o ülkenin halkı ve bunları bir arada tutan siyasal düzen.

Tarihsel bağlam: Kutadgu Bilig’de il; hükümdar, halk, yönetme ve düzen kurma bağlamlarında hem toprağı hem siyasal topluluğu karşılar.

Anlamsal gelişim notu: Tarihsel ilin geniş ülke ve devlet alanı çağdaş ilde idarî bölgeye daralmış; eski kapsamı ülke ve devlet sürdürmüştür.

Çağdaş arama bağı: ülke, devlet · anlam daralması ve sözcüksel ayrışma · kaynak biçimi, anlam bağı ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • il (yalın biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 87, 245, 263, 264, 303, 418, 422, 440, 457, 830, 1076, 1350, 1454, 1480, 1567, 1772, 1787, 1887, 1929, 1952, 1981, 2033, 2034, 2057, 2092, 2097, 2103, 2132, 2140, 2142, 2146, 2190, 2196, 2212, 2241, 2258, 2295, 2421, 2425, 2427, 2555, 2581, 2622, 2702, 2707, 2711, 2712, 2713, 2714, 2715, 2720, 2937, 2968, 2999, 3028, 3033, 3039, 3084, 3099, 3416, 3803, 3931, 4009, 4010, 4064, 4069, 4143, 4672, 4714, 4996, 5334, 5425, 5495, 5497, 5499, 5504, 5536, 5537, 5542, 5544, 5550, 5568, 5627, 5747, 5912, 5945, 5949, 6342, 6348, 6438. beyitler
  • ilde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 263, 436, 448, 459, 466, 892, 1043, 1605, 1960, 2643, 2731, 2995, 3071, 3098, 3117, 3515, 3576, 3868, 4472, 4591, 5151, 5200, 5238, 5287, 5305, 5367, 5498, 5735, 5782, 5786, 5884, 6041, 6453. beyitler
  • ildin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2012, 2593, 2594, 2701. beyitler
  • ile (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5536. beyit
  • ili (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 123, 286, 1039, 1041, 1042, 1571, 1669, 1772, 1925, 2084, 2178, 2203, 2240, 2724, 3032, 3126, 4073, 5336, 5626. beyitler
  • ilig (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 1692, 6347. beyitler
  • ilim (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 5853, 6438. beyitler
  • ilin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 256, 438, 1781, 1888, 2016, 2024, 2031, 2179, 3032, 3035, 5886. beyitler
  • ilinde (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 2553, 4997. beyitler
  • ilindin (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 437. beyit
  • ilke (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 262, 448, 458, 494, 566, 822, 830, 844, 889, 942, 1037, 1299, 1489, 1765, 1780, 1784, 1820, 2029, 2165, 2167, 2193, 2241, 2514, 2515, 2516, 2593, 2701, 2950, 3083, 3111, 3409, 3413, 3815, 4121, 5521, 5560, 5726, 5731, 5757, 5767, 5894, 5903, 5906, 6098, 6213. beyitler
  • iller (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kutadgu Bilig, 280. beyit

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

(KT G3) koop : itd(i)m : ol (a)mtı : (a)n(ı)g yok : türük : k(a)g(a)n : ötük(e)n yış : ol(u)rs(a)r : ilte : bun yok : ilg(e)rü : ş(a)ntun : y(a)zıka t(e)gi : sül(e)d(i)m : t(a)luyka : kiç(i)g : t(e)gm(e)d(i)m : bir(i)g(e)rü : tokuz:

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 26 · çevriyazı güveni A

yir : ol(u)r(u)p : (a)rk(ı)ş : tirk(i)ş : ıs(a)r : n(e)n bun(u)g yok ötük(e)n : yış : ol(u)rs(a)r : b(e)ngü : il tuta : ol(u)rt(a)çı s(e)n : türük : bod(u)n : tok (a)rk(u)k s(e)n : âçs(ı)k : tos(ı)k öm(e)z s(e)n : bir : tods(a)r :

Orhon Türkçesi · Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28 · çevriyazı güveni A

sül[(e)d(i)m] bu[nça yirke t(e)gi y]or(ı)td[(ı)m öt]ük(e)n : y[ış]da : yig : i[di yok (e)r]m(i)ş: il [tuts(u)k yir ö]tük[(e)n]: yış : (e)rm(i)ş [bu] y(e)rd[e ol](u)r(u)p [t(a)bg(a)ç bod](u)n : birle : tüz(ü)l[t(ü)m] (a)ltun :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 50 · çevriyazı güveni A

ötük(e)n : y(e)r : o[l](u)r(u)p [(a)rk(ı)ş] : tirk(i)ş : ıs(a)r : n(e)n bu[n(u)g yo]k : ö[tük(e)n y]iş : ol(u)rs(a)r : b(e)ngü [il tuta ol(u)rt(a)ç]ı s(e)n : türük : bod(u)n : tok (a)rk(u)k s(e)n : âçs(a)r :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 52 · çevriyazı güveni A

23 lig tip aymışlar bu kitabnı tasnif kılığh balasağun mev- 24 ludluğ perhiz içlisi er turur emnıa bu kitabnı kaşğar ilin- 25 de tükel kılıp meşrik meiiki tavğaç buğra han üskiriğe

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · PDF s. 62 · çevriyazı güveni B

31 tegme biririge türkçe bir at birmiş turur cadilka kün toğ- 32 dı ilig- at birip padişah ornıriğa tatmış turur devletka ay B3 33 toldı at birip vezir ornıriga kodmış turur 'akılka ögdül-

Karahanlı Türkçesi · Kutadgu Bilig · 1069–1070 · PDF s. 63 · çevriyazı güveni B

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Arat, Reşid Rahmeti (1979). Kutadgu Bilig III: İndeks. İndeksi neşre hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya ve Nuri Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.

Arat, Reşid Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · devlet

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Madde geçmişi ve atıf

Güncel içerik sürümü ve kayıtlı editoryal olaylar yükleniyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

devletli devletçe devletçi devletsel devletsiz devletçik devletimsi devlet dışı devletleşme devletçilik devletleşmek devlet düzeni devlet memuru devlet millet

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.