evvel
(zarf, sıfat)
Arapça evvel
· 2 anlam
Söz edilen zamandan veya sıradan daha önde; başlangıçtaki.
Seçili Derlem İstatistikleri
İLERİ ÇÖZÜMLEMELER
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
Aç / kapat Aç / kapat
Tarihsel söz varlığı
Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm
İlk tarihsel tanık: 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · Muʿînü’l-Mürîd · PDF s. 93
eserin tamamlanma aralığı. Kaynak, son dörtlük ve ketebe kaydındaki H. 713 Ramazan tarihini 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 aralığına dönüştürür. Tarih dayanağı: İnceleme, PDF s. 26–27
Anlamsal gelişim çizgisi
İlk kayıttan günümüz Türkçesine
1313–1314 · Harezm Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.
Denetlenmiş ilişki türleri: mecazlaşma ve sözcüksel değişim
-
1
Tarihsel kaynak
1313–1314
Harezm Türkçesi
Tarihleme dayanağı: eserin telif veya dil katmanı için yaklaşık dönem
Biçim: burun · belirteç
Dönem anlamı
Bir olay veya zamandan daha önceki sırada.
mecazlaşma ve sözcüksel değişimMuʿînü’l-Mürîd’de burun, olayların zaman sırasını geriye doğru kuran bir belirteç olarak yedi yerde tanıklanır.
Günümüze uzanan değişim
Beden adından gelişen öncelik anlamı çağdaş genel dilde çekilmiş; önce ve evvel bu işlevi üstlenmiştir.
Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.
Birincil metin tanıklarını aç (2)
olar bil ağızga zehir katğuçı 19 köıjül birle taşdik kerek bil burun til ikrârı andın tutar ol orun
Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 93
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
87 uluğ yunuğ içre yumak cümle ten fariza ağız hem burun yayğa-sen vuzü‘ içre sünnet erür ekkisi
Muʿînü’l-Mürîd · 20 Aralık 1313–19 Ocak 1314 · PDF s. 104
Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.
Kaynak dayanağını aç (1)
Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Dörtlük ve dize düzeyinde özgün metin, çeviri ve eksiksiz biçim dizini.
-
2
Güncel sözlük
Canlı Bitigçi sözlük kaydı
Günümüz Türkçesi
Biçim: evvel
1. güncel anlam
Anlatılan olayın veya sıranın gerisinde kalan zaman diliminde ya da öndeki konumda; ilgili: → önce.
2. güncel anlam
Bir oluşun başlangıcında bulunan, ardından ötekiler gelen; ilgili: → ilk.
Yöntem ve tarih sınırları
Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.
Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.
Harezm Türkçesiburunbelirteç
Kaynak çevriyazıları:Muʿînü’l-Mürîd: burun
Transkripsiyon notu: Yayınların çevriyazıları kaynak başına korunmuştur. Muʿînü’l-Mürîd: burun. Sade karşılıklar yalnız arama anahtarıdır.
Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Bir olay veya zamandan daha önceki sırada.
Tarihsel bağlam: Muʿînü’l-Mürîd’de burun, olayların zaman sırasını geriye doğru kuran bir belirteç olarak yedi yerde tanıklanır.
Anlamsal gelişim notu: Beden adından gelişen öncelik anlamı çağdaş genel dilde çekilmiş; önce ve evvel bu işlevi üstlenmiştir.
Çağdaş arama bağı: önce, evvel · mecazlaşma ve sözcüksel değişim · kaynak biçimi, bağlam, anlam bağı ve özgün tanım denetimli
Kaynaklarda tanıklanan biçimler
- burun (yalın biçim)
Tanıklık: Muʿînü’l-Mürîd, 19/1, 87/2, 108/4, 132/2, 138/1, 300/2, 301/3 (dörtlük/dize)
Bu kaynak kapsamındaki tanıklarda ayrıca çekimli bir biçim kaydedilmemiştir.
Kaynak yayınlar ve okuma notu
Toparlı, Recep ve Mustafa Argunşah (2008). Muʿînü’l-Mürîd: İnceleme–Metin–Çeviri–Dizin–Tıpkıbasım. Ankara: Türk Dil Kurumu.
Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.
BD Bağlam Gösterimi · evvel
Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.
Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.
Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.
Bu maddeye atıf
Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.
Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…
İlgili Sözler
evvelce
evvelsi
evvellik
evvel taam, sonra kelam
evvel hesap, sonra kasap
evvel selam, sonra kelam
evvel zaman içinde, kalbur saman içinde
evvel deveni bağla, sonra Hakk'a ısmarla
evvel yediğim hurmalar bugün kıçımı tırmalar
evvel yediği hurmalar, bu yıl götünü tırmalar
şimdi
önce
dün
erkenci
Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.
Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı
Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.
İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları
Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.