kazımak

Bitigçi Sözlük Maddesi

kazımak

(-i, tıp, bilişim, mecaz)
· 9 anlam

Yüzeyden katman kaldırma, iz açma, derinlemesine inceleme veya veri çıkarma.

  1. 1.

    Üst katmanı kaldırma

    (-i) Üstteki katmanı keskin kenarlı bir gereçle sıyırıp alttaki yüzeyi açığa çıkarmak; ilgili: → sıyırmak.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 24.10.2026 14:29:47 · Türkiye saati (UTC+3)
  2. 2.

    Yazı veya izi giderme

    (-i) Yazı veya izi bulunduğu zeminden aşındırarak gidermek; ilgili: → silmek.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 24.10.2026 14:29:47 · Türkiye saati (UTC+3)
  3. 3.

    Bastırarak temizleme

    (-i) Bastırarak tekrarlanan sürtme hareketleriyle bir yüzeyi sertçe temizlemek; ilgili: → ovmak.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 24.10.2026 14:29:47 · Türkiye saati (UTC+3)
  4. 4.

    Kılları dipten alma

    (-i) Kıl örtüsünü deriye çok yakın yerden keserek ortadan kaldırmak; ilgili: → tıraş.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 24.10.2026 14:29:47 · Türkiye saati (UTC+3)
  5. 5.

    Kalıcı işaret açma

    (-i) Kalıcı iz oluşturmak üzere metal veya başka sert bir zeminde çizgi biçiminde oyuk açmak; ilgili: → oymak (III).

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 24.10.2026 14:29:47 · Türkiye saati (UTC+3)
  6. 6.

    Saklı dayanakları inceleme

    (-i, mecaz) Görünendeki ayrıntıların arkasına geçerek bir olgunun saklı dayanaklarını ve oluşumunu çözümlemek; ilgili: → incelemek.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 24.10.2026 14:29:47 · Türkiye saati (UTC+3)
  7. 7.

    Tıbbi uzaklaştırma

    (-i, tıp) Tıbbi müdahalede istenmeyen doku veya yabancı maddeyi yüzeyden sıyırarak uzaklaştırmak; ilgili: → doku.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 24.10.2026 14:29:47 · Türkiye saati (UTC+3)
  8. 8.
    Yeni

    Bellekte güçlü iz bırakma

    (-i, mecaz) Bir yaşantı veya düşünceyi zihinde güçlü ve kalıcı bir iz bırakacak biçimde yerleştirmek; ilgili: → bellek.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 24.10.2026 14:29:47 · Türkiye saati (UTC+3)
  9. 9.
    Yeni

    Sayısal bilgiyi ayıklama

    (-i, bilişim) Sayısal bir kaynaktaki bilgileri yazılımla ayıklayıp başka bir ortamda işlenebilir veriye dönüştürmek; ilgili: → veri.

    Tanım kaynağı: BİTİGÇİ özgün içerik üretimi · 24.10.2026 14:29:47 · Türkiye saati (UTC+3)

İLERİ ÇÖZÜMLEMELER

Tarihsel söz varlığı

Türkçenin tarihsel dönemlerindeki görünüm

Aç / kapat
Büyük Anlam Atlası'nda aç

İlk tarihsel tanık: 21 Ağustos 732 · Kül Tigin Yazıtı · PDF s. 28

yazıtın dikiliş ve Türkçe metninin tamamlanma tarihi. Kaynak, Türkçe yazıtın 21 Ağustos 732'de tamamlandığını ve anıtın dikiliş tarihinin de bu gün olması gerektiğini belirtir. Tarih dayanağı: Giriş, PDF s. 13

Anlamsal gelişim çizgisi

İlk kayıttan günümüz Türkçesine

2 denetlenmiş basamak

720–735 · Orhon Türkçesi kaydından canlı Bitigçi sözlük anlamlarına uzanan sıra. Aynı yazımlı ham tanıklar tek başına anlam değişimi sayılmaz.

Denetlenmiş ilişki türleri: kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

  1. 1

    720–735

    Orhon Türkçesi

    Tarihsel kaynak

    Tarihleme dayanağı: yazıtların dikiliş tarihi aralığı · yazıtların yaklaşık dikiliş tarihleri

    Biçim: biti-, bitidim, bitidimiz, bitigme · fiil

    Dönem anlamı

    Düşünce ve sözleri harf ya da başka işaretlerle görünür duruma getirmek.

    kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı

    Canlı sözlükteki güncel anlam kimliğiyle denetlendi.

    Birincil metin tanıklarını aç (2)
    irs(e)r (a)nça : (e)r(i)g y(e)rte : b(e)ngü t(a)ş : tokıtd(ı)m : biti(t)d(i)m (a)nı kör(ü)p : (a)nça bil(i)n :ol [...... tokıt]d(ı)m : bu bit(i)g : bit(i)gme (a)tısi: yol(lu)g t[ig(i)n] b[itidim].

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 28

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kül Tigin Güney-Doğu Yüzü (KT GD) bunça : bit(i)g : bit(i)gme : kül tig(i)n : (a)tısi : yol(lu)g tig(i)n : bitid(i)m : yig(i)rmi : kün : ol(u)r(u)p : bu t(a)şka : bu tamka : koop

    Kül Tigin Yazıtı · 21 Ağustos 732 · PDF s. 46

    Denetlenmiş tarihsel biçimin birincil metin tanığı; tek başına anlam değişimi kanıtı değildir.

    Kaynak dayanağını aç (2)

    Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

    Kül Tigin ve Bilge Kağan metinleri, açıklamaları ve tam sözlük-dizin; tarihsel biçim ve satır konumlarının ana dizin kaynağı.

    Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

    Üç yazıtın Eski Türkçe yazı çevrimi ve karşılıklı metin yayını; biçim ve satır denetimi.

  2. 2

    Canlı Bitigçi sözlük kaydı

    Günümüz Türkçesi

    Güncel sözlük

    Biçim: kazımak

    1. güncel anlam

    Üstteki katmanı keskin kenarlı bir gereçle sıyırıp alttaki yüzeyi açığa çıkarmak; ilgili: → sıyırmak.

    2. güncel anlam

    Yazı veya izi bulunduğu zeminden aşındırarak gidermek; ilgili: → silmek.

    3. güncel anlam

    Bastırarak tekrarlanan sürtme hareketleriyle bir yüzeyi sertçe temizlemek; ilgili: → ovmak.

    4. güncel anlam

    Kıl örtüsünü deriye çok yakın yerden keserek ortadan kaldırmak; ilgili: → tıraş.

    5. güncel anlam

    Kalıcı iz oluşturmak üzere metal veya başka sert bir zeminde çizgi biçiminde oyuk açmak; ilgili: → oymak (III).

    6. güncel anlam

    Görünendeki ayrıntıların arkasına geçerek bir olgunun saklı dayanaklarını ve oluşumunu çözümlemek; ilgili: → incelemek.

    7. güncel anlam

    Tıbbi müdahalede istenmeyen doku veya yabancı maddeyi yüzeyden sıyırarak uzaklaştırmak; ilgili: → doku.

    8. güncel anlam

    Bir yaşantı veya düşünceyi zihinde güçlü ve kalıcı bir iz bırakacak biçimde yerleştirmek; ilgili: → bellek.

    9. güncel anlam

    Sayısal bir kaynaktaki bilgileri yazılımla ayıklayıp başka bir ortamda işlenebilir veriye dönüştürmek; ilgili: → veri.

Yöntem ve tarih sınırları

Tarihsel basamaklar yalnız editoryal olarak denetlenmiş tarihsel tanım ve çağdaş anlam bağlantılarından kurulur; aynı yazımlı ham derlem eşleşmeleri anlam değişimi iddiasına dönüştürülmez.

Tarihler eser veya yazıt tarihleridir; bir anlamın dilde ilk ya da son kez kullanıldığı tarihi göstermez. Günümüz basamağı canlı sözlük durumudur.

Orhon Türkçesibiti-fiilAnlamdan eşleşti: kazımak

Bağlama dayalı özgün Bitigçi tanımı: Düşünce ve sözleri harf ya da başka işaretlerle görünür duruma getirmek.

Çağdaş arama bağı: yazmak · kaynak yayındaki çağdaş anlam karşılığı · kaynak biçimi ve özgün tanım denetimli

Kaynaklarda tanıklanan biçimler

  • bitidim (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güneybatı yüzü; Kül Tigin Yazıtı, güneydoğu yüzü; Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 13. satır; Bilge Kağan Yazıtı, güneybatı yüzü
  • bitidimiz (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güneybatı yüzü
  • bitigme (çekimli biçim)
    Tanıklık: Kül Tigin Yazıtı, güney yüzü, 13. satır; Kül Tigin Yazıtı, güneydoğu yüzü

Tarihsel derlem tanıkları

Yalnız birincil metin bölümünden alınan kaynak çevriyazıları gösterilir; arama için kullanılan sade anahtar metnin yerine geçmez.

Bilge Kağan Güney-Batı Yüzü (BK GB) [ — bilge] k(a)g(a)n : b[it(i)gin] : yol(lu)g tig(i)n : bit(i)d(i)m : bunça b(a)rk(ı)g : b(e)d(i)z(i)g : uz(u)g : [..... k](a)g(a)n : (a)tısi :

Orhon Türkçesi · Bilge Kağan Yazıtı · 20 Eylül 735 · PDF s. 74 · çevriyazı güveni A

Kaynak yayınlar ve okuma notu

Tekin, Talât (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 2. baskı. İstanbul: Simurg.

Tekin, Talât (2020). Orhon Yazıtları. 6. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yayın yılı, sözcüğün ilk kullanım tarihi değildir. Çağdaş madde bağlantıları kaynak yayındaki anlam karşılığı ve biçim denetimiyle kurulmuştur; tek başına ses benzerliği tarihsel akrabalık kanıtı sayılmaz.

BD Bağlam Gösterimi · kazımak

Not: Bu bölümde gösterilen cümleler, derlem cümle seçme algoritmasının otomatik seçimleridir. Cümlelerdeki görüş, ifade ve içerikler kaynak metinlere aittir; Bitigçi’yi bağlamaz ve Bitigçi’nin görüşünü ya da tutumunu yansıtmaz.

Sayfadaki özellikler henüz yüklenmedi. Lütfen kısa bir süre bekleyiniz.

Sonuçların yüklenmesi için hesaplama yapılıyor.

Bu maddeye atıf

Güncel madde için atıf biçimleri hazırlanıyor.

Dilsel parmak izi, terimlik, kullanım sicili, yerleşme ve veri kalitesi tek profilden yükleniyor…

İlgili Sözler

kazınma kazıma kazınmak kazınabilir veri kazımak kakmacı kazıyış eşelemek kındıraç çamurluk karalamak raspa tıraşlamak kazıyabilmek

Tanım, alan etiketi ve sözcük ailesi ortaklığına göre seçilen maddeler.

Yazım ve Varyantlar Doğrulanmış ilişkiler, dönemsel sıklık ve kullanım payı

Panel açıldığında BD varyant verileri yüklenir.

İlk Tanık ve Yayılım Kaynak yayın tarihleri, güven düzeyi ve yayılım aşamaları

Panel açıldığında BD tanık verileri yüklenir.